Кіріспе

Pirc қорғанысы (/'//p//ɪər//t//s/ PEERTS) – шахмат ашылуы, қараның 1. e4-ке 1 d6 және 2 Nf6 жүргізілісімен, содан кейін g6 және Bg7 қадамдарымен сипатталатын қорғаныс. Бұл аққа d4 және e4-те піштермен бекініс құруға мүмкіндік береді. Ол словениялық гроссмейстер Вася Пирчтің есімімен аталады. Pirc қорғанысы әдетте мына ашылу тізбегімен анықталады:

1. e4 d6
2. d4 Nf6
3. Nc3 g6

Бұл қараның 1. e4-ке 1 d6 қадамымен жауап бергеннен кейін ең көп таралған жүргізіс. Оның қызықты және тартымды ойындарға жол беретіні айтылады, онда қара белсенділікке ұмтылуы керек, бірақ тым пассивті ойнамауы қажет. Гарри Каспаровтың пікірінше, Pirc қорғанысы "ең жоғары деңгейдегі турнирлерде қолдануға лайық емес", себебі ол аққа "әркімнің қалауынша тым көп мүмкіндік береді".

Сипаттама

Пирц қорғанысы, словендік гроссмейстер Вася Пирцтің есімімен аталады, салыстырмалы түрде жаңа ашылу; он тоғызыншы ғасырдың соңында осы ашылу кездесе білгенімен, ол ретсіз саналды және негізгі бағыт емес, қосымша бағыт ретінде қалып қойды. Ашылу екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана белгілі бір танымалдылыққа ие болды, ал 1960 жылдары канадалық гроссмейстер Дункан Саттлстың еңбегінің арқасында маңызды ашылу ретінде танылды. Қара, гипермодерн стильде, пешкалармен орталықты бірден басып алуға тырыспайды; керісінше, ақтардың орталығын әлсіретуге ұмтылады. Бұл ашылу әлем чемпионатында алғаш рет 1972 жылы пайда болды, Рейкьявик қаласында (17-ойын) Бобби Фишер Борис Спаскиге қарсы ойнаған кезде; ойын тең аяқталды. Хупер мен Уайлд нақты формальды анықтама берді: 1. d4 d6 2. e4 Nf6 3. Nc3 g6, ақтардың бірінші екі жүрісін өзгертуге болады, сонымен қатар 1. e4 d6 да Пирцке көшуге мүмкіндік береді деп атап өтті. Көздерге байланысты, Пирцте қараның үшінші жүрісінің болуы немесе болмауы әртүрлі баяндалады; 3...g6 жүрісімен қара патшаның слонына g7-ге фианкеттеуге дайындалады. Сондықтан, Пол ван дер Стеррен 3...g6 жүрісін "Пирц қорғанысының шешуші жүрісі" деп сипаттады, себебі слонның g7-ге дамуы "корольдік үнді қорғанысындағыдай позициялық шиеленіс тудырады". Әдетте, Пирц пен қараның атты f6-ға дамытуын кешіктіретін немесе одан бас тартатын жүрістер арасында айырма жасалады; бұл қазіргі немесе Робач қорғанысы деп аталады. Қазіргі заманғы шахмат ашылуларының онінші басылымы (1965) Пирц пен Робачты "Пирц–Робач қорғанысы" деп біріктірді.

Австриялық шабуыл: 4.f4

Австриялық шабуыл 1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. f4 Bg7 5. Nf3 басталады, және Фишердің сүйіктісі болған. Бұл әдісті "Қазіргі заманғы шахмат ашылулары" авторы Ник де Фирмиан да жоғары бағалайды. d4, e4 және f4-ке пілдерді орналастыру арқылы ақтар күшті орталықты құрады, орталықта қысым жасауға және/немесе шабуылдауға ниеттенді; басты партияда қаралар көбінесе e5-ке қарсы шабуылдайды, ақтардың орталыққа жасаған жылжуынан туған қара алаңдардағы әлсіздіктерге қарсы ойнауға тырысады. Бұл тікелей, шабуылдық бағыт ПИРК-ке қарсы ең амбициялы жүйелердің бірі болып табылады. Ян Тимман австриялық шабуылды екі түспен де сәтті ойнаған. Юрий Балашов ақ пілдермен жақсы ойнайды, ал Валерий Беим қара пілдермен жақсы нәтижелер көрсеткен.

