Кіріспе

Ағылшын ашылуы – шахматта келесі жүрумен басталатын ашылу: 1. c4.
Флангтық ашылу болып табылатын бұл ашылу ең көп таралған төртінші ашылу және түрлі дереккөздерге сәйкес, ақтардың бастапқы жиырма жүруінің ішіндегі ең сәттілерінің бірі. Ақ, гипермодерн стильде, қанаттан d5 шаршысына үміткерлік білдіре отырып, күресті бастайды. Ағылшын ашылуының көптеген нұсқалары ерекше сипатқа ие болғанымен, бұл ашылу көбінесе 1. Nf3 сияқты, 1. d4-ке қарсы Нимцовичтің үнді қорғанысы және Грюнфельд қорғанысы сияқты жоғары бағаланған жауаптардан қашу үшін транспозициялық құрал ретінде қолданылады. Бұл ашылу сенімді және икемді деп есептеледі.

Ашылу тарихы

Аты 19 ғасырдағы көрнекті ағылшын шебері Говард Стаунтоннан алған, ол 1843 жылы Сент-Амантпен және 1851 жылы Лондонда өткен алғашқы халықаралық турнирде осыны ойнаған. Стаунтонның замандастарына әсер етпеді және тек 20 ғасырда ғана танымал болды. (ЭКО бойынша A30–39 жіктеледі) 1...c5 болып табылады, және осылай аталуына себебі – екі c піядасы да екі квадратқа жылжып, симметрияны сақтайды. Қараның көптеген жүрістер арқылы c5 піядасын кейінге шегеріп, симметриялық қорғанысқа жетуі мүмкін екенін және көбінесе солай болатынын ескеріңіз. Мысалы, 1. c4 Nf6 2. Nc3 (немесе 2. Nf3) c5. Кез келген ойыншы d піядасымен орталықта ерте шабуыл жасай алады. Ашық Сицилиянға ұқсас, ақ үшін d2–d4 ертерек, симметриялық қорғаныстың үшінші жүрісінде пайда болуы мүмкін, егер 2. Nf3 болса, онда қара 2...Nc6, 2...e6, 2...d6 немесе 2...g6 таңдауларының бірін таңдайды. 3. d4 кейін ойын әдетте 3...cxd4 4. Nxd4 деп жалғасады. Ойындарда позициялық және тактикалық идеялардың алуан түрлілігі кездеседі, және кейіннен ақ e4 ойнаса, Марочи байланысын қамтитын Ашық Сицилияның нұсқаларына, мысалы, Жеделдетилген Дракон, Тайманов, Кан немесе Калашников варианттарына ауысуы мүмкін. Егер қара ақ e4 ойнағанға дейін d5 ойнаса, онда ойын Королеваның қабылданбаған гамбитінің варианттарына ауысуы мүмкін. Қара 2...Nf6 ойнағанда, бұл желілер көбінесе Анти-Бенони деп аталады, себебі бұл позициялар көбінесе 1. d4 Nf6 2. c4 c5 3. Nf3 транзициясынан кейін жетеді, онда ақ 3. d5-тен кейін пайда болатын Бенони қорғанысынан аулақ болды. 3...cxd4 4. Nxd4 кейін қара 4...e5 ойнап, ақтың аттысын патшайым қанатына жылжуға мәжбүрлеуі және Сицилиянға немесе Королеваның қабылданбаған гамбитіне ауысудан сақтануы мүмкін; алайда, ақ 3. Nc3 ойнап, содан кейін 4. d4 ойнау арқылы бұл желіден аулақ болуы мүмкін, егер қара 3...d5 ойнамаса (төменде қараңыз). Жоғарыда айтылғандай, позиция Королеваның қабылданбаған гамбитіне немесе Марочи байланысын қамтитын Ашық Сицилиянға ауысуы мүмкін. 2. e3 Nf6 болғанда, позиция 3. d4 cxd4 4. exd4 d5 кейін Панов-Ботвинник шабуылына ауысады. Сонымен қатар, позиция Королеваның қабылданбаған гамбитіндегі Тарраш қорғанысына ауысуы мүмкін. Қараның ерте d5 ойнайтын типикалық ойын жолы 1. c4 c5 2. Nc3 Nf6 3. Nf3 d5, онда ақ орталықта көбінесе 4. cxd5 Nxd5 деп айырбастасады. Ақ 5. d4 немесе 5. e4 арқылы орталыққа қарсы тұра алады немесе 5. g3 арқылы қараға орталықта басымдық беруге рұқсат бере алады. Соңғы жағдайда қара 5...Nc6 6. Bg2 Nc7 ойнап, содан кейін 7. e5 ойнауы мүмкін, бұл Марочи байланысының кері позициясы, Рубинштейн жүйесі деп аталады. Симметриялық қорғаныстан туындайтын бірнеше позициялық түрлер бар. Идеялардың арасында: "Ежекей" жүйесі – бұл берік, бірақ икемді қорғаныс, онда қара b6, e6, Bb7 және Be7 арқылы дамып, бесінші қатарды a6 және d6 сияқты жүрістермен бақылайды. Ойын көбінесе ұзақ маневрлеуді қамтиды, бірақ екі ойыншы да қолайлы піяда жылжуларын қадағалауы керек. Бұл желі өте берік және гроссмейстер деңгейінде жеңу қиын. Кейбір желілер өте тең деп саналады, мысалы, егер ақтың пілдері де g2 және b2 фианкеттелген болса, онда оңайлатылған және тең позицияға әкелетін көптеген піядалардың айырбасталуы болуы мүмкін.

