Ян Тимман – голландский гроссмейстер, один из сильнейших шахматистов 1970-90х. 9-кратный чемпион Нидерландов, претендент на звание чемпиона мира по шахматам.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нидерланд шахмат гроссмейстері (1951 жылы туған)
Dutch chess grandmaster (born 1951)
Ян Тимман (14 желтоқсан 1951 жылы туған) – 1970-жылдардың соңынан 1990-жылдардың басына дейін әлемдегі жетекші шахматшылардың бірі болған нидерланд шахмат гроссмейстері. Карьерасының шарықталу нүктесінде ол кеңес емес, ең үздік ойыншы деп есептелді және "Батыстың ең үздік шахматшысы" деп аталды. Ол тоғыз рет Нидерланд шахмат чемпионатында жеңіске жетті және бірнеше рет Әлем чемпионатына үміткер атанды. 1993 жылы FIDE Әлем чемпионатының титул үшін өткен матчта Анатолий Карповқа есе жіберді.
Jan Timman (born 14 December 1951) is a Dutch chess grandmaster who was one of the world's leading chess players from the late 1970s to the early 1990s. At the peak of his career, he was considered to be the best non Soviet player and was known as "The Best of the West". He has won the Dutch Chess Championship nine times and has been a Candidate for the World Chess Championship several times. He lost the title match of the 1993 FIDE World Championship against Anatoly Karpov.
Ерте мансап
Ол математика профессоры Рейн Тимман мен оның әйелі Аннекедің ұлы. Аннеке мектеп оқушысы кезінде әлем чемпионы Макс Эуведен математика сабақтарын алған. Оның ағасы Тон (1946–2014) ФИДЕ шебері атағын алған. Ян Тимман өте ерте жасынан-ақ көзге түсетін дарынды шахматшы болды және 1967 жылы Иерусалимде өткен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында он бес жасында үшінші орынды иеленді. 1971 жылы Тиман Халықаралық шебер атағын алды, ал 1974 жылы гроссмейстер мәртебесіне ие болды, бұл оны Макс Эуве мен Ян Хайн Доннерден кейін Нидерландының үшінші гроссмейстері етті. Ол сол жылы алғаш рет Голландия чемпионатында жеңіске жетті, ал 1972 жылы екінші орынды алған еді. Ол 1996 жылға дейін осы чемпионатты тағы көп рет жеңіп алды. Оның алғашқы маңызды халықаралық жетістігі 1973/74 жылдары Гастингсте болды, онда ол Тал, Кузьмин және Сабомен жеңіс бөлісті. Сомбор 1974 (Борис Гулкомен), Нетания 1975, Рейкьявик 1976 (Фридрик Олафссонмен), Амстердам IBM 1978, Никич 1978 және Блед/Порторож 1979 турнирлерінде жеңістер тізбегі тез жалғасты.
He is the son of mathematics professor Rein Timman and his wife Anneke, who as a schoolgirl was a mathematics student of former world champion Max Euwe. His older brother, Ton (1946–2014), held the chess title of FIDE Master. Jan Timman was already an outstanding prospect in his early teens, and at Jerusalem 1967 played in the World Junior Championship, aged fifteen, finishing third. Timman received the International Master title in 1971, and in 1974 attained Grandmaster status, making him the Netherlands' third after Max Euwe and Jan Hein Donner. In the same year he won the Dutch Championship for the first time, having finished second in 1972. He was to win it again on many more occasions through 1996. His first notable international success was at Hastings 1973/74, where he shared victory with Tal, Kuzmin, and Szabó. A string of victories quickly followed at Sombor 1974 (with Boris Gulko), Netanya 1975, Reykjavík 1976 (with Fridrik Olafsson), Amsterdam IBM 1978, Nikšić 1978, and Bled/Portorož 1979.
Турнирдегі табыстар
1982 жылы Тиман әлемдегі екінші рейтингте болды, Анатолий Карповтан кейін ғана. 1980-ші жылдары ол көптеген өте күшті турнирлерде жеңіске жетті, оның ішінде 1981 жылы Амстердам IBM, 1981 және 1985 жылдары Вик-ан-Зе, 1988 жылы Линарес, 1989 жылы Эуве мемориалы және 1989 жылы Роттердамда өткен Әлем кубогы турнирі. Басқа да маңызды жетістіктерге Лас-Пальмас 1981, Мар-дель-Плата 1982, Бугойно 1984 және Сараево 1984 кіреді. Оның ерекше кейінгі табыстарының бірі – 1991 жылғы екінші «Иммопар» жылдам турнирі болды, бұл үлкен жүлде қоры бар демалыс күндері өткізілетін шара. Нокаут жүйесімен өткен бұл турнирде ол Гата Камскийді 1½–½, Карповты 2–0, Висванатан Анандты 1½–½ және соңында әлем чемпионы Гарри Каспаровты 1½–½ есебімен жеңіп, шамамен 75 000 АҚШ долларына тең бірінші жүлдені иеленді. Оның көрсеткіші 2950 Elo рейтингіне балама болды.
