Кіріспе

Неміс саясаткері (1941 жылы туған)

Ханс Айхель (24 желтоқсан 1941 жылы туған) – неміс саясаткері (SPD) және G20, яки "Жиырмалық топтың" құрылушыларының бірі. Бұл – жиырма дамыған және дамушы елдің үкіметтері мен орталық банктерінің төрағалары халықаралық қаржылық тұрақтылықты нығайтуға қатысты саяси мәселелерді талқылайтын халықаралық форум. Ол 1999-2005 жылдар аралығында Германияның қаржы министрі болды. Айхель 1999 жылы G7, ал 2004 жылы G20 төрағасы қызметін атқарды. Осыған дейін, 1991-1999 жылдары Гессеннің 6-шы премьер-министрі, ал 1998/99 жылдары Бундесраттың 52-ші президенті болды. Қызмет еткен кезеңінде Айхель Германия қоғамы мен экономикасын түбегейлі реформалау (сонымен қатар "Агенда 2010" деп белгілі) және әлемдік күштердің тепе-теңдігін көрсететін G20 құру сияқты екі маңызды реформада елеулі рөл атқарды. Кейбір сарапшылардың пікірінше, "Агенда 2010" Германияны "Еуропаның ауру адамынан" жаһандық қаржы дағдарысынан кейін үздік көрсеткіштерді көрсететін Батыс экономикасына айналдыруға көмектесті. Ол кейбір тараптар үшін жарты ғасырдан астам уақыт ішінде Германиядағы және 30 жыл ішінде G7 елдеріндегі ең табысты экономикалық реформа саналса да, көптеген даулар мен наразылықтарға себеп болды. "Агенда 2010" бағдарламасының Германия экономикасына тигізген әсері әлі де талқыланып жүр. G7 төрағасы ретінде Айхель сол кездегі АҚШ Қаржы министрі Ларри Саммерспен бірлесіп G20 құруды бастап, оның алғашқы отырысын Берлинде өткізді. G20 тез арада әлемдегі ең беделді экономикалық ұйымға айналды. 2004 жылы Айхель G20 төрағасы болып, халықаралық қаржылық архитектураны реформалау және қаржылық дағдарыстардың алдын алу ережелерін жасау қажеттігін көтерді.

Ерте өмір және білім

Айхель Кассельде өскен, ол 1961 жылы Абитур емтиханын тапсырған. Одан кейін ол 1970 жылы Марбург және Берлин университеттерінде неміс тілі, философия, саясаттану, тарих және педагогика мамандықтары бойынша білім алған. Содан кейін ол бес жыл бойы Кассель гимназиясында, Вильгельмсгимназиясында мұғалім болып жұмыс істеді, ал 33 жасында Кассель қаласының мэрі болып сайланды.

Жергілікті саясаттағы мансап

Ерте кездері Айхель экологиялық мақсаттарға қолдау көрсету және ядролық қаруға қарсы күресте белсенді болды, бірақ саяси карьерасының көп бөлігінде ол инвестицияларды дамыту және жұмыс орындарын жасаумен байланысты болды. Ол келісімге келу шеберлігімен және тәжірибелілікпен егжей-тегжейлі жұмыс істеу қабілетімен көзге түсті. Айхель еуропалық федерацияны, Еуропа елдерінің әскерлері мен сыртқы істер органдарын біріктіруді, сондай-ақ оларға жалғыз сыртқы істер министрін тағайындауды жақтады. Ол Еуропаның әлеммен бір дауыспен сөйлеген жағдайда гөрі әлдеқайда күшті болатынын айтты. 1975 жылдан 1991 жылға дейін Айхель Кассель қаласының мэрі болды, алғаш рет 33 жасында осы лауазымға ие болды.

Гессеннің премьер-министрі, 1991-1999

1991 жылдан 1999 жылға дейін Айхель Гессеннің министр-президенті болып, Жасыл партиямен коалициялық үкімет құрды. Төрт жыл өткен соң коалиция тағы да жеңіске жетті және екі мерзім қатарынан қызмет еткен алғашқы қызыл-жасыл коалиция атанды. Айхель 1998 жылдың қарашасынан 1999 жылдың сәуіріне дейін Бундесраттың президенті де болды. Бірақ ол 1999 жылғы штаттық сайлауда Роланд Кохтың ХДС-ына күтпеген жеңіліс тапты және лауазымын жоғалтты.

Қаржы министрі, 1999-2005

1999 жылдың наурыз айында Оскар Лафонтейн канцлер Герхард Шредер үкіметіндегі қаржы министрі лауазымынан кетті, ал Айхель оны бір айдан кейін алмастырды. Ол 2002 жылдан 2009 жылға дейін Бундестаг мүшесі болды. Өкілеттігінің басында Айхель Германияның федералды дефицитін азайтуға тырысты және 2006 жылға дейін теңгерімді бюджетке қол жеткізуді жоспарлады. Бастапқыда ол сәттілікке жетті және қатаң бюджеттік тәртіпті сақтау қабілеті үшін «Темір Ханс» немесе «Темір министр» деген лақап аттарымен танылды. Economist журналы оның туралы былай жазды: «Айхел мырза Германияда соңғы жарты ғасырдағы ең ірі салықты қысқартуды жүзеге асырды, қатал үнемдеуді уағыздады және бюджетке қысым жасау саясатын қатаң сақтады». 1999 жылы солшыл және қаржылық жағынан ысырапшыл Оскар Лафонтейннен кейін қаржы министрі лауазымына келгеннен кейін екі жыл бойы Айхель үкіметтің жұлдызы болды. Шығындарды қысқартуға бейім болғанына қарамастан, ол адалдығы, батылдығы және канцлер Герхард Шредерге берілгендігі үшін кеңінен құрметке ие болды.