5...0-0

5 0 0-дан кейін ең көп таралған жүру 6. Bd3 (Вайс вариациясы), ал 6 Nc6 ең көп кездесетін жауап. Дегенмен, 6 Na6, Nc7, Rb8 және b5 идеясы 1980 жылдары 6 Nc6 қараларға жеңіске жеткізе қоймағандықтан танымал болды. 6. e5 – нәтижесі белгісіз, 1960 жылдары жиі ойналған, бірақ жоғары деңгейде кең таралмаған тәжірибе. 6. Be2 – 1950 жылдары мен 1960 жылдардың басында жиі кездесетін тағы бір жүру, бірақ Фишердің көрсетілген ойында жеңілуі нәтижесінде ақтар, соның ішінде Фишер, 6. Bd3-қа көшті. 1980 жылдары 6. Be2 c5 7. dxc5 Qa5 8. 0-0 Qxc5+ 9. Kh1 қайта жанданып, жақсы нәтижелер көрсетті. 6. Be3 – тағы бір мүмкіндік, ол алғаш рет 1970 жылдары жан-жақты зерттелді және Боян Куражица, Юрий Балашов және Александр Белявский ойнады, бұл өткір ойынға алып келеді.

5...c5

Қаралардың 5 0 0-ға басты баламасы – ақтардың орталығына 5 c5 жүрегімен бірден шабуыл жасау, оған әдеттегі жауап 6. dxc5 немесе 6. Bb5+ болады. Біріншісі 6 Qa5 мүмкіндігін береді. Екіншісі тактикалық күреске алып келеді, оның кең таралған нұсқасы 6. Bb5+ Bd7 7. e5 Ng4 8. e6 (8. h3 немесе 8. Bxd7+ тағы бір мүмкіндік) 8 fxe6, бұл бұрын нашар деп есептелген, бірақ 1988 жылы Яссер Сейраван Гюла Саксқа қарсы осы жүрісті жасағанға дейін (8 Bxb5 – қаралар негізгі нұсқадағы мәжбүрлі теңдікке ұмтылмаса, тағы бір мүмкіндік), 9. Ng5 Bxb5 деп жалғастырады. Егер ақ 10. Nxe6 ойнаса, қара 10 Bxd4! жүреді, патшайымына жасалған қауіпті елемей, 11. Nxd8 Bf2+ 12. Kd2 Be3+ және тұрақты шабуылмен теңдікке қол жеткізеді. Ақ түстілердің орнына 11. Nxb5 ойнауы да мүмкін, бұл күрделі ойынға алып келеді. Ақтар 5 c5-ке қарсы 6. e5-ті де сынап көруі мүмкін, содан кейін 6 Nfd7 7. exd6 0 0 қаралар үшін жақсы мүмкіндіктер береді деп саналады.

Классикалық (Екі салт) жүйесі: 4.Nf3

Классикалық (Екі атты) жүйесі 1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. Nf3 Bg7 5. Be2 0-0 6. O-O басталады. Ақ e4 және d4-тегі пілдермен "классикалық" позицияға қанағат тұтып, қара қамалданғаннан кейін және тығыз құрылым салғаннан кейін f2–f4 жүруден бас тартады. Ефим Геллер, Анатолий Карпов және Евгений Васюковтың бәрі Ақ түспен осы жүйені сәтті қолданды; ал Зураб Азмайпарашвили Қара түспен жақсы нәтижелер көрсетті. 6...c5 7. Be3 cxd4 8. Nxd4 соңынан бұл Сицилиялық Драконға ауысады.

