Куба бес тігісі: Майамида тұтқындалған барлаушылар тобы

Кіріспе

Кубалық бес офицер, сонымен қатар Майами бес тілігі деп те аталады, – Кубаның бес барлау офицері (Герардо Эрнандес, Антонио Герреро, Рамон Лабанино, Фернандо Гонсалес және Рене Гонсалес) 1998 жылдың қыркүйегінде тұтқындалып, кейіннен Майамиде тыңшылық жасауға құлықтанды, кісі өлтіруге қастандық жасады, шетелдік үкіметтің агенті ретінде әрекет етті және АҚШ-та басқа да заңсыз қызметтер жасады деген айып тағылды. Олардың міндеті – «Альфа-66», «F4 Командос», «Кубалық америкалықтардың ұлттық қоры» және «Brothers to the Rescue» сияқты кубалық-американдық топтарын бақылап, олардың қатарына ену болды. Бұл офицерлер кем дегенде 27 кубалық тыңшыдан тұратын «Қызыл Ависпа» желісінің құрамына кірді. Куба тарапының мәлімдемесіне сәйкес, бұл офицерлер Гаванада коммунизмге қарсы террорист Луис Посада Каррилес ұйымдастырған бірнеше террористик шабуылдардан кейін Оңтүстік Флоридаға жіберілді. Посада Каррилес бұрынғы Орталық барлау агенттігінің қызметкері болған. Олар сот шешімін жоққа шығаруға шақырып, олардың сот процесінің әділдігіне қатысты халықаралық деңгейде алаңдаушылық тудырды. 2005 жылы Атлантадағы 11-ші апелляциялық соттың үш судьядан тұратын алқасы Майамидегі Кастроға қарсы кубалықтардың «көреалмаушылығын» негізге ала отырып, олардың айыпталуын жоққа шығарды. Алайда, соттың толық құрамы бұл шешімді қайта қарап, бастапқы айыптауларды күшінде қалдырды. Рене Гонсалес 2011 жылдың 7 қазанында 13 жылдық мерзімінен кейін босатылды, АҚШ-та 3 жылдық сынақ мерзімінде қалды. 2013 жылдың 22 сәуірінде ол әкесінің жерлеу рәсіміне қатысу үшін Кубаға оралуға рұқсат алды, ал федералды судья АҚШ азаматтығынан бас тартқан жағдайда Кубада қалуға рұқсат берді. Фернандо Гонсалес 2014 жылдың 27 ақпанында босатылды. Қалған офицерлер 2014 жылдың 17 желтоқсанында Кубамен американдық барлау офицерін алмастыру нәтижесінде босатылды, бұл офицерді жоғары лауазымды американдық Роландо Сарафф Трухильо деп таныды. Бұл тұтқын алмасу Кубаның американдық мердігер Алан Филип Гросты босатуымен бірге жүрді, бірақ үкіметтер Гростың босатылуын тұтқын алмасумен байланысты емес деп мәлімдеді. Көптеген сарапшылар бұл оқиғаны АҚШ пен Куба арасындағы саяси қарым-қатынасты жақсартудың бастапқы қадамы ретінде қарастырды, бұл «Куба мұзының ерігені» деп аталды.

Group of Cuban intelligence officers who were arrested and imprisoned in Miami by U. S. authorities

The Cuban Five, also known as the Miami Five, are five Cuban intelligence officers (Gerardo Hernández, Antonio Guerrero, Ramón Labañino, Fernando González, and René González) who were arrested in September 1998 and later convicted in Miami of conspiracy to commit espionage, conspiracy to commit murder, acting as an agent of a foreign government, and other illegal activities in the United States. The Five were in the United States to observe and infiltrate the Cuban American groups Alpha 66, the F4 Commandos, the Cuban American National Foundation, and Brothers to the Rescue. They were part of La Red Avispa composed of at least 27 Cuban spies. Cuba says that the men were sent to South Florida in the wake of several terrorist bombings in Havana organized by anti communist terrorist Luis Posada Carriles, a former Central Intelligence Agency operative. The Five appealed their convictions, and concerns about the fairness of their trial received international attention. A three judge panel of the Eleventh Circuit Court of Appeals in Atlanta overturned their convictions in 2005, citing the "prejudices" of Miami's anti Castro Cubans, but the full court later denied the five's bid for a new trial and reinstated the original convictions. René González was released from prison on October 7, 2011, having completed thirteen years of his sentence, with three years of probation in the U. S. remaining. He was allowed to return to Cuba for his father's funeral on April 22, 2013, and a federal judge allowed him to stay there provided that he renounce his United States citizenship. Fernando González was released on February 27, 2014. The remaining members were released on December 17, 2014, in a prisoner swap with Cuba for an American intelligence officer, identified by a senior American as Rolando Sarraff Trujillo. The exchange of prisoners coincided with Cuba's release of American contractor Alan Phillip Gross, although the governments characterized the release of Gross as being unrelated to the prisoner exchange. Some observers saw these events as a first step in the easing of political relations between the United States and Cuba, known as the Cuban Thaw.

