Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шахмат шебері (1842-1888)
Chess master (1842 1888)
Йоханнес Герман Цукерторт (полякша: Jan Hermann Cukiertort; 7 қыркүйек 1842 – 20 маусым 1888) – Польшада туған, британдық-неміс шахмат шебері. Ол 1870-ші және 1880-ші жылдардың көп бөлігінде әлемнің жетекші ойыншыларының бірі болды, бірақ 1886 жылғы Әлем шахмат чемпионатында Вильгельм Штайницке есе жіберіп, бұл матч әдетте алғашқы Әлем шахмат чемпионаты деп есептеледі. Ол 1872 жылы ресми емес чемпионатта да Штайництен жеңілді. Цукерторт өзінің салыстырмалы түрде қысқа ғұмырын әскери қызметкер, музыкант, тіл білгіш, журналист және саяси белсенді ретіндегі көптеген басқа да жетістіктермен толтырды.
Johannes Hermann Zukertort (Polish: Jan Hermann Cukiertort; 7 September 1842 – 20 June 1888) was a Polish born British German chess master. He was one of the leading world players for most of the 1870s and 1880s, but lost to Wilhelm Steinitz in the World Chess Championship 1886, which is generally regarded as the first World Chess Championship match. He was also defeated by Steinitz in 1872 in an unofficial championship. Zukertort filled his relatively short life with a wide range of other achievements as a soldier, musician, linguist, journalist and political activist.
Ерте өмір және шахматтан басқа жетістіктері
Цукерторт 1842 жылдың 7 қыркүйегінде Люблинде, Польшадағы Конгресс қаласында, Ресей империясында Ян Герман Цукерторт ретінде дүниеге келді. Оның анасы баронша Крыжановская (Крыжановская) болған. Оның әкесі – поляк тегінен шыққан протестант христиан миссионері. Ресейдің Польшаны оккупациялаған кезінде еврей халқы арасындағы христиан-протестант миссиясы заңсыз және діни бұрмалаушылық деп есептелгендіктен, Цукерторт отбасы Пруссияға эмиграциялады. Ол Бреслау гимназиясында білім алды, ал 1866 жылы Бреслау университетіне түсіп, 1866 жылы медицина мамандығы бойынша бітірді. Пруссия армиясының медициналық корпусының құрамында 1866 жылғы Австрия-Пруссия соғысында және 1870–1871 жылдардағы Франко-Пруссия соғысында қызмет етті. Цукерторт өзінің өмірбаянын әсемдеген деген күдік туып отыр. 1872 жылы «Eastern Daily Press» газеті үшін жазылған өмірбаянында көптеген мәлімдемелер жасалды: аристократиялық тегі, тоғыз тілді мүжілдікпен меңгеруі (басқа деректерде он төрт тіл), семсерлесу, домино және вист ойындарындағы шеберлігі; сонымен қатар, ол Адольф Андерсенмен 6000 шахмат партиясы ойнағаны, көптеген шайқастарда қатысқаны және Қызыл Бүркіт орденімен, неміс армиясының Темір кресімен және тағы жеті медальмен марапатталғаны айтылды. Ол сонымен қатар 1865 жылы Бреслауда медицина докторы ғылымын қорғады және Отто фон Бисмарктің жеке органы – «Allgemeine Zeitung» газетінде жұмыс істеді, екі шахмат кітабын жазды және бірнеше жыл шахмат журналының редакторы болып қызмет етті. «The Oxford Companion to Chess» былай деп мәлімдейді: «Соңғы сөйлемде шындық бар: ол кітаптардың бірлескен авторы [және] шахмат журналының бірлескен редакторы болды».
