Кіріспе
Сэмюэл Тейлор Колридждің 1798 жылғы өлеңі "Ежелгі теңізшінің балладасы" (алғашқыда "Ежелгі теңізшінің әні") – ағылшын ақыны Сэмюэл Тейлор Колридждің 1797–98 жылдары жазылған және 1798 жылы "Лирикалық балладалардың" бірінші басылымында жарияланған ең ұзын поэмасы. Кейбір қазіргі басылымдар 1817 жылы жарық көрген, түсіндірмелер қосылған қайта қарастырылған нұсқасын пайдаланады. "Лирикалық балладалар" жинағындағы басқа өлеңдермен бірге, бұл туынды заманауи поэзияға бет бұрылыс және британдық романтизм әдебиетінің бастауы деп есептеледі. "Ежелгі теңізшінің балладасы" ұзақ теңіз саяхатынан оралған теңізшінің басынан өткен оқиғаларын айтады. Теңізші үйлену тойына асығыс бара жатқан адамды тоқтатып, өзіне болған оқиғаны баяндауға кіріседі. Тойға шақырылған адамның реакциясы теңізшінің әңгімесі дами келе таңғалудан бастап, ызаға, қорқынышқа, содан кейін қызығушылыққа дейін өзгереді, бұл тіл стилінен анық көрінеді: Колеридж поэманың әртүрлі бөлімдеріндегі көңіл-күйге қарай қауіп, мистикалық немесе тыныштық сезімін тудыру үшін тұлғаландыру және қайталау сияқты повествотік тәсілдерді қолданады.
The Rime of the Ancient Mariner (originally The Rime of the Ancyent Marinere) is the longest major poem by the English poet Samuel Taylor Coleridge, written in 1797–98 and published in 1798 in the first edition of Lyrical Ballads. Some modern editions use a revised version printed in 1817 that featured a gloss. Along with other poems in Lyrical Ballads, it is often considered a signal shift to modern poetry and the beginning of British Romantic literature. The Rime of the Ancient Mariner recounts the experiences of a sailor who has returned from a long sea voyage. The mariner stops a man who is on his way to a wedding ceremony and begins to narrate a story. The Wedding Guest's reaction turns from bemusement to impatience to fear to fascination as the mariner's story progresses, as can be seen in the language style: Coleridge uses narrative techniques such as personification and repetition to create a sense of danger, the supernatural, or serenity, depending on the mood in different parts of the poem.
Қысқаша мазмұны
Поэма қарт, сұр сақалды теңізшінің, кемемен саяхаттағандағы оқиғасын айту үшін той келінін тоқтатуымен басталады. Тойға келген адам әңгіме тыңдауға әуелі құлшынбаса да, теңізшінің жарқын көзі оны баурап алады. Теңізшінің әңгімесі кемесінің сапарға шығуынан басталады. Бастапқыда жолы ашық болғанымен, кеме дауылға ұшырап оңтүстікке қарай жылжып, Антарктиканың мұзды суларына жетеді. Альбатрос пайда болып, кемені мұздан босатады, бірақ кеме экипажы құсқа азық беріп, мақтап-мақтағанда, теңізші оны атып өлтіреді. Экипаж альбатростың оңтүстік желді әкелгеніне сенеді және теңізшіге ашуланып, кінәлайды. Бірақ, ауа райы жылынып, тұман тарағанда, теңізшілер пікірлерін өзгертеді: Сыншылар бұл өлеңнің Томас Джеймстің Арктикаға жасаған саяхатынан шабыттанғанын айтады. Вордсворттың сөзіне қарағанда, өлең Колридж, Вордсворт және Вордсворттың қарындасы Дороти Сомерсеттегі Кванток тауларында серуендеп жүргенде туған. Әңгіме Вордсворт оқып жатқан кітапқа бұрылып, онда 1719 жылы жасалған қарақшылық сапар туралы айтылған, сол сапарда Саймон Хэтли атты мұңды теңізші қара альбатросты атып өлтірген. efn|"Біз оңтүстікке қарай, ле Мair бұғазына келгеннен бері ешқандай балықты көрмедік, тіпті бір теңіз құсын да, тек бірнеше күн бойы бізбен бірге жүрген мұңды қара альбатрос болды. Хэтли (екінші капитаным) кейде мұңды күйінде, бұл құс әрқашан бізге жақын болғанын байқап, оның түсіне қарап, бұл жаман белгі болуы мүмкін деп ойлады. Біраз тырысқаннан кейін, ол альбатросты атып өлтірді, одан кейін жақсы жел соғады деп күтті." Өлең сондай-ақ Чарльз Матуриннің "Көшпенді Мельмот" романында, М.Г. Льюистің "Монах" (Колридж сынға алған 1796 жылғы роман) және Ұшқан Голландиялықтың аңызында кездесетін, қорқынышты қылмыс үшін сот күніне дейін жер бетін аралап жүруге мәжбүр болған "Жолшыбай яһуди" туралы аңыздардан да шабыттанған болуы мүмкін. Сомерсеттегі Уочет порты өлеңнің негізгі шабыт көзі болды деседі, бірақ бұрын Колеридждің жергілікті танысы Джон Крюкшанк кемедегі қаңқалар туралы түс көргенін айтқан. 2003 жылдың қыркүйегінде Шотландияның Пеникуик қаласынан Алан Б. Херриот салған ескерткіш Уочет портында ашылды.