150 және Аргентиналық шабуылдар

F2–f3, Be3 және Qd2 орналыстары әдетте Король үнді қорғанысына және Сицилиялық Драконға қарсы қолданылады, сонымен қатар Пиркке қарсы да қолданылуы мүмкін; шындығында, бұл жүйе Пирктің өзінен бастау алады. 4. f3 жүйесін аргентиналық ойыншылар шамамен 1930 және 1950 жылдары енгізді. 4. f3 Bg7 5. Be3 c6 6. Qd2 b5 комбинациясының болуына байланысты бұл қара үшін ешқашан қауіпті деп есептелмеді. 1985 жыл шамасында Геннадий Зайчик қараның 5...0-0 6. Qd2 e5 арқылы қауіпті құрбандық ойынына баруға болатынын көрсеткенде, бұл жүйеге күшті соққы берілді. Аргентиналықтар Ng4 шабуылынан қорқып, бірақ кейбір британдық ойыншылар (әсіресе Марк Хебден, Пол Мотвани, Гэри Лейн, кейіннен Майкл Адамс) бұл негізінен қара үшін қауіпті екенін түсініп, f2–f3 қалдырып, барлық түрдегі жүріс тізбектерінде Be3 және Qd2 ойнады. Олар оны 150 шабуыл деп атады, себебі осы деңгейдегі (150 ECF) ойыншылар осы позицияны оңай ойнап, ешқандай теориялық білімсіз күшті ойынға қол жеткізе алады. Аргентиналықтардың бастапқы идеясы, мүмкін, 4. Be3 Bg7 5. Qd2 0-0 6. 0-0-0 c6 (немесе Nc6) 7. f3 b5 8. h4 комбинациясынан кейін ғана тиімді болар. Дегенмен, қара көбінесе қорғанысқа отырмайды және 5...c6 немесе тіпті 4...c6 жасайды. Nf3 жүрісін қашан және қалай енгізу мәселесі әлі де ашық күйінде қалып отыр.

Басқа жүйелер

4. Bg5 позициясын Роберт Бёрн 1960-шы жылдары енгізді, содан кейін қаралар жиі 4…Bg7 ойнады, бірақ 4…c6 көбірек мүмкіндік береді, себебі қаралар ақтардың Qd2 жоспарына қарсы темп сақтап, Bh6-ны күтіп, Bg7-ні мүмкіндігінше кешіктіріп, b7–b5 және Qa5 арқылы белсенділікке ұмтылуы мүмкін. Ақтардың Qd2 және Bh6 идеясы Be3 және Qd2 позицияларына көшуге мүмкіндік береді. Бұл жүйені ойнаудың сирек кездесетін тәсілі – 4. Nf3 Bg7 5. Bg5. 4. Bf4. Бұл бұрын сирек кездесетін қадам соңғы уақытта танымал болды, себебі позиция Лондон жүйесінің сәнді нұсқасы арқылы туындауы мүмкін: 1. d4 Nf6 2. Bf4 g6 3. Nc3 d6 4. e4. 4. Bc4 Bg7 5. Qe2 – үстемдікке ұмтылудың өткір әрекеті; 5…Nc6 6. e5-тен кейін күрделі жағдайларға әкелуі мүмкін, қаралардың ең жақсы жолы 6…Ng4 7. e6 Nxd4 8. Qxg4 Nxc2+ болуы мүмкін, жиі ойналатын 6…Nxd4 7. exf6 Nxe2 8. fxg7 Rg8 9. Ngxe2 Rxg7-ге қарағанда, ол тең немесе белгісіз позицияға әкеледі деп есептеледі, бірақ ақтар тәжірибеде көп ұпай жинады. 6…Nd7 енді қара үшін жарамды деп есептеледі, себебі 7. e6 fxe6 8. Qxe6 Nde5! 9. Qd5 e6 қараға үстемдік береді. Егер ақтар 7. Nf3 ойнаса, қаралардың бірнеше таңдауы бар, соның ішінде 7…O-O және 7…Nb6 (кейін Na5), бұл теңдікке әкеледі деп саналады. Қара үшін тағы бір мүмкіндік – 5…c6, бірақ 6. e5 dxe5 7. dxe5 Nd5 8. Bd2, содан кейін ұзақ рокада, ақтарға үстемдік береді, себебі қаралардың позициясы шектеулі және белсенді қарсы шабуыл мүмкіндігі жоқ. 4. g3 және 5. Bg2, содан кейін Nge2 – Карпов кейде қолданған тұрақты схема. 4. Be3 – тағы бір мүмкіндік. Бұрын пассивті деп есептелген, бүгінгі тәжірибеде бұл қадам h3/Nf3 немесе тіпті h3/g4/Bg2 мүмкіндіктерін қамтитын позицияларға икемді кіріс ретінде қолданылады, сонымен қатар қаралар осы типтегі позицияға көмектеспейтін қадамдар жасаса, 150-ге ұқсас жоспарларға немесе австриялық позицияға қайта оралу мүмкіндігін сақтайды. 4. Be2 4…Bg7 5. Nf3-тен кейін классикалық жүйеге көшуі мүмкін, немесе ақтар екі өте агрессивті схеманың бірін таңдауы мүмкін – Байонет шабуылы (5. h4) немесе Қытай вариациясы (5. g4).

