Кіріспе

Неміс шахмат шебері, неміс шахматшысы Карл Эрнст Адольф Андерсен (6 шілде 1818 – 13 наурыз 1879) – неміс шахмат шебері. Ол 1851 және 1862 жылдарғы ірі халықаралық турнирлерде жеңіске жетті, бірақ 1858 жылы Пол Морфиге, ал 1866 жылы Вильгельм Штайницке қарсы өткен матчтарда жеңілді. Осыған байланысты, ол 1851 жылдан 1858 жылға дейін әлемдегі жетекші шахматшы, ал 1862 жылдан 1866 жылға дейін белсенді ойыншы ретінде танылды, әйткені әлем чемпионы атағы бұл кезде әлі болмаған. Андерсен Еуропадағы ең сәтті турнир қатысушысы болды, ол қатысқан турнирлердің жартысынан астамын жеңіп алды, соның ішінде өте күшті 1870 жылғы Баден-Баден шахмат турнирін. Ол осы жетістіктердің көп бөлігін 50 жастан асқанда қол жеткізді. Андерсен бүгінде керемет құрбандықпен шабуылдайтын ойынымен, әсіресе "Өлмес ойын" (1851) және "Жасыл ойын" (1852) ойындарымен танымал. Ол шахматтық есептерді дамытудағы маңызды тұлға болды, "Ескі мектеп" композициясынан қазіргі заманғы композициялардың әсемдігі мен күрделілігіне өтуге ықпал етті. Сондай-ақ ол шахмат шеберлерінің арасында ең жағымды адамдардың бірі болды және ойынның "аға кеңесшісіне" айналды, оған басқалар кеңес немесе төрелік үшін жүгінетін.

Түпбасқасы және ерте өмір

Андерсен 1818 жылы Пруссияның Силезия провинциясындағы Бреслауда (қазіргі Вроцлав, Польша) дүниеге келді. Өмірінің көп бөлігін сол жерде өткізіп, жесір анасы мен үйленбеген қарындасына көмектесіп, олармен бірге тұрды. Андерсен ешқашан үйленбеді. Бреслаудағы мемлекеттік гимназияны (жоғары мектепті) бітіріп, содан кейін университетке түсіп, математика мен философияны оқыды. 1847 жылы 29 жасында бітіргеннен кейін Фридрих гимназиясында оқытушы, кейін математика профессоры болып жұмыс істеді. Андерсен тыныш, тұрақты, жауапты және құрметті орта тап өмірін сүрді. Оның кәсібі математика сабақтарын беру болды, ал хоббиі мен құмарлығы шахмат ойнау еді. Осының арқасында ол сол кездегі ең күшті ойыншылардың бірі болып саналатын "Берлин Плеядасы" тобының назарына ілікті және олардың кейбіреулерімен матчтар өткізді. 1846 жылы "Берлин Плеядасының" мүшесі және негізін қалаушысы Людвиг Бледоу қайтыс болғаннан кейін, Андерсен Schachzeitung der Berliner Schachgesellschaft (кейін Deutsche Schachzeitung деп аталды) журналының редакторы болды. Андерсен 1865 жылға дейін осы лауазымды атқарды.

Лондон 1851 жыл

1848 жылы Андерсен кәсіби шахматшы Даниэль Харвицпен тең ойнады. Андерсеннің 1851 жылғы Лондон халықаралық турниріне дайындығы оның ойын күшін күрт арттырды: ол 1851 жылдың басында Карл Майет, Эрнст Фалькбер, Макс Ланге және Жан Дюфрен сияқты мықты қарсыластармен 100-ден астам партия ойнады. Бұл сома 2006 жылғы бағалау бойынша шамамен 240 000 фунт стерлингке (370 200 доллар) бағаланады. Андерсен мен Сен өзара кездессе, егер біреуі турнирде жеңіске жетсе, екіншісі жүлде қорының үштен бірін алатынына келісті; мұндай келісімде этикаға қарсы емес нәрсе деп есептелді. 1851 жылғы Лондон халықаралық турнирінің ұйымдастырушыларының бірі бұл жарыстың «әлемдік шахмат чемпионы» атанып алу үшін күресті екенін айтқан. Шындығында Андерсен «әлем чемпионы» деп аталмаса да, турнир оны әлемдегі жетекші шахматшы ретінде таныстырды. Андерсен шабуылдауды жақсы білгенімен, Морфи шабуылдың қашан және қалай дайындалатынын одан да жақсы түсінді. Морфи жақында басқа да мықты шахматшыларға қарсы сенімді жеңістерге қол жеткізді: Иоганн Лёвенталь, пастор Джон Оуэн және Даниэль Харвиц. Морфи 1859 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін көп ұзамай шахматтан зейнеткерлікке шықты, соның салдарынан Андерсен тағы да ең күшті белсенді шахматшы атанды. Бұл қазір «Андерсеннің ашылуы» деп аталатын дебюттік ходы, маңызды жарыстарда кең таралған емес.