The crew is angry with the mariner, believing the albatross brought the south wind that led them out of the Antarctic. However, the sailors change their minds when the weather becomes warmer and the mist disappears:
Critics have also suggested that the poem may have been inspired by the voyage of Thomas James into the Arctic. According to Wordsworth, the poem was inspired while Coleridge, Wordsworth, and Wordsworth's sister Dorothy were on a walking tour through the Quantock Hills in Somerset. The discussion had turned to a book that Wordsworth was reading, that described a privateering voyage in 1719 during which a melancholy sailor, Simon Hatley, shot a black albatross. efn|"We all observed, that we had not the sight of one fish of any kind, since we were come to the Southward of the straits of le Mair, nor one sea bird, except a disconsolate black Albatross, who accompanied us for several days till Hattley, (my second Captain) observing, in one of his melancholy fits, that this bird was always hovering near us, imagin'd, from his colour, that it might be some ill omen He, after some fruitless attempts, at length, shot the Albatross, not doubting we should have a fair wind after it." The poem may also have been inspired by the legends of the Wandering Jew, who was forced to wander the earth until Judgement Day for a terrible crime, found in Charles Maturin's Melmoth the Wanderer, M. G. Lewis' The Monk (a 1796 novel Coleridge reviewed), and the legend of the Flying Dutchman. It is argued that the harbour at Watchet in Somerset was the primary inspiration for the poem, although some time before, John Cruikshank, a local acquaintance of Coleridge's, had related a dream about a skeleton ship crewed by spectral sailors. In September 2003, a commemorative statue, by Alan B. Herriot of Penicuik, Scotland, was unveiled at Watchet harbour.
Алғашқы сын
Шығарылысымен бірге, өлеңнің түсініксіз және оқуға қиын болғаны үшін сынға алынды. Сөздердің көнеше жазылуы Вордсворттың қарапайым тіл қолдану туралы айтқан сөздерімен үйлеспейтін деп есептелді. 1815–1816 жылдары Колеридж өлеңге шеттегі түсіндірмелер қосып, сын қайта жаңарды. Бұл түсіндірмелер өлең мәтінінің жанына орналастырылып, Киелі кітаптардағы шеттегі жазбалар сияқты, өлеңнің жолдарына түсініктеме беру мақсатында жасалған. Колериджтің неге осы түсіндірмелерді қосып қойғаны туралы көп пікір болды. "Адамдық сезімге" ерекше назар аударғандықтан түпнұсқасын жоғары бағалаған Чарльз Лэмб, түсіндірмелер оқырмандарды оқиғадан алшақтатады және өлеңнің күшін әлсіретеді деп мәлімдеді. Толық өлең алғаш рет "Лирикалық балладалар" жинағында жарияланды. Өлеңнің тағы бір нұсқасы 1817 жылы "Сибилл жапырақтары" жинағында жарық көрді (поэзиядағы 1817 жылға қараңыз).
Өлеңнің нұсқалары
Колеридж өлеңдеріне жиі өзгерістер енгізді, ал «Ежелгі теңізшінің рифмасы» да осыған ерекшелік емес – ол жылдар бойы кем дегенде он сегіз түрлі нұсқасын жасады. Дәстүрлі әдеби сыншылар автордың мәтінін қайта өңдеуін оның неғұрлым беделді нұсқасын тудырады деп қарастырды және Колеридж өлеңнің біршама қайта қаралып жаңартылған нұсқаларын өзінің «Поэтикалық шығармалар» антологиясында 1828, 1829 және соңғы рет 1834 жылы – өлім жылында жариялады. Соңғы кездегі ғалымдар ең алғашқы нұсқаны, тіпті қолжазба түрінде де, ең сенімді деп санайды, бірақ бұл өлеңнің қолжазбасы сақталмаған. Сондықтан 1972 жылы жарық көрген «Жинақталған өлеңдер» жинағының редакторлары 1798 жылғы нұсқаны пайдаланды, бірақ олар әріптерді қазіргі заманға сәйкес өзгертіп, кейінірек басылған нұсқалардан алынған бірнеше үзінділерді қосты. Барлығында Колериджтің түзетулері өлеңнен отыз тоғыз жол мен кіріспе прозалық «Аргументті» алып тастап, орнына елу сегіз түсіндірме сөз бен латынша эпиграф қосты. «Су, су, барлық жерде / Ішуге бір тамшы да жоқ» деген сөз кең таралған мәдениетте жиі кездеседі, бірақ көбінесе «Су, су, барлық жерде / Бірақ ішуге бір тамшы да жоқ» деген қазіргі заманғы тілмен беріледі; мұндай жағдайлардың кейбірі осы жолдардың дұрыс емес цитаталану жиілігімен байланысты.