Өмірбаян

1960 және 1970 жылдары АҚШ-та орналасқан, Біріккен революциялық ұйымдар координациясы (CORU), Alpha 66 және Omega 7 сияқты қуғын-сүргін топтары кубалық азаматтарға бірнеше шабуылдар жасады. Кубаның Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы тұрақты миссиясының 2001 жылғы баяндамасында Куба үкіметі «терроризм», «агрессия», «пираттық және басқа да әрекеттер» салдарынан 3478 адамның қаза тапқанын тізімдеді. Аталған оқиғалар төрт онжылдыққа созылады және Орталық барлау агенттігімен (ЦРУ) дайындалған адамдар жасаған Кубаның 455 рейсін бомбалау, ЦРУ қолдаған Шошқалар шығанағына шабуыл және Эскамбре тауларындағы үкімет пен антикоммунистік бүлікшілер арасындағы Эскамбре көтерілісі сияқты шабуылдарға қатысты (Operation Mongoose-қа да қараңыз). Осының салдарынан Куба үкіметі осы топтармен күресуге ұзақ уақыт бойы тырысты. Олардың күш-жігеріне АҚШ-та жұмыс істеу үшін жіберілген тыңшылар кірді.

Сот олардың Майамиде орналасқан, Флорида бұғазы үстінен Кубадан қашқан адамдарды құтқаруға ұшқыштарды жіберген «Құтқару бауырлары» ұйымына енгенін анықтады және кейбір рейстерде Кубаның әуе кеңістігін қасақана бұзып, үнқағаздар таратқандарын анықтады. АҚШ үкіметінің органдары, соның ішінде ФБР, 30 жылдан астам уақыт бойы кубалық тыңшылардың қызметін бақылап келді, бірақ тек сирек тұтқындады. АҚШ адвокаты Хосе Пертьерраның сөзіне сәйкес, Венесуэла үкіметі Луис Посада Каррилестің экстрадициясын қамтамасыз етуге тырысып жатқанда, 1997 жылы Куба билігінің ФБР-мен ынтымақтастығы бұл іске көмектесті. Кубалықтар ФБР агенттеріне 1997 жылы Гаванадағы жарылыстардағы Посада Каррилестің рөлін тергеуге қатысты 175 беттік құжаттарды ұсынды, бірақ ФБР бұл дәлелдерді Посадаға қатысты тергеуді жалғастыру үшін пайдаланбады. Оның орнына олар оны кубалық бестікті қамтитын тыңшылар желісін анықтау үшін қолданды. Ол 1998 жылға дейін тұтқындалған жоқ. Кем дегенде екі агент қызмет барысында романтикалық қарым-қатынас орнатты.

Апелляциялық шағымдар

Қабылдаудан кейін қорғау тарапы Майами қаласы Кубадан шеттетілген азаматтармен тығыз байланысты болғандықтан, сот процесін басқа жерге ауыстыру туралы өтініш білдірді, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Өйткені сот процесінің басталуына бес ай ғана уақыт қалғанда, қызу дау тудырған Элиан Гонсалес ісі болған еді. Қазылар алқасының құрамында кубалық-американдықтар болмады, бірақ 160 адамдық қазылар алқасының мүшелерінің 16-сы «ұшу кезінде олармен бірге болған құрбандарды немесе сот куәгерлерін білген». 2005 жылдың 9 тамызында Атлантадағы Бірінші округтік апелляциялық сотының үш судьядан тұратын алқасы Кубалық бестіліктің айыпталуын және жазасын бірауыздан жоққа шығарды және сот процесін Майамиден тыс жерде қайта өткізуді бұйырды. Себебі Кубалық эмигранттар қауымдастығы мен сот жарияланымдары сот процесін айыпталушылар үшін жағдайсыз және әділсіз етіп көрсеткен. Алайда, 2005 жылдың 31 қазанында Атланта соты АҚШ үкіметінің шешімді қайта қарау туралы өтінішін қабылдады, ал 2006 жылдың тамызында Бірінші округтік апелляциялық соты 10-қа 2 дауыспен жаңа сот процесін өткізу туралы шешімді кері қайтарды. Чарльз Р. Уилсон көпшіліктің пікірін жазды. 2008 жылдың 4 маусымында Бірінші округтік апелляциялық сотының үш судьясы «Бестіктің» айыпталуын күшінде қалдырды, бірақ Герреро, Лабанино және Фернандо Гонсалестің жазаларын аудандық сотта қайта қарау үшін босатып, істі қайтаруға бұйырды. Сот Геррадо Эрнандес пен Рене Гонсалесқа тағайындалған жазаны бекітті. Сот жаза тағайындаған судьяның алты ауыр қателік жасағанын анықтады және істі сол сотқа қайтаруды тапсырды. Бұл шешімді Уильям Прайор дайындады. 2009 жылдың қаңтарында Бестік АҚШ Жоғарғы Сотына шағым түсірді. Он екі amicus curiae құжаты ұсынылды. 2009 жылдың мамырында судья Прайордың алқа шешімін қайта қарау туралы АҚШ Жоғарғы Сотының өтінішіне жауап ретінде, президент Барак Обаманың атынан бас солиситор Елена Каган сотқа өтінішхатты қабылдаудан бас тартуды сұрап қысқаша өтініш берді. 2009 жылдың 15 маусымында Жоғарғы Сот бұл өтінішті қараудан бас тартты. 2009 жылдың 13 қазанында Антонио Геррероның жазасы 21 жыл 10 айға қысқартылды. 2009 жылдың 8 желтоқсанында Рамон Лабанино мен Фернандо Гонсалестің жазалары сәйкесінше 30 жылға және 17 жыл 9 айға қысқартылды.

