Кіріспе

Американдық үстел ойындарының дизайнері (1889–1967)

Чарльз Брейс Дарроу (10 тамыз 1889 – 28 тамыз 1967) – американдық үстел ойындарының дизайнері, ол "Монополия" үстел ойынын ойлап тапқан адам ретінде танылады. Ойынға арналған бастапқы идея Лиззи Магидің "Жер иесінің ойыны" ойынынан келгенімен, ойынды басып шығарған "Паркер Бразерс" компаниясы Дэрроуды оның авторы деп атады.

Жеке өмір

Дарроу Ұлы депрессия кезінде Филадельфияның Germantown ауданында (Дарроу тұрған Germantown бөлігі қазір Mount Airy деп аталады) үй жылытқыштарын сатушы болған. Ол тұрған үй әлі күнге дейін 40 Westview көшесінде сақталған. Дарроу ақырында Паркер Бразерс компаниясына "Монополия" ойынының өзінің нұсқасын сатқанмен, оны өзінің жеке өнертабысы деп мәлімдеді. Бірақ, қазіргі заманғы тарихшылар Дарроуды осы ойынның соңғы дамытушыларының бірі деп санайды.

Монополиялық

Монополия – бұл кездейсоқ элементтерді қоса отырып, ойдан шығарылған жылжымайтын мүлік атауларын сатып алуға бағытталған үстел ойыны. 1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан кейін сату компаниясындағы жұмысынан айырылғаннан соң Дарроу түрлі жұмыстар істеді. Ол көршілері мен таныстарында мүлікті сатып алып, сатуға арналған үстел ойыны ойнағанын көрді және өз нұсқасын шығаруға шешім қабылдады. Дарроу ойынның өзінің нұсқасын «Монополия» деген атпен сатты. Шындығында, Дарроу – Американың орталық және шығыс аймақтарында мүлікті сатып алып, сауда жасаған көптеген адамдардың бірі ғана еді. Ойынның тікелей алдындағысы – Элизабет Маги жасаған «Жер иесінің ойыны». Ойынды университет профессорлары мен студенттері пайдаланды, ал 1932 жылы Орта Батыста «Қаржының қызықты ойыны» деген тағы бір нұсқасы жарық көрді. Содан кейін ойын шығысқа қарай тарады, Пенсильванияда танымал болды және Атлантик-Ситидегі (Нью-Джерси) квакерлер тобының арасында кеңінен таралды. Дарроуға ойынды Атлантик-Ситиде ойнаған Чарльз Тодд үйретті, онда ол қаланың көшелері мен мүліктерінің аттарымен өңделген болатын. 2004 жылы PBS History Detectives бағдарламасы Делавэр штатының Арден қаласында тұратын Рон Джарреллге тиесілі, «Жер иесінің ойыны» мен «Монополия» элементтерін қамтитын ойын тақтасын зерттеді. Тергеушілер бұл ойын тақтасында «Жер иесінің ойыны мен Монополия ойынын байланыстыратын маңызды элементтер» бар деген қорытындыға келді. Дарроулар бастапқыда ойын жиынтығын қатты, шаршы картонның орнына икемді, дөңгелек майлы матадан жасады. Чарльз мүліктердің суреттерін сызу қаламдарымен салды, ал оның ұлы мен әйелі бос орындарды түстермен толтырып, меншік құжаттарын, «Шанс» және «Қоғамдық қазына» карталарын жасады. Бұл алғашқы дөңгелек тақталарда Дарроу кейінірек «Монополияны» танымал еткен кейбір белгілерді (әрине, жалдаған графикалық суретші жасаған) қосты, мысалы, «Бастау» үшін үлкен қызыл жебе, теміржол алаңдарындағы қара локомотивтер, «Сумен жабдықтаудағы» кран, «Электрмен жабдықтаудағы» шам және «Шанс» алаңдарындағы сұрақ белгілері. Содан кейін Дарроу 1933 жылы ойынға авторлық құқық алды. Оның келесі шығарылған нұсқаларында майлы матадан жасалған шаршы «тақталар» болды.

Коммерциялық сату

1934 жылы Дарроу ойынды картонға басып шығара бастады және Филадельфиядағы Ванамейкер дүкеніне ұзын ақ қораптарда көшірмелерін сата бастады. Сол жылы Дарроу өзінің ойынын алдымен Мильтон Брэдлиге көрсетті, ол бастапқыда оны қабылдамады, кейін Паркер Бразерске көрсетті. Дарроу сатудан түскен ақшаны қара картон қораптарда сатылатын кішігірім жиынтықтарға қайта инвестициялады, ал ойын тақталары жиынтықтардан бөлек сатылды. Дарроу Филадельфиядағы басқа дүкендерден тапсырыс ала бастағаннан кейін, Паркер Бразерс ойынның құқықтарын сатып алу туралы қайта ойланды. Паркер Бразерс Дарроудан ойынды ірі көлемде шығару құқығын сатып алды. Дарроу 1935 жылы ойынға авторлық құқық алды, оны Паркер Бразерс сатып алды. Бір жыл ішінде ойынның 20 000 данасы апта сайын өндірілді. "Монополия" сол жылы Америкадағы ең көп сатылатын ойынға айналды және Дарроуды тарихтағы бірінші миллионер ойын дизайнері етті. Паркер Бразерс Дарроуды ойынның жалғыз ойлап табушысы ретінде насихаттады, бірақ кейінірек жүргізілген зерттеулер Маги, Джесси Райфорд, Рут Хоскинс, Луис және Фердинанд Тун, сондай-ақ Дэниел Лейман сияқтылар ойынның маңызды элементтерінің көп бөлігіне немесе барлығына бірлесіп жауапты екенін көрсетті. Дарроудың үлесі – ойынның визуальды келбеті және бұрыштардағы мультфильм сияқты есімдері бар иллюстрациялар болды. Ол сондай-ақ үйлер мен қонақ үйлердің санын (32 және 12, ал майлы мата нұсқасында 42 және 10) стандарттады. Чарльз Б. Дарроудың суреті және оның авторлық құқығы 1936 жылы Паркер Бразерс қор биржасының "Буллз және Медведи" ойынында пайда болды. Бұл жағдайда Дарроу ойынды өзі жасаған жоқ болса да, "танымал тұлға ретінде қолданылды".

Кейінгі өмір және өлім

1957 жылы Дарроу "Ақиқатты айту" телешоуында күтпеген қатысушы ретінде пайда болды. Дарроу 1967 жылғы 28 тамызда Пенсильвания штатының Бакс округіндегі үйінде қайтыс болды.

Мұра

1970 жылы, Дарроу қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, Атлантик-Сити қаласы Парк-плейс бұрышындағы Бордволкке оның құрметіне ескерткіш тақта орнатты. 1973 жылы Сан-Франциско мемлекеттік университетінің экономика профессоры Ральф Анспач "Монополияға қарсы" ойынын жасады, ол "Паркер Бразерс" компаниясы оған сот шарасын қолданды. Он жылдық сот процесі барысында Тоғызыншы апелляциялық сот Дарроу Чарльз Тодд жасаған нұсқадан ережелерді (Марвен Гардэнс саябағының "Марвин Гардэнс" деп қате жазылуын қоса алғанда) тікелей көшіргенін анықтады.