By 1982 Timman was ranked second in the world, behind only Anatoly Karpov. In the 1980s he won a number of very strong tournaments, including Amsterdam IBM in 1981, Wijk aan Zee in 1981 and 1985, Linares in 1988, the 1989 Euwe Memorial, and the 1989 World Cup tournament in Rotterdam. Other major successes included Las Palmas 1981, Mar del Plata 1982, Bugojno 1984, and Sarajevo 1984. One of his notable later successes was the 2nd Immopar Rapid Tournament in 1991, a weekend event which attracted a huge amount of prize money. In this knock out format tournament he defeated Gata Kamsky 1½–½, Karpov 2–0, Viswanathan Anand 1½–½, and finally the World Champion Garry Kasparov 1½–½ to win the first prize of approximately 75,000 USD. His performance was equivalent to an Elo rating of 2950.
Әлем чемпионатына үміткер
Тимманның әлем чемпионаты мансабы 1972 жылғы Форсса/Хельсинки және 1975 жылғы Рейкьявик аймақтық турнирлерінде басталды. Екі мәрте де келесі кезеңге өте алмады. Дегенмен, 1978 жылы Амстердамда жеңіске жеткені оны Рио-де-Жанейродағы алғашқы аймақаралық турнирге жеткізді, бірақ онда одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік болмады. 1982 жылғы Лас-Пальмас интерзоналында ортаңғы көрсеткіштермен аяқтады, бірақ 1985 жылғы Taxco Interzonal турнирін убедительно жеңіп, алғаш рет кандидаттар матчтарына қатысуға мүмкіндік алды. Алайда, 1986 жылы бірінші раундта Артур Юсуповтан жеңілді. Келесі циклде, 1987 жылғы Тильбург Интерзоналында жеңіске жеткеннен кейін Валерий Саловты, Лайош Портишты және Джонатан Спильманды жеңді, бірақ 1990 жылы финалда Анатолий Карповтан жеңілді. 1993 жылы ол тағы да финалдық раундқа жетті, Роберт Хюбнерді, Виктор Корчнойды және Юсуповты жеңіп, бірақ бұл жолы Найджел Шортқа есе жіберді. Алайда, Шорт пен Гарри Каспаров ФИДЕ басшылығынан тыс әлем чемпионаты матчын өткізгеннен кейін, Тимман Карповқа қарсы FIDE нұсқасындағы әлем чемпионаты үшін күресуге шақырылды. Ол матчты 12½:8½ есебімен ұтылды.
Timman's world championship career began at the zonal tournaments at Forssa/Helsinki 1972 and Reykjavík 1975. He failed to qualify for the next stage on both occasions. However his win at Amsterdam 1978 took him to his first interzonal tournament at Rio de Janeiro, where he failed to progress further. He finished in the middle of the field at the 1982 Las Palmas Interzonal, but won the Taxco 1985 Interzonal convincingly to qualify for the Candidates Matches for the first time. However, he lost in the first round to Artur Yusupov in 1986. In the next cycle, after winning the 1987 Tilburg Interzonal he defeated Valery Salov, Lajos Portisch, and Jonathan Speelman, but lost in the final to Anatoly Karpov in 1990. He reached the final round once again in 1993, having defeated Robert Hübner, Viktor Korchnoi, and Yusupov, but lost this time to Nigel Short. However, after Short and Garry Kasparov played their World Championship match outside of the auspices of the sport's governing body FIDE, Timman was invited to compete against Karpov for the FIDE version of the world title. He lost the match by 12½ points to 8½.
Олимпиадалық мансабы
Тимман 1972 жылдан 2004 жылға дейін Нидерланды құрамасынан 13 шахмат олимпиадасына қатысты, оның 11-де бірінші тақтада өнер көрсетті. 1976 жылы ол сол тақтадағы ең үздік ойыншы ретінде алтын медальді жеңіп алды.