Ертедегі ауытқулар

1. е4 д6 2. д4 Nf6 3. Nc3 кейін, қараның 3…g6-ға баламасы бар (негізгі желі), Прибыль жүйесі немесе Чехия қорғанысы деп аталады, 3…c6-дан басталады. Егер қара кейінірек g6 ойнаса, сызықтар Пирцке ауысады; әйтпесе, қара ақтардың ортасына қарсы тұру үшін Qa5 және e5 ойнай алады немесе b5 арқылы кеңейе алады. Соңғы кезде қаралардың жиі кездесетін ауытқуы – 1. е4 д6 2. д4 Nf6 3. Nc3 e5. Бұл әдісті көптеген жылдар бойы көптеген гроссмейстерлер, соның ішінде Зураб Азмайпарашвили және Кристиан Бауэр де сынап көрді. Ақтардың 4. dxe5 теңестіретіні белгілі, ал ойын әдетте жалғасады: 4…dxe5 5. Qxd8+ Kxd8 6. Bc4 Be6 7. Bxe6 fxe6. Оның орнына, ақ 4. Nf3 арқылы Филидор қорғанысына ауысады. Қара үшін ерекше ауытқу – 1. е4 д6 2. д4 Nf6 3. Nc3 e6, бұл 4. Nf3 Be7 5. Bb5+ c6 6. Be2 0-0 7. Be3 c5 8. 0-0 cxd4 9. Nxd4 кейін Сицилия қорғанысының Шевенинген нұсқасына ауысуы мүмкін. Ақ үшін ерекше, бірақ әбден орынды ауытқу – 1. е4 д6 2. д4 Nf6 3. f3. 1989 жылы Барселонада өткен әлем кубогінде бұрынғы әлем чемпионы Гарри Каспаров американдық гроссмейстер Яссер Сейраванды осы жүріспен таң қалдырды. 3…g6 4. c4 кейін, бақытсыз Сейраван өмірінде алғаш рет Корольдік үнді қорғанысын қорғауға мәжбүр болды, бірақ ол ойынды теңестіре алды. Қара 3…e5 арқылы Корольдік үнді қорғанысын болдырмауы мүмкін, бұл 4. d5 кейін Ескі үнді позициясына әкелуі мүмкін, 3…c5 арқылы 4. d5 кейін Бенони позициясына әкелуі мүмкін немесе 4. Ne2 cxd4 5. Nxd4 кейін Сицилия қорғанысының Принц нұсқасына ауысуы мүмкін, немесе 3…d5 арқылы. Бұл 4. e5 Nfd7 5. f4 e6 6. Nf3 кейін француз қорғанысының Классикалық нұсқасына, 4. e5 Nfd7 5. f4 e6 6. c3 c5 7. Nd2 Nc6 8. Ndf3 кейін Тарраш нұсқасына, немесе тіпті 4. Nc3 dxe4 5. Bg5 exf3 6. Nxf3 кейін ақ үшін қосымша темппен Blackmar–Diemer Gambit-ке ауысуы мүмкін.

