Кіріспе
Италиялық қаржы кеңесшісі (1870 жылы туған)
Бернардино Ногара (17 маусым 1870 – 15 қараша 1958) 1929 және 1954 жылдар аралығында Ватиканның қаржы кеңесшісі болды, Папа Пий XI оны тағайындап, ал Папа Пий XII Киелі Тақтың арнайы басқармасының бірінші директоры қызметінде қалдырды. Тарихшы Джон Ф. Поллардтың сөзіне сүйенсек, Ногара Ватиканның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қаржылық күшінің "ең ірі тіректерінің біріне" "негіз" салды. Ногараның мансабы индустрия, саясат және шіркеудің жоғары деңгейлерінде еркін және тиімді әрекет ету қабілетімен ерекшеленді.
Қаржы саласындағы алғашқы мансабы
Ногара Милан политехникасында инженер мамандығын алған. Ол Уэльсте (онда ағылшын тілін жетік меңгерген), Болгарияда және Осман империясында тау-кен жобаларын басқарды. Стамбулда болғанда Италияның Banca Commerciale банкіне өкіл, содан кейін Осман империясының қарызын қадағалайтын халықаралық комитетте итальяндық өкіл, ал 1919 жылы Версаль бейбіт келісіміндегі экономикалық комитетте Италия делегациясы болып тағайындалды. Содан кейін ол Берлинде Дауес жоспарын іске асырған Достас державалар комиссиясының өнеркәсіп бөлімін басқарды. Италияның ең ірі жеке банкі Banca Commerciale Italiana-да директорлар кеңесінің мүшесі, кейін вице-президент болды.
Тағайындау
Ватикан қаржысы банкротқа жақын болғаннан бұрын, 92,1 миллион доллар (750 миллион лира қолма-қол ақша және тағы 1 миллиард лира итальяндық мемлекеттік облигациялар) көмегімен нығайтылды. Бұл ақша Ватиканға 1929 жылғы Латеран келісімдері нәтижесінде, Италия үкіметінің 1861 және 1870 жылдары Папалық мемлекеттерді басып алуы мен қосып алуы үшін өтемақы ретінде берілді. 1929 жылы Папа Пий XI, өзінің жақын досы Ногараны Киелі Тақтың арнайы басқармасының директоры етіп тағайындады, оның міндеті Ватиканның қаржылық мәселелерімен айналысу болды. Теория бойынша, арнайы басқарма директоры үш кардиналдан тұратын комиссияға есеп берді, оның құрамында Эухенио Пачелли (кейіннен папа болған) және Пьетро Гаспарри болды; бірақ іс жүзінде Ногара тікелей Папаға есеп берді, ол Куриядағы кез келген шенеуніктен, Кардинал Мемлекеттік хатшыдан басқа, жиі кездесетін. Арнайы басқарма Ватиканның басқа екі қаржы кеңсесінен тәуелсіз болды, бірақ Ногара Ватикан қаржысының басқа салаларына да елеулі әсер ете алған болуы мүмкін. Ногараның қызмет бабындағы өсуі, Рим Куриясында Пий XI-нің Ломбардиялықтарға көрсеткен көптеген артықшылықтарының бірі болды.
Пий XI тұсында
Ногараның арнайы әкімшіліктегі қызметі 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан және оның Еуропадағы көптеген салдарынан кейін басталды. 1932 және 1935 жылдар аралығында арнайы әкімшіліктің табысын басқарған Grolux холдингтік компаниясы, жария ету заңдарының нашар болуына байланысты Люксембургте орналасқан. Ногара Рим Куриясындағы даулы тұлға болды, өйткені оның көптеген инвестициялары шіркеу доктриналарын бұзу деп саналды. Мысалы, Ногара Италияның ең ірі контрацепция өндірушісі – Istituto Farmacologico Serono di Roma компаниясының бақылау үлесін сатып алды. Сонымен қатар, Ногара Италияның қару-жарақ зауыттарына және басқа да соғыс өнеркәсіптеріне инвестиция жасады, тіпті 1935 жылы Эфиопияға шабуыл жасамас бұрын Муссолини үкіметіне тікелей несие берді. Пий XII Ногараны тікелей басқарды, аралықтар болған жоқ, ал олардың келісімдері кезінде ешқандай жазбалар жасалмады (ADSS-те Ногараға қатысты ешқандай құжат жоқ). Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ногараның ең маңызды мәселесі Ватикан активтерін одақтас және Осі елдерінде тәркілеуден немесе тоқтатудан қорғау болды. Ногараның «жасырын жылжымайтын мүлік компаниялары» соғыс бойында Еуропаның одақтастар мен Осінің бақылауындағы аумақтарында жұмыс істеді. Германия одақтас елдерге жететін қаражатты тоқтату саясатын жүргізсе де, Ватикан – Рейхсбанкте шотты пайдаланып, пайдаланды – одан шығарылған жоқ және салыстырмалы еркіндікке ие болды. Профима және басқа да ұқсас холдингтік компаниялар арқылы Ватикан АҚШ пен Ұлыбританияның Осінің соғыс күшін қаржыландырғаны үшін қара тізімге енгізілген Banco Sudameris сияқты компанияларды сатып ала алды. Американдық елші Харольд Титтман Ногараны айналып өтіп, Кардинал Мемлекеттік хатшыны Судамеристі сатып алуға қарсы ескерткенімен, Ватикан 1941 жылы сатып алуды аяқтағаннан кейін компанияны одақтастардың қара тізімінен шығару үшін «барлық мүмкіндіктерін пайдаланды», әлемдегі барлық тиісті үкіметтерге өтініш жасады. Файердің сөзіне қарағанда, Судамеристі тізімнен шығару туралы дау «фашизмге қатысты екі көзқарасқа дейін келді. Соғысқа дейінгі кезеңде фашистермен сауда жасаған Ватикан үшін Судамерис – әдеттегі бизнес еді». Тіпті сол кезде сатып алу даулы болды, өйткені екі ай бұрын сақтандыру компаниясы барлық еврей қызметкерлерін жұмыстан босату арқылы фашистік симпатиясын көрсеткен. Файердің айтуынша, Ногара мен Пий XII Фондиараны жасырын сатып алуларының Достас елдермен жасалған келісімдеріне «сенімсіздікке ұшырауы» туралы жақсы білген. Файердің сөзіне қарағанда, «судың төмен қарай ағып кетуіне ұқсап, Ватикан ақшасы Холокосттың қараңғы жағына жетті». Ногара Ватиканды көп қаржыға қосқан тағы бір компания – Assicurazioni Generali – «фашистік елдер Еуропаның сақтандыру өнеркәсібін қайта құруға» жақындап қалғандықтан пайда көрді, бұл Еуропалық яһудилердің есебінен болды. Файердің сөзіне қарағанда, «қорытындыдан қашу мүмкін емес: Ногара қару-жарақ жарысына тікелей қатысты және кез келген пайда ұрланған мүліктен алынатынын білді». АҚШ бұл мәмілені, егер ол вольфрамды өндіруге арналған екенін білген болса, тоқтатар еді, сондықтан Ватикан қаражатты «азық-түлік экспортына» жұмсалатынын көрсетті. Осылайша Файердің болжамдарын растайтын ешқандай дәлел жоқ. Abwehr рекрутері Карл Вильгельм Ремедің тергеу есебінде Abwehr агенті «Норагаға» сілтеме жасау негізінде Джеральд Познер бұл тек Бернардино Ногара ғана болуы мүмкін деп санайды, ол осылайша «Одақтастардың соғыс күшін саботаждап, сонымен бірге Осі державаларын қаржыландырудың жолдарын табуға тырысады». Алайда Джон Поллард, Познердің кітабын «Таблеткада» қарап, дәл осы Ногараның тергеу есебі Лондонның Ұлттық мұрағатында бар екенін атап өтті. Ол Бруно Ногара деп аталады. Бұл дәлелдерге қараған кезде Познер өзінің жақында жарияланған «God’s Bankers» кітабының қағаз түріндегі нұсқасын түзетіп, 137-бетіне Ногара есімді екі Abwehr агенті болғанын жазды: Бруно Ногара, оның тергеу есебі Лондонның Ұлттық мұрағатында, және Рейнхард Ремедің тергеу есебінің C қосымшасында тіркелген Ногара бөлімшесі, Abwehr II рекрутері, Ұлттық мұрағаттар мен дерекқорлар басқармасында, Вашингтон, округ Колумбия. Оның пікірі бойынша, біріншісі, Бруно Ногара, 257-ші Abwehr бөлімшесінің мүшесі ретінде тіркелген, ал екіншісі, Ногара бөлімшесі, 254-ші Abwehr бөлімшесімен бірге тіркелген. «Таблеткада» хабарлағандай, Познер келтірген дереккөз «Бранш Ногараны» жеке тұлға ретінде емес, сонымен қатар...
