Кіріспе

Ланеро (ʝaˈneɾo, "дала тұрғыны") – Оңтүстік Америкадағы малшы. Атауы шығыс Колумбия және батыс-орталық Венесуэланың аумағын алып жатқан Льянос далаларынан алынған. Испаниялық Американың тәуелсіздік соғыстары кезінде ланеро әскерлері мен кавалерия екі армияда да қызмет етті және соғыс кезінде кавалерияның көп бөлігін құрады. Олар шебер атқа мінушілер ретінде белгілі болды және мал шаруашылығымен және шаруашылыққа қатысты барлық жұмыстарды атқаруға жауапты болды. Бұл тарихи тұлға 17 ғасырда пайда болып, 19 ғасырдың соңында Анд гегемониясы мен Венесуэла мұнай өнеркәсібінің дамуымен жоғалып кетті. Оның этникалық тегі аравактар, андалусиялықтар, канариялықтар және испандық Американы отарлау кезінде тәж әкелген құлдардың бірігуіне дейін жетеді. Жұмыс істеу және өмір салты қазіргі Венесуэланың Апуре және Баринас штаттарынан бастау алады, олар андалусиялық әдет-ғұрыптарды бейімдеп, өзгертіп, содан кейін оларды Гранаданың Жаңа Корольдығына таратып жіберді. Олардың мінез-құлқы, этникалық тегі, диалектісі, мәдениеті және Испаниялық Американың тәуелсіздік соғыстарындағы, Венесуэла азамат соғыстарындағы және Монтонерадағы рөлі оларды романтизациялап, идеалдастырды және Венесуэланың ұлттық батыры мен мифологиясына айналдырды.

Алғашқы қоныстар

XVI ғасырда Кристобаль Родригес Эль Токуйодан келген он бір отбасымен бірге алғашқы үйірді Калабозо қаласынан жиырма бес лига қашықтыққа әкелді. Ол Сан-Луис де ла-Унион деп атаған қалаға негіз салды. Осы жерден жазықтар Жаңа Гранада патшалығынан әкелінген биелер мен тайыншалардың, сондай-ақ Севилья, Альмерия, Гранада, Кадис, Хаен және Кордовадан келген түрлі андалусиялық отбасылардың арқасында халқы көбейді. XVII ғасырдың ортасына қарай ең маңызды хатоларда шамамен 137 800 бас ірі қара мал болды. Аймақтың жергілікті халқы, яғни ачагуа, ягуале, аричуна және какетио (аравак тайпасы) жаулаудан бұрын сексен жылға созылған соғыс салдарынан дерлік құрып қалғандықтан, дін тарату және одан кейінгі араласу оңай жүзеге асты. Бұл өңірде жергілікті халықтың үлесі зор болған, бірақ бүгінде ол үштен бір бөлігін құрамайды. XVI ғасырда испан королі америкалықтарға, қараларға немесе креолдық ақтарға жылқыға отыруға тыйым салған, себебі бұл құқық тек материктің тұрғындарына ғана берілген. Алайда, экономика соншалықты дамыды, олар заңдық реформаларды қабылдауға мәжбүр болды, соның арқасында бұрын шеттетілген топтар да осы құқыққа ие бола алды.

Бұл

Басында бұл аттылар жартылай көшпелі өмір сүрді, түрлі шаруалар оларды өз жұмыстарын атқару үшін жалдады. Бұл сапарларда кабрестеролар мен бакианолардан басқа әрқашан аспаз, дәрігер және емші болып жүретін. Олар балық аулау, аң аулау, айырбастау және сауда жасаумен айналысты. Жазықтың қауіпті флорасы мен фаунасына бейімделу үшін, олар аллигаторлар, бұқалар және басқа да жануарларды арқан мен пышақ сияқты құралдармен қолға үйрету жиі кездесетін. Олардың бойы ұзын, денесі жіңішке, бұлшықтары күшті, тропикалық климатқа бейімделген. Рамон Паэстің сөзіне қарағанда, ланероның кейбір физикалық ерекшеліктері арабтарға ұқсас болған. Боливар Коронадо айтты.

