Кіріспе
Жапон мемлекет қайраткері (1833–1877) Кидо Такаёши (木戸 孝允), бұрын Кацура Когоро (桂 小五郎) деп аталған, жапон мемлекет қайраткері, самурай және шиши, Мейдзи реставрациясын жетекшілік еткен үш ұлы ақсүйектердің бірі саналады.
Kido Takayoshi (木戸 孝允), formerly known as Katsura Kogorō (桂 小五郎), was a Japanese statesman, samurai and shishi who is considered one of the three great nobles who led the Meiji Restoration.
Ерте өмір
1833 жылғы 11 тамызда Хагиде, Чошу доменінде (қазіргі Ямагути префектурасы) самурай дәрігері Уада Масакаге (和田 昌景) мен оның екінші әйелі Сейконың (清子) ұлы болып дүниеге келді. 1840 жылы, оның жеңілінің Уада отбасының басшысы болғандықтан, ол жеті жасында Кацура отбасына асырап алынды және Кацура Когоро (桂 小五郎) деп аталды. Кацура отбасының күнкөрісі бастапқыда 150 коку болды, бірақ асырап алудың кешігуіне байланысты, өйткені оның асырап алған әкесі Кацура Такако (桂 孝古) он күннен кейін қайтыс болды, ол 90 кокуға дейін төмендетілді. Осылайша Кацура Когоро Кацура отбасының басшысы болды. Бір жыл өткен соң, 1841 жылы оның асырап алған анасы да қайтыс болды, бірнеше айдан кейін ол бұрынғы үйіне қайтарылды. 1848 жылы анасы мен үлкен әпкесі Яэко аурудан қайтыс болды. Кацура Мериринканде білім алды, бірақ кейіннен ол оқу орнынан көңілі толып, 1849 жылы Йошида Шоиннің Шока Сондзюку академиясында білім алу үшін әкесіне бағынбады, одан ол Императорлық адалдық философиясын қабылдады. 1851 жылы оның әкесі қайтыс болды. 1852 жылы Кацура Эдоға (қазіргі Токио) қылыш өнерін үйренуге барды, Мито доменінен (қазіргі Мито, Ибараки префектурасы) радикалды самурайлармен байланыс орнатты, Эгава Тарозаэмоннан артиллерия техникасын үйренді және (Нагасаки мен Шимодадағы шетелдік кемелердің құрылысын бақылағаннан кейін) доменнің алғашқы батыс үлгісіндегі соғыс кемесінің құрылысын қадағалау үшін Чошуға оралды.
Токугаваның құлдырауы
1858 жылдан кейін Кацура Когоро доменнің Эдо резиденциясында орналасты, онда ол домен бюрократиясы мен Сонно жои қозғалысын қолдаған жас, төменгі сатыдағы Чошю самурайлары арасындағы радикалдық топтар арасында байланысшы ретінде қызмет етті. Адо Нобумасаны өлтіруге жасалған талпырысқа қатысы болды деген күдікпен, Мито адалдарымен байланысы үшін шогунаттың күдігіне ілігіп, Киотоға ауыстырылды. Бірақ Киотода болғанда, 1863 жылдың 30 қыркүйегінде Айдзу және Сацума домендерінің күштері жасаған төңкерістің алдын ала алмады, олар Чошю күштерін қаладан ығыстырып шығарды.
Икедая оқиғасы
Икедая оқиғасына қатысты жеке күнделігінде Кацура 1864 жылғы 8 шілдеде кешке Икедая қонақүйінде Ишин Шишимен өткен жиынға қатысқан. Ол, Фрутака Шунтарды Шинсенгумиден құтқару жолдарын талқылау үшін ғана кездескендерін айтты. Кацура сол түні Шинсенгуми әскерлері шабуыл жасамас бұрын қонақ үйден ертерек кетіп қалды. Дегенмен, Кацураның гейша сүйіктісі Икуматсу (幾松) Шинсенгуми оны ұстауға келе жатқаны туралы ескерткен, сондықтан ол жиналысқа бармауды жөн көрген, немесе Шинсенгуми шабуыл жасаған кезде қонақ үйдің жоғарғы қабатының терезесінен шығып, шатырлар арқылы қашқан деген әртүрлі әңгімелер тарады. Ол келесі бес күн бойы Камо өзені бойындағы Нидзё көпірінің астында, тіршілік күйі жоқ адам болып жасырынып өтті. Оның сүйіктісі Чошю саудагері Имай Тароэмонның дүкенінен оған күріш шары әкеліп, кейін қашуына көмектесті.
