Кіріспе

Құс түрі. Пиапиак (Ptilostomus afer) – қарақара құстар тұқымдасына жататын африкалық құс және Ptilostomus туысының жалғыз өкілі. Ол Орталық Азияның жерде жүретін қарғаларымен ең жақын туыс.

Таксономия

1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон Сенегалда жиналған бір мысалға негізделген «Орнитология» еңбегінде пиапиактың сипаттамасын келтірді. Ол француз тілінде La pie du Sénégal және латын тілінде Pica Senegalensis деген атауларды пайдаланды. Бриссон латынша атауларды ұсынғанмен, олар екі атаулы жүйеге сәйкес келмейді және Зоологиялық номенклатура жөніндегі халықаралық комиссия тарапынан мойындалмайды. 1766 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің «Система Натурае» еңбегінің он екінші басылымын жаңартқанда, Бриссон бұрын сипаттаған 240 түрді қосты. «Афер» деген сөз латын тілінен аударғанда «Африка» деген мағынаны білдіреді. Пиапиак – 1837 жылы ағылшын табиғаттанушысы Уильям Джон Суэйнсон енгізген Ptilostomus туысына жататын жалғыз түр. Бұл түр монотипті болып табылады.

Сипаттама

Оның мөлшері Еуропалық шұбардан (Pica pica) сәл кіші және жіңішкелеу, бірақ өсірілісі салыстырмалы түрде жуан. Ұзындығы және салмағы белгілі. Жалпы түсі қара, қауырсындары жібектей жұмсақ, ал жақсы жарықта күлгін реңді жылтырлыққа ие. Құйрығының тамыры денесінің қалған бөлігінен көбірек қоңыр түсті болады. Құстарға ерекше, оның құйрығында 12 емес, 10 қауырсын бар. Мұрын қауырсындары өсірілістің үстінде сәл көтеріңкі, бірақ мұрын тесіктерін толық жабады. Ересек құстардың өсірілісі қара, ал жас құстарда тамырында жартылай қызғылт-қызыл түсті болады. Құстың аяқтары мен тырнақтары қара, ал көздің түсі өзгермелі, бірақ көбінесе қызғылт, күлгін немесе лаванда түсті, сыртында көкшіл күлгін сақинасы бар. Дауысы көбінесе өткір сыңғырлау ретінде сипатталады, көбінесе қарғаның дауысына ұқсас. Сонымен қатар, ашуланғанда басын шайқап тұрып, дабыл қағу сияқты ескерту дауысы шығарады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Түрдің таралған аймағы – Африканың тропикалық экваторлық аймағы, батыс жағалауындағы Сенегалден шығысқа қарай кең жолақ бойымен Судан мен Оңтүстік Эфиопияға дейін созылады. Осы аймақ ішінде, оның ең қолайлы мекені – егістік жерлер мен жайылымдарға, сондай-ақ шағын қалалар мен ауылдарға жақын ашық кеңістіктер болып табылады.

Тамақтандыру

Тамақ он немесе одан көп құстың бірігіп жерде қозғалуы арқылы алынады, оның ішінде жәндіктер және басқа омыртқасыз жануарлар бар, бірақ кейде өліктермен де қоректенеді, мүмкін, еттен гөрі оған тартылған жәндіктерге көбірек қызығушылық танытады. Сүйікті тамақтарының бірі – Elaeis guineensis май пальмасының майлы жемістері, оларды ағаштардан да жейді. Жылдам және епті жүгіре алады, бірақ баяу жылдамдықпен секіріп қозғалады. Малдың аяқтары қоздырған жәндіктерді ұстап жейді, кейде тіпті малдың үстіне мініп, олжаны ұстау үшін шабуылдайды.

Өсіру

Пиапиактер көбінесе пальма ағашына ұя салады, бірақ басқа да ұя салатын жерлері бар. Пальма жапырақтарының жолақтары мен шөп сабақтары лаймен біріктіріліп, іші пальма талшықтарымен қапталып, кесе тәрізді ұя жасалады, оған наурыз және сәуір айлары аралығында үштен жетіге дейін жұмыртқа салынады. Пиапиак жұмыртқалары өте ақшыл көк немесе жасыл көк түсті болып келеді, үстінде бірнеше қоңыр дақтары болады.