Кіріспе

Испания империясының вице-корольдігі (1717–1822)

Отарлау тарихы

16 ғасырда Жаңа Гранада Корольдігі құрылғаннан екі ғасыр өткен соң, оның губернаторы Перудің Лимадағы вице-короліне бағынышты болды, ал Санта-Фе-де-Боготадағы аудиенсия (қазіргі Колумбия Республикасының астанасы) екі астана арасындағы байланыстың баяудығы 1717 жылы Жаңа Гранаданың тәуелсіз вице-корольдігінің құрылуына әкелді (және қысқа үзілістен кейін 1739 жылы оның қайта құрылуына). Қазіргі Эквадор, қазіргі Венесуэланың шығыс және оңтүстік бөліктері, сондай-ақ Панама Боготаның билігіндегі саяси бірлікке бірікті, осылайша бұл қала Лима мен Мехико қатарында Жаңа әлемдегі испан иеліктерінің маңызды әкімшілік орталықтарының бірі ретінде бекітілді. Тиімділікті арттыру және билікті орталықтандыру мақсатында жасалған реформалардың әрекеттері сирек болды, бірақ Испанияның бақылауы тиімді емес еді. Солтүстік Оңтүстік Американың құнарсыз және алуан түрлі географиясы мен сапалы жолдардың жеткіліксіздігі вице-корольдікте саяхат жасау мен байланыс орнатуды қиындатты. 1777 жылы Каракаста автономды генерал-капитандық құрылуы және номиналды түрде вице-корольге бағынышты, бірақ көбінесе тәуелсіз болған Китоның ескі аудиенциясын сақтау, шеткі аймақтарды тиімді басқару қажеттілігіне жауап болды. Кейбір сарапшылар бұл шаралар жергілікті дәстүрлердің белгілі бір деңгейін көрсеткенін, сондай-ақ 19 ғасырда тәуелсіздік алғаннан кейін осы аумақтар арасындағы саяси және ұлттық ерекшеліктерге әсер еткенін және Симон Боливардың біріктіруге бағытталған күш-жігеріне тосқауыл қойғанын айтады.

Гуахира көтерілісі

Испандықтар ваюларды ешқашан бағындыра алмады. Екі топ та дайын тұрғандай соғыс күйінде болды. 1701 жылы (олар капуцин миссиясын қиратқанда), 1727 жылы (2000-нан астам ваю испандарға шабуыл жасағанда), 1741, 1757, 1761 және 1768 жылдары көтерілістер болды. 1718 жылы губернатор Сото де Эррера оларды "барбарлар, жылқы ұрлаушылар, өлімге лайық, Құдайсыз, заңсыз және патшасыз" деп атады. Колумбия аумағындағы барлық үндістердің ішінде ваюлар ғана оттық қару мен жылқыны қолдануды үйренген. 1769 жылы испандықтар 22 ваюуді Картахенаның бекіністерін салуға жұмыс істеу үшін тұтқынға алды. Ваюлардың реакциясы күтпеген болды. 1769 жылдың 2 мамырында Риохачаның жанындағы Эль-Ринконде олар өздерінің ауылын өртеп, ішінде екі испанның паналаған шіркеуін де өртеп жіберді. Олар дін қызметкерін де тұтқынға алды. Испандықтар дереу Эль-Ринконнан ваюларды ұстауға экспедиция жіберді. Бұл күштердің басында метис, 22 гуайро тұтқынға алған топтың жетекшісі болды. Гуахиролар оны танып, оның тобын пастордың үйіне тығылуға мәжбүр етті, содан кейін оны өртеп жіберді. Сиерра мен оның сегіз серігі қаза тапты. 1810 жылы Жаңа Гранаданың халқы 2,150,000 адамға жуық деп есептелді.