Кинмон оқиғасы
Кацура 1864 жылғы 20 тамыздағы Хамагури қақпасы көтерілісіне қатысты, бірақ сол жерде болған жоқ. Чошу күштері Император Комейді ұстауға жасаған сәтсіз әрекеті арқылы Императорлық үйді саяси билікке қайтаруды көздеді. Осы кезеңде Чошу күштері Император сарайын қорғаған Айзу және Сацума күштерімен қақтығысты. Әрекет барысында Чошу көтерілісшілері Киотоны өртеді, бастапқыда Такацукаса әулетінің және Чошу шенеунігінің резиденциясынан өрт шықты. Көтеріліс салдарынан 28 000 үй өртеніп, Чошу күштерінен шамамен 400 адам, соның ішінде оның асырап алған ұлы Кацузабуро қаза тапты, ал Айзу және Сацума күштерінен бар болғаны 60 адам қаза болды. Бұл Кацураны тағы да жасыруға мәжбүр етті, ол геишасымен бірге жасырынып жүрді. 1865 жылы ол Токугава бакуфуға қарсы қызметін жалғастыру үшін Ниибори Мацусуке деген атты қолданды.
Сачо Альянсы
Такасуги Шинсакуның радикалды топтары Чошу саясатын бақылауға алғаннан кейін, Кацура, жаңа есіммен Кидо Джуничиро (木戸 準一郎) аталып, 1866 жылы Сакамото Рёманың делдалы арқылы Саиго Такамори және Окубо Тошимичимен бірлесіп Сачо одағын құруға зор үлес қосты. Бұл одақ Бошин соғысында және одан кейінгі Мэйдзи қалпына келтіруде шешуші рөл атқарды. Сонымен бірге, ол кіші әпкесі Курухара Харуконың екінші ұлы Шожироны мұрагер ретінде өсіндірді.
Мэйдзи мемлекет қайраткері
1868 жылы Токугава бакуфуының құлатылуынан кейін Кидо жаңа Мэйдзи үкіметін құруда маңызды рөл атқарды. Саньё (Император кеңесшісі) ретінде ол Бес Жарғыны әзірлеуге көмектесті және орталықтандыру мен жаңғырту саясатын бастады. Хандық жүйені таратуға көмектесті. 1868 жылдың тамызында ол өзінің сүйіктісі Икуматсуды Окабе Томитароның самурай отбасына асырап алды, кейін оны әйелі етті. 1869 жылы Кидо Такаёши (木戸 孝允) деп қайта аталды. 1871 жылдың 23 желтоқсанында Ивакура миссиясымен бірге Америка мен Еуропаға жасалған әлемді аралап шығу сапарына қатысты, және батыстың білім беру жүйесі мен саясатына ерекше қызығушылық танытты. 1873 жылдың 13 қыркүйегінде Жапонияға оралғаннан кейін ол конституциялық үкімет құруды ынталы түрде қолдады. Жапонияның қазіргі күйінде батыс елдеріне қарсы тұра алмайтынын түсінген ол Кореяға (Сейканрон) басып кіруді болдырмау үшін уақтылы түрде Жапонияға оралды. Кидо Мэйдзи олигархиясындағы ықпалын Окубо Тошимичиге жоғалтты және 1874 жылғы Тайвань экспедициясына наразылық білдіріп, үкіметтен кетті. 1875 жылғы Осака конференциясынан кейін Кидо үкіметке қайта оралуға келісті және Осака конференциясы құрған префектуралық губернаторлар жиналысының төрағасы болды. Сондай-ақ ол жас Император Мэйдзидің біліміне де жауапты болды.
Өлім
1877 жылы Сацума көтерілісінің қақ ортасында ол ұзақ жылдар бойы күйзелген колоректальды қатерлі ісіктен қайтыс болды. Бұл, психикалық аурудың бір түрімен және физикалық шаршаумен, көп жылғы шамадан тыс алкоголь ішумен, сондай-ақ туберкулез немесе берибери болжамдаған аурудың жиынтысынан тұрды. Есінің дұрыс болмауына қарамастан, Кидо Окубоның қолын қысып, "Саиго, жетерлік!" деді. Ол Киото Риозен Гококу қасиетті орнындағы мазарда сақталған.
