Кіріспе

1819 жылы Джон Китстің жазған өлеңі

"Тәлсіздікке арналған ода" – ағылшын ақыны Джон Китстің 1819 жылдың көктемінде жазған бес одасының бірі. Қалғандары – "Грек амфорасына арналған ода", "Мұңға арналған ода", "Соловейге арналған ода" және "Психеге арналған ода". Өлең тәлсіздік күйін сипаттайды, бұл сөз "қашу" немесе "жалқаулық" синонимі болып табылады. Бұл туынды Китстің материалдық мүмкіндіктерімен әдеттегіден гөрі көбірек айналысқан кезінде жазылған. Көктемгі өлеңдерін аяқтағаннан кейін, Китс 1819 жылдың маусымында оның жазылуы оған сол жылы жазған кез келген нәрседен гөрі көбірек қуаныш сыйлағанын жазды. Осы жылы жазған басқа одалардан айырмашылығы, "Тәлсіздікке арналған ода" 1848 жылға дейін, оның өлімінен кейін 27 жыл өткен соң ғана жарияланды. Өлең – Китстің классикалық форманың құрылымынан бас тартуының мысалы. Бұл ақынның бекер өткізген таңертеңгі ойлары туралы баяндама. "Тыныш сандалдарда" және "ақ халаттарда" киген "Амбиция, Махаббат және Поэзия" атты үш тұлға бейнеленеді. Баяндаушы олардың әрқайсысын өмір мен өнер туралы сұрақтар мен мәлімдемелер арқылы зерттейді. Өлеңнің соңында баяндаушы осы үш тұлғаның өмірінде болудан бас тартады. Кейбір сыншылар "Тәлсіздікке арналған оданы" 1819 жылғы қалған төрт одадан нашар деп санайды. Ал басқалары бұл өлең оның көп оқылатын туындыларына тән тақырыптар мен бейнелердің жалғасы екенін, сонымен қатар оның поэзиялық жолы туралы құнды ақпарат береді деп санайды.

Өмірбаян

1819 жылдың көктемінде Китс Лондонның Саутварк қаласындағы Гай ауруханасындағы хирург ретінде жалақысы аз қызметін тастап, өлеңге толыққанды берілді. 1819 жылдың 12 мамырында ағасы Джорджтан қаржылық көмек сұрағаннан кейін ол бұл жоспардан бас тартты. Көмектесе алмаған Китс өкініш пен үмітсіздікке толы болды және өлеңнен гөрі табыс әкелетін жобаларды іздеді. Осы орайда ол "Жалқаулыққа арналған оданы" жазды. 1819 жылдың 19 наурызында ағасына жазған хатында Китс жалқаулықты тақырып ретінде талқылады. Ол оданы наурыз айында жазған болуы мүмкін, бірақ тақырыптары мен өлең құрылысы 1819 жылдың мамыр немесе маусым айларын көрсетеді; сол кезде ол "Грекиялық құмыраға арналған ода", "Меланхолияға арналған ода", "Салқынқосқа арналған ода" және "Психеға арналған ода" үстінде жұмыс істеді. Осы кезеңде Китстің досы Чарльз Армитаж Браун көктемгі одалардың көшірмелерін көшіріп, баспагер Ричард Вудхаузға тапсырды. Алайда, осы қуанышқа қарамастан, ол "Жалқаулыққа арналған одаға" толық қанағаттанбады және ол 1848 жылға дейін жарияланбады. Китстің жазбалары мен қағаздары 1819 жылғы одалардың нақты жазылған уақытын көрсетпейді. Әдебиеттанушылар өлеңдердің құрылымындағы реттілікке қарай, олардың әртүрлі жазылу тәртібін ұсынады. "The Consecrated Urn" еңбегінде Бернард Блэкстоун "Жалқаулық" 1819 жылғы бес оданың біріншісі, екіншісі және соңғысы деп есептелгенін айтады. Биограф Роберт Гиттингс "Жалқаулыққа арналған оданың" 1819 жылдың 4 мамырында, Китстің ауа райы туралы баяндамасына сүйене отырып жазылғанын болжайды. Дуглас Буш оны "Салқынқос", "Грекиялық құмыра" және "Меланхолия" жазылғаннан кейін жазғанын мәлімдейді. Өлең құрылысын зерттеген Китс биографы Эндрю Мошн "Жалқаулыққа арналған оданың" "Психеге" және "Салқынқосқа" арналған одалардан кейін жазылғанын санайды, бірақ оның айтуынша, жазылған күндерді нақты анықтау мүмкін емес. Дегенмен, ол "Жалқаулыққа арналған оданың" соңғы болып жазылғанын айтады.