Тәуелсіздік соғыстарына қатысу

Тәуелсіздік процесінің басында жазықтар бай мал және ауыл шаруашылығы ресурстарының болуына, сондай-ақ, қатал ортаға бейімделген көптеген күшті, жылдам және тәртіпті салт аттыларға ие болғандықтан, маңызды аймақ болды. Жазықтар (сиыршақтар сияқты), көлік қиындықтарына байланысты, Венесуэланың Бас капитандығындағы басқа аймақтарға қарағанда қарапайым қалды, бұл оның тұрғындарының қалған халықтан бөлек, өзіндік кодекстермен өмір сүру дамытуына себеп болды. Бірақ ол сонымен қатар көптеген артықшылықтары бар кантон болды, оларды түрлі каудильолар өздерінің монтонераларын құру үшін пайдаланды. Жазықтың арыстаны Хосе Томас Бовес жазықтың шаруаларының қиын жағдайынан пайдаланып, көптеген ланероларды мантуанолардың ланероларға жасаған қанаушылығы идеясымен Патшалық армиясына қосылуға итермеледі. Ланеролардың Бовеспен бірігуінің басты себептері – республикашылдардың оларға жасаған репрессиясы, Бірінші Республика шайқасында қашқан қара марондардың тұтқындалуы, жұмысқа алынған шаруалар мен құлдар және т.б. Бұл республикаға толық қарсылыққа әкелді. Бовес, қарақшылық туын басты ту етіп, негізінен найзагерлерден тұратын монтонерамен, Екінші Республиканың таратылуына қатысты. Арагуа және Эль-Туй аңғарларының науқаны, Екінші де ла Пуэрта шайқасы, Валенсия қоршауы және Екінші Республиканы таратуға қол жеткізгенге дейін Шығысқа көшіп кету, сондай-ақ мыңдаған ланеролардан тұратын өз милициясына басшылық ету сияқты түрлі науқандар мен шайқастарға қатысты. Екінші Республиканың құлауы халық үшін бірнеше салдарға әкелді. Ланероларға берілген көптеген уәделер орындалмады. Бовес пен Монтеверде тарапынан марапатталған түрлі пардостар мен ланеролардан түрлі айыптар алынып тасталды. Тонауға тыйым салу және роялистердің өз аймақтарында автономияны жоғалту қорқынышы бірнеше әскерлерді Патшалық армиясынан дезертирлеуге мәжбүр етті. Кейбір аймақтарда соғыс бес, он немесе тіпті он бес жыл бойы тоқтамай жүрді, ал қақтығыс кезінде және одан кейін қорғаныс үшін пайдаланылатын жалғыз билік – өз билігі осылай заңдастырылған каудильо болды. Сондықтан тәуелсіздік алғаннан кейін бәсекелес басшылар арасындағы соғыстардың кезеңі дайын болды. Португалдық Хоаким Педро де Оливейра Мартинс (1845-1894) Ибериялық құлшылық туралы айтқандай, Бовес та, Морильо да ланеролардың үстемдігіне қол жеткізе алмады, олар генерал Хосе Антонио Паэс, Мануэль Седеньо, Хосе Грегорио Монагас, Хосе Антонио Анзоатеги, Франсиско де Паула Сантандер, Рамон Нонато Перес, Хуан Анхель Браво, Хуан Мелладо, Мануэль Камакаро, Хуан Непомусено Морено және Азат етуші Симон Боливар (ланеролар оны атқа мінуге төзімділігі үшін "темір мүжік" деп атады) болды. Олар соңында ланеролардың өздерінің мүдделеріне деген ықыласын жеңіп алды. Паэс, жазықтың кентавры, тазаланған азамат немесе Тайта – қарапайым және канариялық текті халық адамы, бірақ ең бастысы – ланеро; ол мықты найзагер, кабрестеро, бакиано және көшбасшы болып өсті, жазықта капрал болғанға дейін беделді болды. Жазықтың және оның тұрғындарының қиын жағдайы оның серіктерін Азат етуші армияға қосылуға көндірді. Оның мінезіне және халықтың адамы болғанына байланысты, ол адамдарды қаруға көтеруде қиындыққа тап болмады, ол тек өзінің ғана емес, бүкіл елге басшылық етуге қол жеткізді. Ол Венесуэланың алғашқы ланеро президенті ғана емес, сонымен қатар тарихтағы бірнеше каубой президенттердің бірі болды. Бовестен өзгеше, Паэс ланероларды жек көруге емес, олардың қажеттіліктеріне сүйене отырып көтерді, бірінші кезекте оларды испан билігінен, содан кейін Богота олигархиясынан азат етті. Боливар Коронадо атап өткендей, ланеро аты өте күшті және даланың жұмыстарына бейімделген. Олар тек пампас пен ең батыл өзендерді ғана емес, олардан өте алады.