Zukertort was born on 7 September 1842 in Lublin, Congress Poland, Russian Empire as Jan Hermann Cukiertort. He said that his mother was the Baroness Krzyżanowska (Krzyzanovska). His father was a Protestant Christian missionary of Polish descent. Because the Christian Protestant mission among the Jewish population in Russian occupied Poland was considered illegal and heretical, the Zukertort family emigrated to Prussia. He was educated at the gymnasium of Breslau, and in 1866 at the University of Breslau, from which he graduated in medicine in 1866. As a member of the medical corps of the Prussian army he saw service in 1866 during the Austro Prussian war, and again during the Franco Prussian war of 1870–1871. Zukertort is widely suspected to have embellished his biography. In an account of his life for the Eastern Daily Press in 1872 many claims were made on his behalf: Aristocratic descent, fluency in nine languages (fourteen, according to other sources), and proficiency in swordsmanship, dominoes, and whist; it was also stated that he had played 6,000 games of chess with Adolf Anderssen, fought in numerous battles, and was awarded the Order of the Red Eagle, the Iron Cross of the German Army, and seven other medals. He also found time to get an M. D. at Breslau in 1865, and work on the staff of the Allgemeine Zeitung – Otto von Bismarck's private organ – in addition to writing two chess books and working as the editor of a chess magazine for several years. The Oxford Companion to Chess comments, "There is some truth in the last sentence: He was co author of the books [and] co editor of the chess magazine."
Ойын стилі
Көптеген ойыншылар тек 1. e4 ғана ойнаған дәуірде Зукерторт 1. Nf3 (Зукерторт ашылуы) және 1. c4 сияқты ашылуларды кейде ертерек сынап көрді.
In an age where the majority of players played exclusively 1. e4, Zukertort was an occasional early experimenter with openings such as 1. Nf3 (The Zukertort Opening) and 1. c4
Өзінің қарыштама кезеңінде Зукерторт соқыр шахматта да өте жақсы ойнаған. 1876 жылы ол көзін байлап бірден он алты партия ойнап, он біреуінде жеңіске жетті, төртеуі тең түсті, ал тек біреуінде ғана жеңіліске ұшырады.
In his prime Zukertort also excelled at blindfold chess. In 1876, he played sixteen games simultaneously while blindfolded, winning eleven, drawing four, and losing only one.
Шахматты үйрену
Зукерторт 19 жасында Бреслауда шахмат ойнауды үйренді. Сол қаладағы турнирге қатысып, патшайымның басылымдағы мүмкіндігін алған ол барлық ойындарын ұтылды, содан кейін ол Билгердің нұсқаулығын зерттеді, нәтижесінде 1862 жылы ол жетекші неміс шахматшысы Адольф Андерсеннен бір аттың басылымдағы мүмкіндігімен жеңіске жетті. Зукерторт Андерсенмен бірге оқыды және бірнеше жыл ішінде Германияның ең күшті ойыншыларының бірі болды. Зукерторт Андерсенмен өткізген көптеген маңызды матчтардың ішінде ол оны 1866 жылы жеңді, 1868 жылы сегіз жеңіс, үш жеңіліс және бір тең ойынмен ұтылды, ал 1871 жылы матчта оны толық жеңді (5–2, тең ойынсыз). 1867 жылы ол Берлинге, ал 1872 жылы Лондонға көшті. Сол жылы ол Лондонда Вильгельм Штейницпен ойнады, 9–3 (7 жеңіліс, 1 жеңіс, 4 теңдік) есебімен жеңіліске ұшырады. Бұл кезеңде жоғары деңгейдегі турнирлер сирек болды. Дегенмен, Зукерторт өз заманының ең табысты турнирлік ойыншыларының бірі болды: 1872 жылы Лондонда Штейниц пен Блэкберннен кейін үшінші орын, 1877 жылы Кёльнде бірінші орын және Лейпцигте екінші орын; 1878 жылы Париж шахмат турнирінде Саймон Винавермен бірінші орынға теңесті және плей-оффта Винаверді жеңді; 1881 жылы Берлинде Блэкберннен кейін екінші орын, 1882 жылы Венада төртінші орынға теңесті; 1883 жылы Лондонда бірінші орын, Штейництен 3 ұпаймен алда болды. 1878 жылы Париждегі жеңіс Зукерторттың әлемдегі жетекші ойыншы екенін көрсетеді, бірақ Штейниц бәсекеге қатыспады. "Морфи мырзаның қоғамдық шахмат ойнаудан бас тартқанын және Штейниц мырзаның турнирлерге қатысудан бас тартқанын атап өтсек, Зукерторт мырза өткен жылы Париж турнирінде бірінші орынды алып, әлем чемпионы атағына лайық деп есептейміз". – Irish Times (6 наурыз 1879) ChessHistory.com сайтындағы Winter сілтемесі. Бұл турнир Штейниц пен Зукерторттың әлемдегі ең үздік екі ойыншы екенін анықтады және олардың арасындағы әлем чемпионаты матчына жол ашты. 1886 жылғы әлем чемпионаты 11 қаңтардан 29 наурызға дейін өтті. 4–1 есебімен басымдыққа ие болғаннан кейін Зукерторт әлсіреп, соңғы бес ойынның төртеуінде жеңіліске ұшырады және матчты 12½–7½ есебімен ұтылды.