Сицилияның кері: 1...e5

Сицилияның кері бұрылысы (классификациясы A20–29) – бұл тағы бір кең қорғаныс санаты, ол 1…e5 жауабымен енгізілді. Қаралардың e5 ойнауын кейінге қалдыруға болатынын ескеріңіз, мысалы 1. c4 Nf6 2. Nc3 Nc6 3. Nf3 e5. Мұндай жағдайда, e5 кешіктірілсе де, ойналғаннан кейін қорғаныс кері Сицилиялық ретінде жіктеледі. 1…e5 соңынан Ақ Сицилиялықтағы Қараның позициясын алады, бірақ бір темп артық болады. Бұл көбінесе Кері Сицилиялық деп аталады, бірақ кейбіреулер оны Король ағылшын қорғанысы деп атайды. Брюс Леверет MCO 14-тегі ағылшын тіліндегі тарауды жазып, былай деді: "Ағылшын қорғанысын Сицилиялықтың кері бұрылысы ретінде қарастыру табиғи, бірақ нәтижелер көбінесе таңқастырады – Сицилия қорғанысындағы басты бағыттар Ағылшын қорғанысындағы екінші дәрежелі варианттарға сәйкес келеді, және керісінше."

Басқа желілер

Үшінші кең санат ECO-да A10–19 ретінде жіктелген, e5 және c5 емес жауаптардан тұрады. Көбінесе бұл қорғаныстар Nf6, e6 және d5 немесе Bb4 жүйелі жауаптарынан құралады, немесе c6 және d5 құрайтын Славян жүйесі, содан кейін Nf6, g6, Bg7, 0–0 ойналып, c5 және e5-тен бас тартылады, немесе 1…f5, бұл әдетте ақтар d4 ойнағанда Голланд қорғанысына ауысады. 1…b6 және 1…g5 сияқты барлық ерекше жауаптар да осы үшінші кең санатқа жатады. 1…Nf6 – 1. c4-ке ең көп таралған жауап, көбінесе Үнді қорғанысына жету үшін жасалады. Дегенмен, қаралардың жартысынан астамы кейін Симметриялық қорғанысқа (c5) немесе Кері Сицилиялық қорғанысқа (e5) ауысады. 1…e6 – 2. Nc3 d5 3. d4 соңынан Қарама-Гамбиттен бас тартуға алып келуі мүмкін, бірақ ақтар көбінесе 2. Nf3-ті артық көреді, бұл түрлі ашылуларға әкелуі мүмкін. 1…f5 – ақтар d4 ойнаса Голланд қорғанысына алып келеді. Ақтар үшін басқа таңдаулар – 2. Nc3, 2. Nf3 және 2. g3, мұнда қаралар көбінесе Nf6 ойнайды. 1…g6 – қазіргі заманғы қорғанысқа, ал Nf6 және d6 немесе d5 соңынан Корольдік Үнді қорғанысына немесе Грюнфельд қорғанысына, немесе Англиялық жүйеде қалуға алып келуі мүмкін. Көбінесе «Ұлы Жылан» деп аталады. 1…c6 – 2. d4 d5 соңынан Славян қорғанысына алып келуі мүмкін, бірақ ақтар көбінесе 2. e4 d5 немесе 2. Nf3 d5 3. b3 соңынан Каро-Канн қорғанысын немесе Рети ашылуын артық көреді. 1. c4 c6 2. d4 d6 – Англо-Славян ашылуы. 1…b6 – Англиялық қорғаныс. Бұл құрылымда ханшар тарапының слонының фианкеттелуі және 2…e6 ойналады. Көбінесе қаралар Nf6 қозғалысын кейінге шегереді, орталыққа f5 және/немесе Qh4 арқылы шабуыл жасауды таңдайды. Англиялық гроссмейстерлер Тони Майлз және Джонатан Спильман осы ашылуды сәтті пайдаланған. 1…d5 – Англо-Скандинавия қорғанысы. C пешкасын орталық пешкаға алмастыру және Скандинавиялық қорғаныстың күдікті репутациясы бар екендігіне байланысты Скандинавиялық қорғаныстан нашар деп есептеледі. 1…g5 – Хью Майерс баспа беттерінде және ойында қолдағаннан кейін Майерс қорғанысы деп аталатын эксцентрикалық жауап. Бұл Grob шабуылының жетілдірілген нұсқасы; 2. d4 соңынан қаралар Bg7, c5 және Qb6 сияқты қозғалыстармен d4 алаңына қысым жасайды. Наннның шахмат ашылуларына сәйкес, ақтар 2. d4 Bg7 (Grob сияқты: 3. Bxg5 c5) 3. Nc3 h6 4. e4 соңынан шағын артықшылыққа ие болады. Майерс 3…c5 (3…h6 орнына) ұсынды; ал Жоэл Бенджамин 4. dxc5 жауабын ұсынады, қаралар құрбандыққа шалынған пешка үшін дереу өтемақы алмайды.

