Кіріспе

1871 жылы Мейдзи дәуірінде феодалдық жүйені жойған реформа.

Жапон империясындағы Хан жүйесінің (хан жүйесі) жойылуы және оны 1871 жылы префектуралар жүйесімен алмастыру, 1868 жылы басталған Мейдзи кезеңінің басталу жылы болған Мейдзи қайта жаңғыруының нәтижесі болды. Бұл реформа бойынша барлық даймиолар (даймио, феодалдық әмірлер) өз билігін император Мейдзиге және оның әулетіне қайтаруға міндетті болды. Бұл процесс бірнеше кезеңде жүзеге асырылып, Мейдзи Жапониясының жаңа орталықтандырылған үкіметі құрылды және ескі феодалдық жүйе жаңа олигархиямен ауыстырылды.

Бошин соғысы

1868 жылы Бошин соғысында Токугава сёгунатына адал күштер жеңілгеннен кейін, жаңа Мэйдзи үкіметі бұрын сёгунаттың тікелей бақылауында болған барлық жерлерді (тенрё) және Токугава ісіне адал болған даймиолар басқаратын жерлерді тәркіледі. Бұл жерлер Жапония жерінің шамамен төрттен бір бөлігін құрады және орталық үкімет тікелей тағайындаған губернаторлары бар префектураларға қайта ұйымдастырылды.

Домендерді қайтару

Ханды жоюдың екінші кезеңі 1869 жылы басталды. Бұл қозғалысты Чошю доменінің Кидо Такайоши бастап әкелді, оған сарайдың жоғары лауазымды тұлғалары Ивакура Томоми мен Сандзё Санетоми қолдау көрсетті. Кидо Токугава әулетін құлатуда алдыңғы қатарда болған Чошю және Сацума домендерінің феодалдарына өз домендерін императорға ерікті түрде тапсыруға көндірді. 1869 жылдың 25 шілдесінен 2 тамызына дейін, адалдығына күмән туады деп қорқып, тағы 260 доменнің даймёлары да осы үрдіске қосылды. Тек 14 домен бастапқыда домендерін ерікті түрде қайтарудан (版籍奉還) бас тартты, содан кейін оларға әскери шаралар қолданылуы мүмкін деген қауіппен сот бұйрық берді. Домендерін орталық үкіметке тапсырудың орнына, даймёлар бұрынғы иеліктерінің (кейіннен префектуралар деп аталды) мұрагерлік емес әкімдері болып тағайындалды және нақты күріш өндірісіне сәйкес салық түсімдерінің он пайызын қалдыруға рұқсат етілді (бұл көрсеткіш бұрынғы шогунаттың феодалдық міндеттемелеріне негізделген номиналды күріш өндірісінен жоғары болды). Әкімдер ретінде бұрынғы даймёлар өзінің бағыныштыларын тағайындай алатын, бірақ олар орталық үкімет белгілеген біліктілік талаптарына сай болуы керек еді. Сонымен қатар, самурайларға берілетін мұрагерлік жалақыны губернаторлар емес, тікелей орталық үкімет төлейтін, бұл дәстүрлі феодалдық байланыстарды одан әрі әлсірету мақсатында жасалған қадам болды. 1869 жылдың шілде айында даймё атағы да жойылып, оның орнына казоку аристократиялық жүйесі құрылды.

Консолидациялау

Бұрынғы даймиолар мемлекеттік қызметкерлерге айналғанмен, олар әлі де әскери және қаржылық тәуелсіздіктің белгілі бір деңгейін сақтап, бұрынғы поддандыларының дәстүрлі құрметіне ие болды. Окубо Тошимичи және жаңа Мэйдзи олигархиясының басқа мүшелері бұл орталық билікке өсіп келе жатқан қауіп деп санады, әсіресе елде бұрынғы самурайлардың көптеген көтерілісі болып жатқан кезде. 1871 жылдың тамызында Окубо, Саиго Такамори, Кидо Такайоши, Ивакура Томоми және Ямагата Аритомоның көмегімен, 261 аман қалған феодалдық домендерді үш қалалық префектураға (фу) және 302 префектураға (кен) қайта ұйымдастырған Император жарлығы күшке енгізілді. Келесі жылы біріктіру арқылы бұл сан үш қалалық префектураға және 72 префектураға дейін азайтылды, ал 1888 жылға қарай қазіргі үш қалалық префектураға және 44 префектураға дейін қысқартылды. Орталық үкімет бұл қайта ұйымдастыруды бұрынғы даймиоларға жан-жақты стипендия беру, доменнің қарыздарын өтеу және домен валютасын (хансацу) жаңа ұлттық валютаға номиналды құнымен айырбастауға уәде беру арқылы іске асырды. Бірақ орталық қазына мұндай жомарттықтың өтелмесіне шыдамады, сондықтан 1874 жылы экс-даймиолардың стипендиясы бес жылдық стипендияға тең номиналды құны бар және жылдық бес пайыздық үстеме төлейтін мемлекеттік облигацияларға айналдырылды. Бұрынғы даймиоларға қызмет еткен самурайлар да бұрынғы жалақы мөлшеріне сәйкес саудаға жарамды мемлекеттік облигациялар алды. Облигация иелері облигациялар өтелгенге дейін пайыз ала берді, ал өтеу мерзімі жыл сайынғы лотерея арқылы анықталды. 30 жылдың ішінде самурайларға берілген барлық облигациялар өтелді. Ивакура миссиясының студенті Макино Нобуаки өз естеліктерінде: «Хан жүйесінің жойылуымен қатар, Ивакура миссиясын Америка мен Еуропаға жіберу Реставрациядан кейін мемлекетіміздің негізін қалаған ең маңызды оқиғалардың бірі болып табылады» деп жазды.