Мұра
Оның мұрагері Шожиро 1882 жылы Англияда он жыл оқығаннан кейін Жапонияға қайтып келді, бірақ Цейлон жанындағы қайтар жолда кемеде аурудан қайтыс болды. 1884 жылдың 18 қарашасында Кидоның тағы бір туысы және Шожироның ағасы Курухара Хикотаро Кидо әулетінің жаңа мұрагері болды және Кидо Такамаса маркуасы ретінде танылды. Кидо Такайоши шамамен 1886 жылы Ямагучи префектурасы, Ямагучи қаласындағы Кидо саябағындағы Кидо ғибадатханасында білім және әскери өнер құдайы ретінде құрметтелді. Оның әйелі Мацуко 1887 жылы 43 жасында қайтыс болды. Кидоның күнделігі оның туған Чошю аймалына адалдығы мен елдің жалпы мүддесі арасындағы күшті ішкі қайшылықты көрсетеді. Ол үнемі ескі достарына сатқандығы туралы қауесеттермен күрескенін жазды; ұлт ұғымы Жапонияда әлі де жаңа болғандықтан, көптеген самурайлар өз аймақтарының артықшылықтарын қамтамасыз етуге көбірек мән берді. Саиго Такамори және Окубо Тошимичимен бірге ол Ишин но Санкэцу (維新の三傑) деп аталды, яғни шамамен "Қайта жаңғырудың үш ұлы батыры". Оның кіші әпкесінің немересі Токио саясаткері Коичи Кидо (木戸 幸一) болды.
Кидо Такаёшидің Хагидегі бұрынғы резиденциясы
Кидо Такайоши дүниеге келген және Эдоға көшіп барғанға дейін шамамен 20 жыл тұрған үйі Хагиде әлі де сақталған және қазірде мемориалдық мұражай болып табылады. Ол жеті жасында Кацура отбасына асырап алынса да, осы үйінде тұруын жалғастырды. Бұл бұрынғы тұрғын үй Эдоя Йокочо көшесінде орналасқан, екі қабатты ағаш үй, төбесі плиткамен жабылған. Ішінде Кидо бала кезінде жазған жапон каллиграфиясының үлгілері ілген орамалар түрінде сақталған, оның мұғалімдері қызыл сиямен түзетулер енгізген. Мұражайда ерікті гидтер жұмыс істейді. Бұл ғимарат 1934 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.
Анықтама және қосымша оқу
Акамацу, Пол. Мейдзи 1868: Жапониядағы революция және контрреволюция. Аударған: Мириам Кочан. Нью-Йорк: Харпер және Роу, 1972. Бейсли, Уильям Г. (1972). Мейдзи қайта жаңғыруы. Стэнфорд: Стэнфорд университеті баспасы. ; OCLC 579232
Бейсли, У. Г. Қазіргі Жапонияның өрлеуі: 1850 жылдан бергі саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістер. Нью-Йорк: Сент-Мартинс Пресс, 1995. Крейг, Альберт М. Чошю Мейдзи қайта жаңғыруында. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы, 1961. OCLC 482814571
Янсен, Мариус Б. және Жилбер Розман, редакторлар. (1986). Жапонияның өзгеруі: Токугавадан Мейдзиге дейін. Принстон: Принстон университетінің баспасы. ; OCLC 12311985
Кидо, Такайоши. (1983). Кидо Такайошидің күнделігі (аударған: Сидни ДеВир Браун және Акико Хирота), 1-том (1868–1871), 2-том (1871–1874), 3-том (1874–1877). Токио: Токио университетінің баспасы. Ниш, Иан. (1998). Америка мен Еуропаға Івакура миссиясы: жаңа бағалау. Ричмонд, Суррей: Жапон кітапханасы. ; OCLC 40410662
Beasley, W. G. The Rise of Modern Japan: Political, Economic and Social Change Since 1850. New York: St. Martin's Press, 1995. Craig, Albert M. Chōshū in the Meiji Restoration. Cambridge: Harvard University Press, 1961. OCLC 482814571
Jansen, Marius B. and Gilbert Rozman, eds. (1986). Japan in Transition: from Tokugawa to Meiji. Princeton: Princeton University Press. ; OCLC 12311985
Kido, Takayoshi. (1983). The Diary of Kido Takayoshi (Sidney DeVere Brown and Akiko Hirota, translators), Vol. I (1868–1871), Vol. II (1871–1874), Vol. III (1874–1877). Tokyo: University of Tokyo Press. Nish, Ian. (1998) The Iwakura Mission to America and Europe: A New Assessment. Richmond, Surrey: Japan Library. ; ; OCLC 40410662