Латын Америкасындағы Боливаризм: Simón Bolívar идеялары, социализм, ұлттық патриотизм және экономикалық тәуелсіздік туралы мақала. Тарихы мен негізгі қағидалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латын Америкасындағы солшыл ұлтшыл қозғалыс
Left wing nationalist movement in Latin America
Боливариандық – пан-испандық, социалистік және ұлттық патриоттық идеялардың қосындысы. Ол 19 ғасырдағы венесуэлалық генерал және испан монархиясы уақытша тоқтатылған кезде одан азат етуші Симон Боливардың есімімен аталады. Ол Оңтүстік Американың көп бөлігінде тәуелсіздік күресіне жетекшілік етті.
Bolivarianism is a mix of panhispanic, socialist and national patriotic ideals named after Simón Bolívar, the 19th century Venezuelan general and liberator from the Spanish monarchy then in abeyance, who led the struggle for independence throughout much of South America.
Басқа анықтамалар мен дау
Тарихи тұрғыдан алғанда, "боливариандық" және "боливариандық" терминдерін аймақтағы елдердің барлығында қалай дұрыс қолдану керектігіне қатысты жалпыға қабылданған бір анықтама болған емес. Көптеген көшбасшылар, қозғалыстар мен партиялар 19-шы және 20-шы ғасырлардың көп бөлігінде өздерін сипаттау үшін оларды шатастыра қолданды.
Historically, there has been no universally accepted definition as to the proper use of the terms "Bolivarianism" and "Bolivarian" within all the countries in the region. Many leaders, movements and parties have indistinctly used them to describe themselves throughout most of the 19th and 20th centuries.
Паниспанизм
Өздерін боливариандар деп атаған адамдар Боливардың "Жамайка хаты" мен "Ангостура сөзі" сияқты жазбаларында білдірілген жалпы идеологияны ұстанатындарын айтады. Боливардың идеяларының арасында испандық Америка елдерінің одағын құру, халыққа білім беру және шетелдік шабуылға қарсы күресу үшін егемендікті нығайту бар, бұл шетелдік державалардың экономикалық үстемдігіне де қатысты деп түсіндіріледі. Мұндай одақтың мысалы – Венесуэла, Колумбия, Панама (сол кезде Жаңа Гранаданың бір бөлігі) және Эквадордан құралған Гран-Колумбия мемлекеті. Колумбиялық партизандық топ FARC соңғы жылдары Боливардың идеалдарымен және Испанияға қарсы 19 ғасырдағы тәуелсіздік күресіндегі рөлімен шабыттанғандарын мәлімдеді. Олар сондай-ақ Чавес пен оның Боливариан революциясына деген қолдауын ашық білдірді, бірақ ешқайсысы партизандық топпен байланысы бар екенін не жоққа шығармады, не растамады. Венесуэлалық партизандық ұйым, Боливариандық Азат ету күштері де боливариандық идеологияны қолдайды, бірақ олардың Венесуэла үкіметімен байланысы бар-жоғы белгісіз.
People who have called themselves bolivarianos claim to follow the general ideology expressed in Bolívar's texts such as the Carta de Jamaica and the Discurso de Angostura. Some of Bolívar's ideas include forming a union of Hispanic American countries, providing public education and enforcing sovereignty to fight against foreign invasion, which has been interpreted to include economic domination by foreign powers. An example of such a union was Gran Colombia, a block of countries consisting of Venezuela, Colombia, Panamá (part of New Granada in that time) and Ecuador. The Colombian insurgent group FARC has in recent years also considered itself to be inspired by Bolívar's ideals and by his role in the 19th century independence struggle against Spain. It has also publicly declared its sympathy towards Chávez and his Bolivarian Revolution, though none of the either confirm or deny any involvement with the insurgent group. A Venezuelan guerrilla organization, the Bolivarian Forces of Liberation, also espouses Bolivarianism, although it is not known if they have any ties to the Venezuelan government.
Чавизм
Венесуэладағы боливариандық идеология Чавизм немесе "Чавезизм" деп те аталады. Оның жақтастары шавистер деп аталады. Венесуэланың бірнеше саяси партиясы Чавизмді қолдайды. Чавеспен тікелей байланысты негізгі партия – Венесуэланың Біріккен Социалистік партиясы (PSUV), ол Бесінші Республика қозғалысын (испанша: Movimiento Quinta Republica, көбінесе MVR деп аталады) ықшамдастырды. Чавизмді қолдайтын басқа партиялар мен қозғалыстарға Венесуэла Коммунистік партиясы және Венесуэла Халықтық Бірлігі кіреді. Социализм қозғалысы (испанша: Movimiento al Socialismo немесе MAS) және Радикалдық Себеп (испанша: Causa R) бастапқыда Чавизмді қолдағанмен, кейін одан алшақтап, қазір оған қарсы тұрады. 2002 жылғы "Бостон глобусы" газетінде жарияланған мақалада Чавизм "харизмалық және қақтығысқа ұмтылған президентті әскери шенеуніктер тобы сәуір айында екі күнге биліктен тайдырып, оның орнына кәсіпкер президентті тағайындағаннан кейін, қайта билікке оралған халықтың наразылығын қозғады" делінген, сондай-ақ "Чавизм құбылысы дерлік діни сипатқа ие" екені айтылған.
Bolivarianism in Venezuela is also referred to as Chavismo or "Chavezism". Adherents are referred to as Chavistas. Several political parties in Venezuela support Chavismo. The main party, directly affiliated with Chávez, is the United Socialist Party of Venezuela (PSUV), which replaced the Fifth Republic Movement (Spanish: Movimiento Quinta Republica, usually referred to by the three letters MVR). Other parties and movements supporting Chavismo include the Communist Party of Venezuela and Venezuelan Popular Unity. The Movement for Socialism (Spanish: Movimiento al Socialismo or MAS) and Radical Cause (Spanish: Causa R) initially supported Chavismo, but they have since distanced themselves from it and now oppose it. A 2002 article in The Boston Globe said Chavismo "fueled the eruption of public fury that swept the charismatic and confrontational president back into power after a group of military officers deposed him for two days in April in favor of a businessman president", adding that the "Chavismo phenomenon has almost religious qualities".
Таралу
Боливариандық идея Боливия мен Эквадорда қабылданды. Осы идеяның таралуына қарсылық Боливия мен Гватемалада мемлекеттік төңкерістерге әкелді. Соңынан Боливия мен Гондураста демократиялық сайлау арқылы боливариандық бағытталған үкіметтер құрылды, ал Эквадорда олар жеңіліске ұшырады. Боливариандық идеяның кейбір элементтерін испандық Podemos саяси партиясы пайдаланды.
Bolivarianism has been adopted in Bolivia and Ecuador. Opposition to the spread of Bolivarian ideal resulted in coups in both Bolivia and Guatemala. Afterwards bolivarian aligned governments were democratically elected in Bolivia and Honduras, while defeated in Ecuador. Aspects of Bolivarianism were adapted by the Spanish political party Podemos.