Алғашқы сәттілікке қарамастан, кабинет шектеулері мен 1999/2000 жылдардағы қысқа мерзімді өркендеуден кейін экономикалық жағдайдың нашарлауына байланысты ол бұл жоспарлардан бас тартуға мәжбүр болды. Сайлаудан кейін Айхель нашарлаған экономикалық жағдайға байланысты бюджетті қайта есептеуге кірісті және салық түсімдері күтілгеннен 18 миллиард долларға кем болатынын анықтады. Германияның бюджет дефициті 3,8% құрады, бұл Еуроодақтың тұрақтылық пактісінде белгіленген 3% шегінен асып кетті. 2005 жылға дейін, лауазымынан кеткенге дейін, Айхель дефицитті 3% тұрақтылық шегінен төмендетуге қол жеткізе алмады, себебі канцлер Шредер Германия халқына терең экономикалық реформалармен қатар шамадан тыс үнемдеуді күштеп жүргізбеу туралы шешім қабылдады. 2004 жылдың соңында Айхель АҚШ-тың қаржы министрі Джон Сноумен бірлесіп, Париж клубы деп аталатын кредитор елдерге Ирактың 80 пайызын, шамамен 33 миллиард долларын құрайтын қарызын жою туралы ұсыныс жасады, бұл АҚШ-тың қарызды кешіру жөніндегі күш-жігерінің нәтижесі болды.

Дау

2003 жылы Айхель Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) басшысы Хорст Кёлермен ашық пікір алмасып, Кёлер мен ХВҚ-ны Германияға тым қатал, ал Америка Құрама Штаттарының тәуекелдері мен саясатының кемшіліктеріне тым төзімді деп айыптады. Кёлер Германияға жасалған қатаң сынды қорғады және ХВҚ АҚШ-қа тым жұмсақ болды деген пікірді жоққа шығарды. Алайда, 2003 жылы сарапшылар ХВҚ-ның Америка экономикасы мен қаржы саясатының көкейкесті мәселелерін, мысалы, бірнеше ірі АҚШ қаржы мекемелеріндегі туынды тәуекелдерінің шоғырлануын және Fanny Mae мен Freddie Mac компанияларындағы тәуекелдің күшеюінің ерте ескерту белгілерін зерттеуге құлшынбайтынына қатысты дәлелдердің артып келе жатқанын көрсетті. 2003 жылы Германия «Еуропаның ауру адамы» ретінде қарастырылғандықтан, қоғамдық пікір мен әлемдік көзқарас Айхельге қарсы болды. Бірақ, кейін АҚШ-тан бастау алған әлемдік қаржы дағдарысының дамуы және неміс экономикасының жаңаруы Айхельдің дұрыс болғанын көрсетті. 2001 және 2002 жылғы салық реформаларынан кейін неміс банктерінің қауымдастығы 2002 жылдың соңы мен 2003 жылдың басында Айхельдің ішкі кірістер министрлігіне үш хат жіберіп, инвесторларға бір қысқа операциядан бірнеше салықтық өтемақы алуға мүмкіндік беретін салықтың заңдық кемшілігі туралы ескертті. Инвесторлар дивиденд төленгеннен кейін 48 сағат ішінде акцияны қанша рет қысқа сатса, салықтық қайтару сол бір қысқа операция үшін төрт немесе бес рет қате төленді. Айхельдің министрлігі бұл мәселені түзетуге шара қолданбады, нәтижесінде салықтан түскен кірістердің жоғалуы бірте-бірте артты.

G-20 тобы

G20 1999 жылы Азия қаржы дағдарысынан кейін халықаралық қаржы жүйесіне қатысты мәселелер бойынша ынтымақтастық пен кеңесу үшін құрылды. Брукингс институтының жетекші зерттеушілерінің мәліметінше, G20 Германияның қаржы министрі, сонымен қатар G7 төрағасы болған Ханс Айхельдің бастамасымен құрылған. Басқа дереккөздер Ханс Эйхелді, АҚШ-тың қаржы министрі Ларри Саммерсті және Канаданың қаржы министрі Пол Мартинді үш негізгі ұйымдастырушы ретінде көрсетеді. Торонто университетінің профессоры Джон Киртонның айтуынша, G20 мүшелігін Айхельдің көмекшісі Кайо Кох-Весер және Саммерстің көмекшісі Тимоти Гайтнер анықтады. Киртонның «Глобалданған әлем үшін G20 басқаруы» кітабында Гейтнер мен Кох-Весер елдер тізімін қарап, былай деді: «Канада қабылданады, Испания шығарылады, Оңтүстік Африка қабылданады, Нигерия мен Египет шығарылады» және т.б. Олар тізімді басқа G7 қаржы министрліктеріне жіберді, ал алғашқы отырысқа шақырулар таратты. Топ 1999 жылдың қыркүйегінде ресми түрде құрылды, ал Канаданың қаржы министрі Пол Мартин бірінші төраға болып сайланды, ал Германияның қаржы министрі Ханс Эйхель 1999 жылдың желтоқсан айында Берлинде G20 қаржы министрлерінің алғашқы отырысын өткізді.