Zukertort learned to play chess in Breslau when he was about age 19. Entering a tournament in that city, and receiving the odds of the queen, he lost every game, whereupon he took up the study of Bilguer's Handbuch, with the result that in 1862 he won games from the leading German chess player Adolf Anderssen at the odds of a knight. Zukertort studied with Anderssen and within a very few years he became one of the strongest players in Germany. Among many other notable matches that Zukertort played with Anderssen, he defeated him in 1866, lost in 1868 by a score of eight wins, three losses, one draw, and finally defeated him convincingly (5–2; no draws) in a match in 1871. In 1867 he moved to Berlin and in 1872 to London. In that year, he played Wilhelm Steinitz in London, losing 9–3 (7 losses, 1 win, 4 draws). During this period top class tournaments were rare Nonetheless Zukertort was one of the most successful tournament players of his time: third place behind Steinitz and Blackburne at London, 1872; first place at Cologne, and second at Leipzig in 1877; tied for first with Simon Winawer at the Paris 1878 chess tournament and beat Winawer in the playoff; second at Berlin in 1881, behind Blackburne; tied for fourth at Vienna in 1882; first at London in 1883, 3 points ahead of Steinitz. The 1878 win in Paris led to some suggestion that Zukertort was the world's leading player, although Steinitz did not compete. refn|"We may mention that since Mr. Morphy gave up playing public chess, and since Herr Steinitz refused to engage in tournaments, Herr Zukertort is entitled to the rank of chess champion of the world, having taken first prize at the Paris tourney last year." — Irish Times (6 March 1879) cited by Winter on ChessHistory. com This tournament established that Steinitz and Zukertort were clearly the best two players in the world, and led to the World Chess Championship match between these two. The 1886 World Chess Championship match lasted from 11 January to 29 March 1886. After building up a 4–1 lead Zukertort wilted, lost four of the last five games, and lost the match by 12½–7½.