Жерге көшіру мүмкіндігі

Егер ақтар ерте d4 ойнаса, партия көбінесе королева гамбитіне немесе үнді қорғанысына ауысады. Мысалы, 1. c4 Nf6 2. Nc3 g6 3. d4 d5 соңында партия Грюнфельд қорғанысына көшкен болады, әдетте 1. d4 Nf6 2. c4 g6 3. Nc3 d5 қадамдарымен жетеді. Алайда, ақ 1. c4 Nf6 2. Nc3 g6 3. e4 ойнауға да мүмкіндігі бар, бұл қараларға Грюнфельдке жетуді мүмкін етпейді, керісінше оларды 3...d6 қадамы арқылы патшаның үнді қорғанысының қатарына итеруге мәжбүрлейді. Сонымен қатар, қаралар 1. c4 Nf6 2. Nc3 d5 қадамымен Грюнфельдті күштеп енгізе алмайды, себебі ақтар 3. cxd5 Nxd5 4. g3 қадамын жасау арқылы басқа бағытқа бұрылуы мүмкін, бұл қатарды Михаил Ботвинник 1958 жылы әлем чемпионатының Василий Смысловпен соңғы матчында бірнеше рет ойнаған. Ерте d4 ойнаудың орнына, ақтар Nf3 ойнап, (g3 және Bg2) фианкеттеуге де болады, бұл Реті ашылуына ауысады. Сондай-ақ, 1. c4 c6 қадамынан кейін ақтар 2. b4 ойнап, поляк ашылуының шеттік вариациясына көше алады, егер қаралар поляк ашылуы туралы көп білмесе, бұл күтпеген қару ретінде қолданылуы мүмкін. Аққа қол жетімді көптеген түрлі транспозициялық мүмкіндіктер ағылшын ашылуын қара үшін қорғану қиын жасайды және қандай қадамдарды қолдануды мұқият қарастыруды қажет етеді. Мысалы, егер қаралар королева гамбитін қабылдамауды (QGD) ойнағысы келсе, оны жасау үшін ең дұрыс қадамдар 1. e6 2. d4 d5 болады. (Әрине, ақтар қайтадан Ретіге 2. Nf3 d5 3. b3 қадамымен көше алады.) Егер қаралар оның орнына 1. Nf6 2. Nc3 e6 ойнаса, ақ 3. e4 ойнау арқылы QGD-ден жалтарып, Флоhr–Mikenas шабуылына көше алады.

Кинодағы бейнелеу

Ағылшын ашылуы профессор Мориарти «Шерлок Холмс: Көлеңкелер ойыны» фильмінде Холмспен шахмат ойнағанда өзара жоспарларын талқылаған кезде қолданады. Холмс пен Мориарти екеуі де соңғы қадамдарды сипаттамалық нотациямен (19 ғасырдың соңында қолданылған алгебралық нотация емес) айта отырып, көздерін байлап ойнайды, нәтижесінде Холмс Мориартиді матқа жібереді, дәл сол кезде Уотсон Мориартидің жоспарларын құртады. 1. c4 қадамы Боби Фишердің 1972 жылғы Әлем чемпионатына қатысқан Борис Спаскиге қарсы «Шахмат құрбандығы» фильміндегі шешуші алтыншы партияда да қолданылды.