Кіріспе

Ағылшын романтикалық ақыны (1774–1843), Австралия балетінің төрағасы Роберт Саути (Robert Southey; 12 тамыз 1774 – 21 наурыз 1843) – романтикалық мектептің ағылшын ақыны және 1813 жылдан өліміне дейін поэзия лауреаты болды. Уильям Вордсворт және Сэмюэл Тейлор Колридж сияқты «Көл ақындарының» бірі Саути бастапқыда радикал болған, бірақ Ұлыбритания мен оның институттарына деген құрметі арта келе консервативті болып өзгерді. Байрон сияқты басқа романтиктер оны ақша мен мәртебе үшін үкімет тарапына өткен деп айыптады. Ол ең әйгілі "Бленгеймнен кейін" өлеңімен және "Алтыншашты қыз бен үш аю" ертегісінің түпнұсқасымен есте қалады.

Өмір

Роберт Саути Бристоль қаласындағы Вайн-стритте Роберт Саути мен Маргарет Хилл отбасында дүниеге келген. Ол Лондонның Вестминстер мектебінде (өз басылымы «The Flagellant» журналында жазалауды Ібіліске жатқызған мақаласы үшін шығарылған) және Оксфордтың Баллиол колледжінде білім алған. Саути Оксфордқа «жүрегі поэзия мен сезімге толы, санасы Руссо мен Вертерге толы, ал діни ұстанымдарым Гиббонмен шайқалды» деген оймен келді. 1807 жылы ол үкіметтік зейнетақы алды, ал 1809 жылы «Төрт айлық шолу» журналымен ұзақ қарым-қатынас жасады, бұл оның өмірінің көп бөлігінде оның жалғыз табысы болды. 1813 жылы ол лауреат болып тағайындалды, бірақ бұл лауазым оған ұнамай қалды. 1821 жылы Саути Джордж III-ті еске алу үшін «Үкімнің көрінісі» атты шығармасын жазды. Алғашқы сөзінде ол Байронға шабуыл жасады, ал Байрон «Үкімнің көрінісі» пародиязымен жауап бергеннен кейін, оны жиі мазақ етті. Некелері бұзылып, оның деменция ауруы күшейді. 1839 жылы ол досы Уолтер Савидж Ландорға соңғы хат жазғанда, ойынан шығып кетті, бірақ ол Ландордың есімін еске түсіре алмай қалғанда да айта берді. Ол 1843 жылдың 21 наурызында қайтыс болды және қырық жыл бойы ғибадат еткен Кесвиктің Кросвэйт шіркеуінің зиратында жерленді. Шіркеу ішінде оның ескерткіші орнатылған, ал эпитафиясын оның досы Уильям Вордсворт жазған. Саути сонымен қатар хаттардың белгілі жазушысы, әдебиеттанушы, очерк жазушы, тарихшы және өмірбаяншы болды. Оның өмірбаяндық еңбектеріне Джон Буньян, Джон Уэсли, Уильям Каупер, Оливер Кромвелл және Горацио Нельсонның өмірі мен шығармалары кіреді. Соңғысы 1813 жылы жарық көргеннен бері сирек басылып шығарылады және 1926 жылы «Нельсон» британдық фильмі ретінде бейімделді. Ол жомарт адам болды, әсіресе Колридждің тастап кеткен отбасына мейірімді болды, бірақ ол көптеген адамдардың, соның ішінде Хазлитт пен Байронның да дұшпаны болды, олар зейнетақы мен лауреаттыққа қол жеткізуде және жастық идеалдарынан бас тартуда өз қағидаттарына опасыздық жасады деп санады. 1817 жылы ол «жала жабу» немесе «әлеуметтік теріс қылықтар» жасағандарды қылмыстық жолмен тасымалдауды ұсынды. Ол Томас Джонатан Вуллер мен Уильям Хоун сияқты тұлғаларды ойда ұстады және оларды соттауға шақырды. Ол «Төрт айлық шолу» журналында жазғандай, мұндай жазушылар «өндірісшінің ашуын қоздырып, шаруаның және оның ата-бабаларының бейбіт өмір сүрген мекемелерге деген тыныш сүйіспеншілігін бұзған». Вуллер мен Хоун ақталды, бірақ бұл қатерлер тағы бір нысананы, Уильям Коббетті, уақытша АҚШ-қа көшіп кетуге мәжбүр етті. Кейбір жағынан Саути әлеуметтік реформалар туралы өз көзқарастарынан заманынан озып кеткен. Мысалы, ол жаңа фабрика жүйесі 19-ғасырдың басында Британияға әкелген зұлымдықтардың алғашқы сыншысы болды. Ол Бірмингем мен Манчестер сияқты қалалардағы өмір сүру жағдайларына, әсіресе балаларды зауыттарда жұмысқа орналастыруға қатты наразы болды және олар туралы ашық сөйледі. Ол Роберт Оуэннің ізашарлық социалистік жоспарларына жанашырлық танытты, жоғары жұмыспен қамтуды сақтау үшін мемлекеттік жұмыстарды ілгерілетуді және жалпыға бірдей білім беруді талап етті. Оның радикализмнен кетіп, бұрынғы жолдастарын қудалауға тырысқанын ескерсек, Саутиге сенімін сақтап қалған сәтті емес замандастарының шабуыл жасағаны таңқаларлық емес. Олар оны ақша мен бедел үшін сатқан деп есептеді. 