no notes were taken during their conferences (nor do any documents relating to Nogara exist in the ADSS). The immediate concern for Nogara upon the outbreak of World War II was that the Vatican assets in the various Allied and Axis countries not be seized or frozen. Nogara's "cloaked real estate companies" continued to operate throughout Europe, in Allied and Axis controlled territory, for the entire war. Although Germany otherwise had a policy of blocking funds that might reach Allied countries, the Vatican—which had, and used, an account at the Reichsbank—was excluded and enjoyed relative freedom. It was through Profima, and other similarly organized holding companies, that the Vatican was able to purchase blacklisted companies, such as Banco Sudameris (blacklisted by both the US and Great Britain for its financing of the Axis war effort). Although Harold Tittmann, the American envoy, bypassed Nogara and warned the Cardinal Secretary of State against the purchase of Sudameris, once the Vatican went ahead with the purchase in 1941 it "left no stone unturned" in its quest to get the company removed from the Allied blacklists, petitioning nearly every relevant government in the world. According to Phayer, the confrontation over the delisting of Sudameris "boiled down to two views of fascism. For the Vatican, which had done business with the fascists during the prewar days, Sudameris was "business as usual". Even at the time the purchase was controversial because only two months earlier the insurer had made clear its fascist sympathies by firing all of its Jewish employees. According to Phayer, both Nogara and Pius XII were well aware that their covert purchase of Fondiara amounted to a "betrayal of trust" of their agreements with the Allied powers. According to Phayer, "like water finding a downhill path, Vatican money found its way to the grisly side of the Holocaust". Another firm that Nogara invested the Vatican heavily in, Assicurazioni Generali, was the prime beneficiary of the fact that "fascist countries were about to remake the European insurance industry" at the expense of the European Jewry. According to Phayer, "the conclusion is unavoidable: Nogara indirectly trafficked in the arms race and did so knowing that any resulting profit would be derived from stolen property". As the US would have blocked the transaction had they known it was for tungsten mining, the Vatican labelled the funds as earmarked for "food exports". Thus no evidence whatsoever exists to support Phayer's speculation. Based on a reference to one "Noraga", an Abwehr agent, in the interrogation report of Abwehr recruiter Karl Wilhelm Reme, Gerald Posner argues that this could only be Bernardino Nogara who would thereby be able "to sabotage the Allied war effort and at the same time find ways to help finance the Axis powers". However, John Pollard, reviewing Posner's book in The Tablet, points out that the interrogation report of this selfsame Nogara is found in The National Archives, London, where he is identified as Bruno Nogara, a Venice school teacher and Blackshirt fanatic who was arrested by the Allies in April 1945. Faced with this evidence, Posner has amended his recently published paperback version of God’s Bankers and now says, on page 137, that there were in fact two Abwehr agents named Nogara: Bruno Nogara, whose Interrogation Report is found in The National Archives, London, and Branch Nogara, listed in Appendix C of the Interrogation Report of Reinhard Reme, Abwehr II Recruiter, found in the National Archives and Records Administration, Washington, D. C. His argument is that the former, Bruno Nogara, is listed as a member of Abwehr Unit 257 under Reichsstatthalter Hubert Pfannenstiel, while the latter, Branch Nogara, is listed under Abwehr Unit 254 commanded by Reichsstatthalter Ernst Schmidt Burck – thus, two different Abwehr Units under two different commanders and therefore two different Nogaras. “The Tablet”, however, reports that the very source cited by Posner clearly identifies "Branch Nogara", not as a person, but as the small town of Nogara located just north of the river PO where Abwehr Unit 254 maintained its supply depot. According to The Tablet, there is no second Nogara, only Bruno Nogara, an Abwehr agent, and the small Italian town of Nogara which Posner claims refers to Bernardino Nogara, the Vatican's Financial Director, when actually it refers a town of the same name. According to Pollard, it became public in Nogara's obituary in 1958 that in WWII, Nogara was the Vatican's representative in Rome's underground resistance movement, the Committee of National Liberation. Nogara's grandson, Ambassador Osio, in his interviews with Pollard, said that Nogara did not invest in German securities, or in tungsten, and that he disliked the Nazis. In 1954, Nogara was succeeded as director of the Special Administration of the Holy See by Henri de Maillardoz, a director of Credit Suisse.
Күнделік
Ногара 1931 жылдан 1939 жылға дейін Пьос XI-мен болған кездесулерін тіркеген күнделік жүргізді, ол әлі күнге дейін жарияланбаған. Күнделік Ногара архивіндегі (AFN) әртүрлі құжаттармен толықтырылған, олар Ватиканның қаржылық мәселелері және Ногараның қатысуы туралы толық мәліметтер ұсынады.