Timman represented the Netherlands in 13 Chess Olympiads from 1972 to 2004, playing on the top board on 11 occasions. In 1976 he won the gold medal for the best individual performance on that board.
Кейінгі мансап
Тимман белсенді түрде ойнауын жалғастыруда. 2004 жылы Рейкьявик турнирінде бірінші орынды бөлісті, ал Амстердамда екінші орынды бөлісті. 2005 жылы Гётеборгте өткен Еуропа командалық шахмат чемпионатында Лоек ван Вели, Иван Соколов, Сергей Тивяков және Эрик ван ден Доэльмен бірге алтын медаль жеңіп алған Голландия құрамасының құрамында болды. 2006 жылы Швецияның Мальмё қаласындағы Сигеман турнирінде жеңіске жетті және Лондондағы Говард Стаунтон мемориалында екінші орын алды.
Timman continues to play actively. In 2004 he placed equal first in a tournament in Reykjavík and was equal second at Amsterdam. He played in the gold medal winning Dutch team at the European Team Chess Championships in Gothenburg in 2005, alongside Loek van Wely, Ivan Sokolov, Sergei Tiviakov, and Erik van den Doel. In 2006 he won the Sigeman Tournament in Malmö Sweden and was second in the Howard Staunton Memorial in London.
Жазбалар
Тимман – "New In Chess" журналының бас редакторларының бірі. Оның "Шахмат талдауының өнері" атты кітабы шахмат әдебиетінің қазіргі заманғы классикасы саналады. Оның "Тимманның титандары" 2017 жылғы ECF Book of the Year сыйлығына ие болды. Оның басқа кітаптары: "Тимманның таңдалған ойындары" (1995), "Оқулар мен ойындар" (1996), "Фишер, әлем чемпионы!" (2002) – 1972 жылғы әлем чемпионаты туралы еңбек, "Фигуралармен күшті шахмат: Екі піл және күшті жылқылар туралы толық нұсқаулық" (2004), "Ботвинниктің құпия ойындары" (2006), "Шабуылдау өнері: Қазіргі шеберлер бойынша шабуылдық шахмат" (2006), "Кюрасао 1962: Шахмат әлемін дүр сілкіндірген ой шайқасы" (2007) – 1962 жылғы үміткерлер турнирі және "Эндшпиль өнері (Эндшпиль оқуларындағы саяхатым)" (2011).
Timman is one of the chief editors of the magazine New In Chess. His book The Art of Chess Analysis is widely considered one of the modern classics of chess literature. His Timman's Titans won the 2017 ECF Book of the Year. His other books include Timman's Selected Games (1995), Studies and Games (1996), Fischer, World Champion! (2002), an account of the 1972 World Championship, Power Chess with Pieces: The Ultimate Guide to the Bishops Pair & Strong Knights (2004), Botvinnik's Secret Games (2006), On the Attack: The Art of Attacking Chess According to the Modern Masters (2006), Curaçao 1962: The Battle of Minds That Shook the Chess World (2007), which covers the 1962 Candidates Tournament and The Art of the Endgame (My journeys in the Magical World Endgame Studies) (2011).
Стиль
Тимман қарсыластарын олардың күшті жақтарында тікелей сынауды ұнатады. Яссер Сейраван бір ойынды сипаттады, онда Тимманға доске отырып күрделі ойынды таңдауға шабыт келді – Тимман Сейраванның осыны қатты ұнататынын білгендіктен, бұрын теңдікке жеткізетін нұсқаны дайындағанына қарамастан. Тимманның батылдығы оған көп ойындарда жеңіліске ұшырауға себеп болды, бірақ сонымен бірге оны қауіпті қарсыласқа айналдырды, себебі ешкім өзінің сүйікті позициясынан жеңіліске ұшырағысы келмейді. Реймонд Кин Тимманның ойын стилін «Эммануэль Ласкердің салтындағы күрескер» деп сипаттады.
Timman likes to challenge opponents directly in the areas of their strengths. Yasser Seirawan describes a game where Timman had an over the board inspiration to opt for a complicated game—the kind that Timman knew Seirawan really enjoyed—in spite of having prepared an equalizing variation beforehand. Timman's fearlessness has caused him to lose a lot of games, but also makes him a feared competitor because nobody likes to lose from their favourite positions. Raymond Keene described Timman's playing style as that of "a fighter, in the mould of Emanuel Lasker".
Жеке өмір
Тимман екі рет үйленді, бірінші некесінен ұл мен қызы бар.
Timman married twice, with a son and a daughter from the first marriage.