Жануарлар

Аллигаторлар, карибтер, баббалар, шақылдақтар, жабайы шошқалар, бұқалар және ягуарлар – бұл аттылар кездесетін жаулардың бірнешесі. Аллигаторды ойын үшін де, кедергі ретінде де аулаған, көбінесе фальсетамен оны қозғалмайтын етеді, бірақ оның терісі тым қатты әрі берік болғандықтан, оны нақты белгілі бір жерлерде, мысалы, аяқтарының астынан пышақпен қадауға тура келеді. Биязы шақылдақтар, бір жылқыны өлтіре алатындықтан, нағыз қауіпті, оларды аулау үшін жылқыны ілгек ретінде пайдаланады. Өзеннен өтетін жылқыға шақылдақтар шабуылдайды, жылқы қозғалмайынша. Олардың орнын білген соң, ланеролар оларды аулайды, ал қалған шақылдақтар аттылар мен малға жол беру үшін даладан қашады, сосын жылқы бірден қалпына келіп, оқиғадан ешқандай зардап көрмейді.

Ланнеро мәдениеті

Мал Лланеро мәдениетінің маңызды бөлігін құрайды. Льянода 12 миллион ірі қара бар. Жыл бойы ланероларға ірі қара малын ұзақ қашықтықтарға айдап әкелуге тура келеді. Қысқы ылғалды маусымда ланеролар ірі қара малын жоғары жерге айдап әкетеді, себебі жазықтардың нашар дренажға ие болуы жыл сайынғы су тасқынының кең аумақты болуына себеп болады. Керісінше, олар құрғақ жазда малды ылғалды жерлерге айдап әкетеді. Ланеролар өз шеберліктерін көкпар тарту сияқты, родеоға ұқсас жарыстарда көрсетеді, онда малды жерге сүйреу үшін жарысады. Ланеро музыкасы арфа, маракас және "куатро" деп аталатын шағын гитараны пайдалануымен ерекшеленеді. "Хоропо" биі, ланеро биі, Венесуэла мен Колумбияның Льяно аймақтарының ұлттық биіне айналды. Ланеро музыкасы Колумбия мен Венесуэладан тыс жерлерде көп танылмаған, бірақ "Льянерос" және "Симаррон" музыкалық топтары әлемдік тур жасады. Ланеро тағамы негізінен ет, балық, тауық, чигуир еті (капибара деп те аталады), күріш, арепа және басқа крахмалдардан тұрады, бірақ бидай қолданылмайды. Лланеро Кен – ерекше ланеро костюмімен, соның ішінде дәстүрлі крахмалданған шляпасымен киінген қуыршақ, Венесуэлада танымал болды.

Солтүстік Америкада қолданылуы

Испандықтар бұл терминді Техас және Нью-Мексикодағы Ллано-Эстакадоның көшпелі тайпаларын сипаттау үшін де қолданды, әсіресе апачтарға қатысты. Испан тілінде "Жалғыз қаңғыбас" El Llanero Solitario деп белгілі.

Қосымша сілтеме

Шамамен. Ланьерос туралы мақала. Лланера музыкасы. Дональд Мэбридің Венесуэла тәуелсіздігінің әскери жақтары туралы мақаласы. Ланос туралы "Соңғы шекаралар" мақаласы. "Техас онлайн анықтамалығы".