1817 жылы Саути 1794 жылы өзінің радикалды кезеңінің биіктігінде жазған «Уат Тайлер» атты радикалды пьесасының жасырын жариялануымен кездесті. Бұл оның жауларының поэзия лауреатын ұялту және оның радикалды ақыннан торилер құрылтайшысының жақтауына айналғандығын көрсету үшін жасаған әрекеті болды. Оның ең қатыгез сыншыларының бірі Уильям Хазлитт болды. Ол «Ердің рухы» атты еңбегінде Саути туралы былай деп жазды: «Ол Либертиге жас сүйікті ретінде ғашық болды, бірақ бұл қалыңдыққа қарағанда, әулиеге қарағанда көбірек болды; және ол содан бері егде жастағы және танымал емес Легитимность деген әйелге үйленді». Саути сыншыларын елемеді, бірақ 14 наурызда парламент мүшесі Уильям Смит оған шабуыл жасады. Саути бұл сұраққа ашық хат жазып, ол әрқашан адамзаттың қайғы-қасіретін азайтуды және төменгі таптардың жағдайын жақсартуды мақсат еткенін және ол тек «осы жақсартуды жүзеге асырудың құралдары» бойынша өзгергенін түсіндірді. Ол былай деп түсіндірді: «Ол өз елінің институттарын түсінуді үйренгенде, оларды дұрыс бағалауды, сүюді, құрметтеуді және қорғауды үйренді». Ол патшаға арнаған әзіл-сықақ әндері үшін жиі мазақ етілді, әсіресе Байронның «Дон Жуанға» ұзақ ирониялық арнауында. Ақын оны немқұрайлы, тар және арзан деп сипаттады. Бұл Байронның Саутидің әдеби дарысына деген құрметсіздігіне және оның өмірінің соңында консерватизмге бұрылғанын қалай көргеніне байланысты болды. Екеуінің арасындағы антагонизмдің көп бөлігі Байронның Саутидің олардың 1816 жылы Женев көлінде болған кезде Перси Биши Шеллимен «Туыстық одақта» екені туралы қаңқу сөздерді таратып бергеніне сенгеніне байланысты болды, бұл айыптаманы Саути батыл жоққа шығарды. Жауап ретінде Саути Джордж III-тің қайтысынан кейін жазған «Үкімнің көрінісі» өлеңінің алғы сөзінде қазіргі заманғы ақындар арасындағы «Сытан мектебін» сынады. Байронды тікелей атамағанмен, бұл оған бағытталғаны анық болды. Байрон «Үкімнің көрінісі» пародиязымен жауап берді. Оның алдын ала білуіне қарамастан, оның еңбектерін бағалайтын Раднор графы Саутиді 1826 жылғы жалпы сайлауда Уилтширдегі Даунтонның жеке округінен парламент депутаты етіп қайтаруға қол жеткізді, католиктердің эмансипациясына қарсы. Бірақ Саути отырудан бас тартты, желтоқсан айындағы қосымша сайлауға себеп болды, өмірге жеткілікті мүлігі болмағандықтан және саяси өмірге қажетті уақытты жұмсағысы келмегенін айтты. Ол Көл аймағында тұруды жалғастыруды және парламентте сөйлеуге қарағанда Англия шіркеуін жазбаша қорғауды қалады. Ол «Мен өмірлік жолымды өзгертіп, парламентке баруым моральдық және зиялық қатыгездікке тең болар еді» деді. Оның досы Джон Рикман, парламенттік кеңсе қызметкері, «сақтық шаралары оның Лондонда пайда болуына кедерес келтіретінін» атап өтті. 1835 жылы Саути баронеттік ұсынысын қабылдамады, бірақ премьер-министр сэр Роберт Пилден жылына 300 фунт зейнетақы алды. «Талаба жойғыш» туралы сөз келгенде, Эрнест Бернхард Кабиш «Көптеген оқырмандар оған кардинал Ньюмен сияқты, ағылшын поэзиясының ең «әдепті» деп санағандай ықылас білдірген жоқ. Бірақ жас Шеллі оны өзінің сүйікті өлеңі деп санады, ал ол да, Китс та кейбір наративтік өлеңдерінде оның үлгісін ұстанды». Саути «Мадокты» жазғанда Колридж бұл өлеңнің «Энеидадан» жоғары болады деп сенді. Роберт Саутидің орыс әдебиетіне елеулі әсері болды. Пушкин оның еңбегін жоғары бағалады және «Пенатқа гимн» мен «Мадок» өлеңдерінің басын аударды, сондай-ақ «Родрик» сюжетінен шабыдаланып, осы сюжетке негізделген өзінің түпнұсқа өлеңін жазды (Родрик). 20 ғасырдың басында Саути Гумилев және Лозинскийлермен аударылды. 1922 жылы «Vsemirnaya Literatura» баспасы Гумилев құрастырған Саутидің балладаларының алғашқы жеке басылымын Ресейде жариялады. 2006 жылы Е. Витковский дайындаған екі тілдегі басылым жарық көрді, оның маңызды бөлігі жаңа аудармаларды қамтыды. Саути 1822 жылы Америкалық антиквариат қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол сонымен қатар Корольдік испан академиясының мүшесі болды.

Танымал мәдениетте

2023 жылы Weather Factory шығарған Book of Hours видеоойынында Саути отбасы ойдан шығарылған Баронша Ева Девульфпен жақын дос, және олардың оның заңсыз туған баласын Абра Саути деп қабылдап, Роберттің кіші қарындасы ретінде көрсеткені туралы әңгімелер бар.