Өлу және қайтыс болу
1886 жылы жеңілгеннен кейін Зукерторттың денсаулығы нашарлап, қалған екі жылында өте әлсіз ойыншыға айналды. Оның ауруларына ревматизм, жүрек қызметінің жетіспеуі, бүйрек проблемалары және артериосклероз диагнозы қойылды. 1886 жылғы матчтан кейін оның нәтижелері күрт төмендеді: Лондонда жетінші орын, 1886 жылы Нотингемде үшінші орын; 1887 жылы Франкфуртта он бесінші орын, Лондонда төртінші орын; 1887 жылы Блэкбернге қарсы матчта жеңіліс (1 жеңіс, 5 жеңіліс және 8 тең орын); 1888 жылы Лондонда жетінші орын. Денсаулығының нашарлауы және физикалық төзімділіктің жетіспеуі Зукерторттың екі ұзақ мерзімді кемшілігінің бірі болды: Кейбір сарапшылар 1872 жылы Стайницке қарсы матчтағы жеңілістің ауырлығын аурумен байланыстырды; жоғарыда аталған турнирлерден басқа, 1883 жылы Лондон турнирінде ол алғашқы 23 ойынының 22-сін жеңіп, оқшау көшбасшылыққа шықты, бірақ соңғы 3 ойынында жеңіліс тапты. Оның тағы бір кемшілігі – оның шабуылдау қабілеті ешкімнен де жоғары болғанымен, Зукерторт ешқашан Стайництің позициялық ойынды түсіну деңгейіне жете алмады, ал Стайниц оны көбінесе оңай жеңіп шықты. Зукерторт 1888 жылғы 20 маусымда Лондонда, Симпсонның Диванында өткен турнирде ойын ойнағаннан кейін миға қан құйылудан қайтыс болды, сол кезде ол турнирде көшбасшы болып тұрған еді. Ол Лондонның Бромптон зиратында жерленген.
After his 1886 defeat, Zukertort's health suffered and he was a greatly weakened player for the remaining two years of his life. Diagnoses of his ailments include rheumatism, coronary heart disease, kidney problems, and arteriosclerosis. His results after the 1886 match declined steeply: Seventh at London, and third at Nottingham in 1886; fifteenth at Frankfurt, and fourth at London in 1887; lost a match in 1887 against Blackburne (1 win, 5 losses, and 8 draws); and seventh at London in 1888. Poor health and lack of physical stamina appeared to be one of Zukertort's two long term weaknesses: Some commentators attributed to illness the severity of his defeat in the 1872 match against Steinitz; aside from the tournaments mentioned above, in the 1883 London tournament he won 22 of his first 23 games – enough to give him an uncatchable lead – but lost his last 3 games. His other weakness was that, while no one had greater attacking flair, Zukertort never approached Steinitz' understanding of positional play, and Steinitz often outmaneuvered him fairly simply. Zukertort died on 20 June 1888, in London, from a cerebral haemorrhage after playing a game in a tournament at Simpson's Divan, which he was leading at the time. He is buried in Brompton Cemetery, London.
Ерекше ойындар
Цукерторт vs. NN, Лейпциг, 1877, Вена ойыны: Вена гамбиті (C26), 1–0. Ақ патшайымын құрбан етеді және қара патшаны қуып жетеді. Соңғы позицияда 17. Bf4 маттан қашу мүмкін емес. Михаил Чигорин vs. Цукерторт, ТНМТ, Лондон 1883, Испан ойыны: Берлин қорғанысы. Рио-де-Жанейро вариациясы (C67), 0–1. Ақ патшаға қарсы екі күшті орталық пешка. Цукерторт vs. Джозеф Генри Блэкберн, Лондон, 1883. Цукерторт патшайымын құрбан етеді, бірақ Блэкберн қабылдай алмайды. Цукерторт Блэкберн қабылдамайтын ладьяны құрбан етеді, жақын арада Цукерторт Блэкбернді ладьяны алуға және үш жүрістен кейін жеңіліске ұшыратады. Штайниц бұл ойынды "қадағаланған ең ұлы ойындардың бірі" деп сипаттады.
Zukertort vs. NN, Leipzig, 1877, Vienna Game: Vienna Gambit (C26), 1–0 White sacrifices the queen and hunts the black king to death. In the final position, 17. Bf4 mate is unavoidable. Mikhail Chigorin vs. Zukertort, Tnmt, London 1883, Spanish Game: Berlin Defense. Rio de Janeiro Variation (C67), 0–1 Two strong central pawns against the white king. Zukertort vs. Joseph Henry Blackburne, London, 1883 Zukertort sacrifices his queen but Blackburne cannot accept, Zukertort sacrifices a rook which Blackburne declines, soon Zukertort forces Blackburne to take the rook and resign three moves later. Steinitz described this as "one of the most brilliant games on record".