Ойындардың мысалы

Келесі ойында Азмаипарашвили Пирк дебютын қолданып, әлем чемпионы Карповты жеңеді. Карпов vs. Азмаипарашвили, КСРО чемпионаты, Мәскеу 1983 1. e4 d6 2. d4 g6 3. Nf3 Nf6 4. Nc3 Bg7 5. Be2 0 0 6. O 0 Bg4 7. Be3 Nc6 8. Qd2 e5 9. d5 Ne7 10. Rad1 b5 11. a3 a5 12. b4 axb4 13. axb4 Ra3 14. Bg5 Rxc3 15. Bxf6 Bxf3 16. Bxf3 Ra3 17. Bxg7 Kxg7 18. Ra1 Qa8 19. Rxa3 Qxa3 20. Be2 Qb2 21. Rd1 f5 22. exf5 Nxf5 23. c3 Qxd2 24. Rxd2 Ra8 25. Bxb5 Ra3 26. Rc2 Ne7 27. f4 exf4 28. Bc6 Nf5 29. Kf2 Ne3 30. Rc1 Kf6 31. g3 Ke5 32. Kf3 g5 33. gxf4+ gxf4 34. h4 Nxd5 35. Bxd5 Kxd5 36. Kxf4 Kc4 37. Re1 Rxc3 38. Re7 Kxb4 39. Rxh7 d5 40. Ke5 c6 41. Kd4 Rc4+ Каспаров vs. Веселин Топалов, Вийк-ан-Зе 1999 ж. Каспаровтың мәңгілік ойыны деп аталатын бұл ойын "барлық уақыттағы ең әйгілі Пирк ойыны" деп есептеледі. 1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. Be3 Bg7 5. Qd2 c6 6. f3 b5 7. Nge2 Nbd7 8. Bh6 Bxh6 9. Qxh6 Bb7 10. a3 e5 11. O 0 0 Qe7 12. Kb1 a6 13. Nc1 O 0 0 14. Nb3 exd4 15. Rxd4 c5 16. Rd1 Nb6 17. g3 Kb8 18. Na5 Ba8 19. Bh3 d5 20. Qf4+ Ka7 21. Rhe1 d4 22. Nd5 Nbxd5 23. exd5 Qd6 24. Rxd4 cxd4 25. Re7+ Kb6 26. Qxd4+ Kxa5 27. b4+ Ka4 28. Qc3 Qxd5 29. Ra7 Bb7 30. Rxb7 Qc4 31. Qxf6 Kxa3 32. Qxa6+ Kxb4 33. c3+ Kxc3 34. Qa1+ Kd2 35. Qb2+ Kd1 36. Bf1 Rd2 37. Rd7 Rxd7 38. Bxc4 bxc4 39. Qxh8 Rd3 40. Qa8 c3 41. Qa4+ Ke1 42. f4 f5 43. Kc1 Rd2 44. Qa7 Михаил Тал vs. Тигран Петросян, Мәскеу 1974 1. Nf3 g6 2. e4 Bg7 3. d4 d6 4. Nc3 Nf6 5. Be2 O 0 6. O 0 Nc6 7. d5 Nb8 8. Re1 e5 9. dxe6 Bxe6 10. Bf4 h6 11. Nd4 Bd7 12. Qd2 Kh7 13. e5 dxe5 14. Bxe5 Ne4 15. Nxe4 Bxe5 16. Nf3 Bg7 17. Rad1 Qc8 18. Bc4 Be8 19. Neg5+ hxg5 20. Nxg5+ Kg8 21. Qf4 Nd7 22. Rxd7 Bxd7 23. Bxf7+ 1–0 Фишер vs. Виктор Корчной, Кюрасао 1962 1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. f4 Bg7 5. Nf3 O 0 6. Be2 c5 7. dxc5 Qa5 8. O 0 Qxc5+ 9. Kh1 Nc6 10. Nd2 a5 11. Nb3 Qb6 12. a4 Nb4 13. g4 Bxg4! 14. Bxg4 Nxg4 15. Qxg4 Nxc2 16. Nb5 Nxa1 17. Nxa1 Qc6 18. f5 Qc4 19. Qf3 Qxa4 20. Nc7 Qxa1 21. Nd5 Rae8 22. Bg5 Qxb2 23. Bxe7 Be5 24. Rf2 Qc1+ 25. Rf1 Qh6 26. h3 gxf5 27. Bxf8 Rxf8 28. Ne7+ Kh8 29. Nxf5 Qe6 30. Rg1 a4 31. Rg4 Qb3 32. Qf1 a3 33. Rg3 Qxg3 0–1 Хикару Накамура vs. Илья Смирин, Фоксвудс Ашық 2005 1. e4 g6 2. d4 Bg7 3. Nc3 d6 4. f4 Nf6 5. Nf3 O 0 6. e5 Nfd7 7. h4 c5 8. h5 cxd4 9. hxg6 dxc3 10. gxf7+ Rxf7 11. Bc4 Nf8 12. Ng5 e6 13. Nxf7 cxb2 14. Bxb2 Qa5+ 15. Kf1 Kxf7 16. Qh5+ Kg8 17. Bd3 Qb4 18. Rb1 Bd7 19. c4 Qd2 20. Bxh7+ Nxh7 21. Qxh7+ Kf8 22. Rh4 1–0