Кіріспе

Лужин қорғанысы – 2000 жылы Марлин Горрис режиссерлік еткен романтикалық драмалық фильм. Басты рөлдерді Джон Туртурро және Эмили Уотсон сомдаған. Фильм психикалық аурудан зардап шегетін шахмат гроссмейстері мен Италиядағы әлемдік деңгейдегі турнирде танысқан жас әйелдің тағдырына арналған. Сценарий Владимир Набоковтың "Қорғаныс" (немесе "Лужин қорғанысы") романы негізінде жазылған. Эмили Уотсон Британдық тәуелсіз фильмдер сыйлығы мен Лондон киносыншылары шеңберінің сыйлығында "Ең үздік актриса" номинациясына ие болды.

Сюжет

1920 жылдардың басында Александр Иванович "Саша" Лужин (Туртурро) – дарынды, бірақ мазасыз шахматшы Солтүстік Италия қаласына халықаралық шахмат турниріне қатысу үшін келеді. Турнирге дейін ол Наталья Катковпен (Уотсон) танысып, дер кезінде оған ғашық болады. Ол да оның мінезін тартымды деп санайды және анасының қарсылығына қарамастан, олар қарым-қатынас бастайды. Лужинмен бірге чемпионатта докторе Сальваторе Турати (Фабио Сартор) де қатысады. Оған революцияға дейінгі Ресейде Лужиннің шахматтан бұрынғы ұстазы, орыс Лео Валентинов (Стюарт Уилсон) жақындасады. Валентинов итальяндыққа Лужин қысымға шыдамайтынын айтады және ол бұрынғы данышпан шәкіртінің үстелден тыс алаңдатынын қамтамасыз етіп, Туратиге жеңіс мүмкіндігін сыйлайды. Жарыс Лужин үшін қиын басталады, ол бұрынғы досы мен жаттықтырушысының қатысуынан алаңдайды. Ол алғашқы турларда күреседі, бірақ Катковпен қарым-қатынасы жақындаған сайын қайта жеңіске жете бастайды. Содан кейін ол ата-анасына үйленетінін хабарлайды. Темдеу арасында Лужин финалға жетіп, Туратимен кездеседі. Бірақ финалда орыс эмигранты уақыттың өтуіне жеңіліп, ойынды кейінге қалдыруға мәжбүр болады. Алайда, аренадан тыс, оны Валентиновтың серігі ауылға алып кетеді. Бұрынғы ұстазы бұл оның ата-анасының көп жыл бұрын тастап кеткенін еске түсіріп, оны толыққанды дүрбелеңге түсіретінін біледі. Лужин мақсатсыз шарлайды, содан кейін құлап, қара көйлектілер тобынан табылады. Лужин ауруханаға психикалық шаршаңқымен түседі. Дәрігер Катковқа ол шахмат ойнауын жалғастырса, қайтыс болатынын айтады, өйткені ол шахматқа тәуелді және ол оның барлық күшін жұтып алып жатыр. Дегенмен, жазылып жатқанда Валентинов шахмат тақтасымен келіп, Лужинге итальяндық Туратимен ойынды аяқтауға шақырады. Наталья сүйіктісін қорғайды, бірақ оны ойыннан бас тартуға көндіруге тырысады. Лужин де келісетіндей көрінеді. Ақырында Лужин ауруханадан шығады. Олар Натальямен мүмкіндігінше ерте үйленуге келіседі. Бірақ үйлену тойының күні таңында Лужин Валентиновпен бірге машинаға отырып, оған жарысты аяқтау мәселесі бар екенін айтады. Қорқып, Лужин машинадан секіріп түседі. Бас ауырып, кесілген және санасы шашыраған күйде ол қонақ үйге қайта оралып, жылдар бұрын жерленген шыны шахмат фигураларын (1:36:39 "Менде патша бар, бірақ маған бүкіл әскер керек") қазуға тырысады, бірақ таба алмайды. Лужин, сазданған үйлену тойына киініп, бөлмесінде отырғанда, Наталья мен қонақ үй қызметкерлері есікті ашуға тырысады. Бірақ олар кірмей тұрып, мазасыз шахмат гроссмейстері жатын бөлмесінің терезесінен секіріп, қайтыс болады. Бұл қайғылы оқиғаға жаңа ғана машинамен келген Валентинов куә болады. Фильм содан кейін Наталья күйеуінің жазбаларын пайдаланып, турнирді аяқтайтын байқау залында аяқталады. Ол оның қалтасындағы қағаздарды табады және тәжірибелі шахматшы оған жазбалардың мәнін түсіндіреді. Ол жұртшылықтан тыс ұйымдастырылған кездесуде Лужин күткендей жеңілген Туратиге қарсы ойнайды. Содан кейін Катков пен Турати Пирр жеңісі мен Лужинның генийін мойындайды.

Өндіріс

Набоков "Қорғаныс" романын 1924 жылы терезеден секіріп өзін-өзі өлтірген неміс шахмат шебері Курт фон Барделебеннің өміріне негіздеген. Фильм толығымен Еуропада түсірілді. Будапешт, Венгрия Санкт-Петербургте өтетін сыртқы көріністер үшін пайдаланылды, олардың ішінде Сечени тізбекті көпірі, Венгрия ұлттық мұражайы және Батырлар алаңы бар. Шахмат турнирі (Италияда болғанымен) Будапешттегі Этнография мұражайының бас залында түсірілді. Италиядағы қонақ үй көріністері Комо көліндегі Вилла-Эрба, Черноббио қаласында түсірілді. Теміржол станциясындағы көрініс Комо қаласына жақын Бренна-Альзатеде түсірілді. Романда Валентиновтың есімі ешқашан айтылмайды; ал Лужиннің есімі керісінше, тек соңғы сөйлемдерде ғана ашылады.