Сыни жауап

Әдеби сыншылар «Белсенділік туралы оданы» Китстің 1819 жылғы басқа одаларына қарағанда нашар деп санайды. Уолтер Эверт: «Екіұдай болғанмен, «Белсенділік туралы ода» ешқашан ешкімнің сүйікті өлеңі болған емес, және ол Китстің өлеңі емес екені анық. Оны 1820 жылғы жинақтан неге шығарғанын білмейміз, бірақ ол қайталанатын, сөздікпен айтылатын және құрылымдық тұрғыдан нашар, және осылар жеткілікті себеп болар еді» деп жазды. Бэйт поэманың құндылығы «негізінен өмірбаянымен байланысты, поэзиялық емес» екенін көрсетті. 2000 жылы Томас Макфарланд Дилкенің салыстыруын ескере отырып: ««Белсенділік туралы ода» мен «Гректік құмыраға ода» екеуіндегі Китстің көз алдындағы құмыраларға байланысты ұқсастықтан гөрі, екі өлеңнің арасындағы айқын айырмашылық әлдеқайда маңызды. «Белсенділік туралы ода» – ешқандай назарға лайық емес, сәл ғана жасалған жұмыс». Сидни Колвин 1917 жылғы Китстің өмірбаянында «Белсенділік» одасын Китстің «жетістіктерінің класы» ретінде сипаттауда 1819 жылғы басқа одалармен бірге топтастырды. 1948 жылы Лорд Горелл бесінші шумақты «әлем мойындаған ұлы одалардың сиқырынан жұрдай» деп сипаттады, бірақ тілін «жіңішке, тіпті тартымды» деп бағалады. Кейін, 1968 жылғы Китстің өмірбаянында Гиттингс поэманың маңыздылығын былайша түсіндірді: «Шындығында, бүкіл оданың қарызға алынғандай сезімі бар, және ол оны басқаларымен бірге жарияламауы арқылы оның жетіспеушілігін мойындады. Бірақ, сезімсіз, жайсыз және белсенді емес көңіл-күйді шығармашылық ретінде қабылдауымен, ол барлық келесі одалар үшін жағдай жасады». 1973 жылы Стюарт Сперри оны «таза сезімнің құйынына толыққанда батып, оның қоздыратын көлеңкелер мен «ақылға сыймас армандар» ағыны» деп сипаттады. Ода, бір жағынан басталып, екінші жағынан аяқталады. Бұл тізбектегі ең нашар, бірақ сонымен бірге ең амбициялы өлең. Дегенмен, оның сәтсіздігі, егер оны солай қарастырсақ, кез келген құралдың жетіспеушілігінен емес, керісінше, әдейі ынтаның жоқтығынан туындайды». Эндрю Мошн 1997 жылы: ««Меланхолия» сияқты, бұл өлең де поэзиялық тұрғыдан тым анық. «Меланхолия» мен «Белсенділік» одаларында Китс бүкіл топқа ортақ тақырыптарды соншалықты ашық түрде бейнеледі, осы арқылы олардың қиялын шектеді. Оның жекелігі басым болды» деп мәлімдеді.