Басқа ойындар 18511862

1851 жылғы Лондон халықаралық турнирінен кейін көп ұзамай Андерсен өзінің ең танымал екі ойынын ойнады, екеуі де бірнеше құрбандықтарды қамтитын комбинациялар арқылы жеңіске жеткен бейресми ойындар болды. Біріншісінде, 1851 жылғы 21 маусымда Лондонда Лионель Кизерицкийге қарсы ақ түспен ойнаған (Халықаралық турнирден (1851) кейін), ол бишопты, екі тоқтыны және соңында патшайымын құрбан етті. Бұл ойын қазір "Өлмес ойын" деп аталады. Екіншісінде, 1852 жылы Берлинде Жан Дюфренге қарсы ақ түспен ойнаған және қазір "Жасыл ойын" деп аталатын, құрбандықтар көлемі шағын болды, бірақ патшайым мен бір кіші фигурадан асып түсті. Морфимен болған матчтан кейін Андерсен сол кездегі жетекші ойыншылардың бірі, кейіннен бай банкир және шахматқа демеуші болған Игнац Колишпен екі матч өткізді. Андерсен 1860 жылы олармен тең түсті, ал 1861 жылы шамалы басымдықпен жеңді (5/9; төрт жеңіс, екі тең, үш жеңіліс; Колиш жартылай кезеңде көшбасшы болды) және 1860 жылдардың басында ең жақсы нәтиже көрсеткен Луи Паульсеннен екі ұпайға жоғары аяқтады. Морфи осы кезде шахматтан зейнеткерлікке шыққандықтан, Андерсен қайтадан әлемдегі жетекші белсенді ойыншы деп есептелді. Турнирден кейін ол турнирде екінші орын алған Паульсенмен матч өткізді, ол тең аяқталды (3 жеңіс, 3 жеңіліс, 2 тең). 1864 жылы ол Бертольд Сулеге қарсы тағы бір матчты тең аяқтады (3 жеңіс, 3 жеңіліс, 2 тең).

Штайниц матчы, 1866 жыл

1866 жылы Андерсен 30 жастағы Вильгельм Штайнцицпен тартысты матчта жеңіліске ұшырады (алты жеңіс, сегіз жеңіліс және тең түскен ойындар жоқ; Штайнциц соңғы екі ойында жеңіске жетті). Бұл, әдетте, Штайнцицтің Андерсеннен кейін әлемдегі жетекші белсенді шахматшы ретінде табысқа жеткен сәті деп есептеледі. Әлем чемпионаты үшін күрес туралы ойлар 1840 жылдардан бері көтеріліп келе жатса да,

1866-1879 жылдар

Бұл уақытта турнирлер жиілеу болды және дөңгелек жүйесі қабылданды. Сонымен қатар, Андерсен 1858 жылы Морфиге, ал 1866 жылы Штайницке жеңілгеннен кейін шахматқа қайта оралды, әсіресе ойын соңы мен позициялық ойынды зерттеді. Нәтижесінде, Андерсен 50 жасқа келгенде өміріндегі ең жақсы шахмат ойынын көрсетті. Осының нәтижесінде Андерсен мансабының соңғы кезеңдерінде өте табысты турнирлік нәтижелерге қол жеткізді: бес бірінші орын, екі екінші орын, екі үшінші орын және денсаулығы нашарлаған өмірінің соңғы жылы алтыншы орын. Андерсеннің үшінші орындардың бірі 1873 жылы Венада өткен күшті турнирде 55 жасында алды. Андерсеннің турнирдегі табыстарының шамамен жартысы әртүрлі аймақтық неміс шахмат федерацияларының чемпионаттарында болды; бірақ олар барлық ұлттар үшін ашық болды және көптеген турнирлерде "ондыққа" немесе тіпті "бестікке" кіретін қарсыластар болды. Андерсен Луи Паульсеннен кейін турнирде екінші орын алды. Лейпцигте Андерсен турнир жеңімпазы Луи Паульсенге қарсы матчта жеңіліске ұшырады (үш жеңіліс, бір теңдік және бес жеңіліс). Матчтар Андерсен үшін салыстырмалы түрде нашар жағынан болды; оның осы кезеңдегі жалғыз жеңісі 1868 жылы 26 жасар Йоханн Цукертортқа қарсы болды (сегіз жеңіс, бір теңдік және үш жеңіліс). Эло рейтингі жүйесін ойлап тапқан Арпад Эло тарихтағы рейтингтерді кері есептеп, Андерсеннің 2600-ден жоғары рейтингке ие болған алғашқы шахматшы екенін анықтады. Chessmetrics Андерсенді 1859-1873 жылдар аралығындағы кезеңнің көп бөлігінде ең үздік екі шахматшының бірі және 1860-1870 жылдар аралығында жеті ай бойы әлемдегі ең күшті шахматшы деп санайды. Штайниц Андерсенді өз заманының ең ұлы екі шабуылшы шахматшысының бірі деп бағалады: "Біз Морфи мен Андерсеннен патшалық қанатқа қалай шабуыл жасау керектігін үйрене аламыз, және мен өзім жеткілікті үйренбеген болармын". Андерсен "батыл" шабуылдау мектебінің өкілі саналса да, бұл қағида кейінірек "Макогонов ережесі" деп аталды. Файнның айтуынша, оның дамуға қатысты көзқарасы ренжіді және ол Морфидің неге жеңгенін түсінбеді. Андерсен шахматтық композицияға ұзақ уақыт бойы үлкен әсер етті. Ол "Ескі мектептің" соңғы жылдарында композиция жасай бастады, оның шығармалары тақтадағы реалистік позицияларға ұқсас болды және таң қалдыратын "кілт" қимылдары, көптеген құрбандықтар мен аздаған вариацияларға ие болды. Штайниц былай деп жазды: "Андерсен өзегінен адал және ар-ұяты бар адам еді. Ол қорқынышсыз және ешкімге жағымпаздық танытпай, өз пікірін ашық айтты, ал оның шынайы мүддесіздігі соншалықты айқын болды, оның бір сөзінің өзі дауды тоқтатуға жеткілікті болды, өйткені ол жиі қарсыласына жақтап шешім қабылдады".