After the arrests, motions by the defense for a change of venue, on the basis that Miami was a venue too associated with exile Cubans, were denied, despite the fact that the trial began just five months after the heated Elian Gonzalez affair. The jury did not include any Cuban Americans but 16 of the 160 members of the jury pool "knew the victims of the shootdown or knew trial witnesses who had flown with them." On August 9, 2005, a three judge panel of the United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit in Atlanta unanimously overturned the convictions and sentences of the Cuban Five and ordered a new trial outside Miami, saying that the Cuban exile community and the trial publicity made the trial unfavorable and prejudicial to the defendants. However, on October 31, 2005 the Atlanta court agreed to a U. S. government request to review the decision, and in August 2006 the ruling for a new trial was reversed by a 10–2 vote of the Eleventh Circuit Court of Appeal sitting en banc. Charles R. Wilson wrote the opinion of the majority. On June 4, 2008, a three judge panel of the Eleventh Circuit Court of Appeals upheld the convictions of the "Five" but vacated and remanded for resentencing in district court the sentences of Guerrero, Labañino, and Fernando González. The court affirmed the sentences of Gerardo Hernandez and Rene Gonzalez. The court held that the sentencing judge had made six serious errors and remanded the case back to the same court. The decision was drawn up by William Pryor. In January 2009, the Five appealed to the U. S. Supreme Court. Twelve amicus curiae briefs were filed. In May 2009, in response to the request for Supreme Court of the United States review of the panel decision by Judge Pryor, Solicitor General Elena Kagan, on behalf of President Barack Obama, filed a brief asking that the petition for a writ of certiorari be denied. On June 15, 2009, the Supreme Court denied review. On October 13, 2009, Antonio Guerrero's sentence was reduced to 21 years and 10 months. On December 8, 2009, Ramón Labañino and Fernando González's sentences were reduced to 30 years and to 17 years and 9 months, respectively.

Апелляциялық шағымға қатысты жоспарлар

Кубалық бестіктің қорғаушы адвокаты Леонард Вейнглас 2011 жылдың 23 наурызында қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін азаматтық құқықтарды қорғаушы адвокат Мартин Гарбус істі қабылдады. 2012 жылдың 13 маусымында Гарбус баспасөз конференциясында АҚШ үкіметі көптеген журналистер мен баспасөз органдарына қазылар алқасын кінәлі деп табуға ықпал ету үшін бұқаралық ақпарат құралдары арқылы қысым жасау үшін ақша төлегенін көрсететін жаңа стратегияны жариялады.

Сотталғандардың халықаралық сын-пікірлері және АҚШ-тың жауабы

Олардың сотталғаннан кейін, істі қайта қарау үшін халықаралық науқан ұйымдастырылды. АҚШ-та бұл науқанды ең белсенді түрде Кубалық бесеуді босату жөніндегі Ұлттық комитет жүргізді, ол жиырма АҚШ қаласында және отыздан астам елде өкілдік етті. 2005 жылдың 27 мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы, өздігінен ұстау жөніндегі жұмыс тобының есептемесін қабылдады. Есептеме істің фактілері мен жағдайларын қарастырып, АҚШ үкіметінен жағдайды түзетуді талап етті. Есептеменің сот процесі мен үкімдерге қатысты сын-пікірлерінің ішінде 29-тармақ былай делінген:

Following their conviction, there was an international campaign for the case to be appealed. In the United States, the campaign was most conspicuously represented by the National Committee to Free the Cuban Five which was represented in twenty U. S. cities and over thirty countries. On May 27, 2005, the United Nations Commission on Human Rights adopted a report by its Working Group on Arbitrary Detention stating its opinions on the facts and circumstances of the case and calling upon the U. S. government to remedy the situation. Among the report's criticisms of the trial and sentences, section 29 stated:

Amnesty International criticized the U. S. treatment of the Cuban Five as "unnecessarily punitive and contrary both to standards for the humane treatment of prisoners and to states' obligation to protect family life", as the wives of René Gonzáles and Gerardo Hernández were denied visas to visit their imprisoned husbands. The U. S. Government has responded to these claims, stating that the prisoners have received over a hundred visits from family members granted visas. The government contends that the wives of González and Hernández are members of the Cuban Intelligence Directorate, and thus pose a risk to the national security of the United States:

Eight international Nobel Prize winners filed an amicus brief with the National Committee to Free the Cuban Five in 2009. In the United Kingdom, among other actions, 110 Members of Parliament wrote an open letter to the U. S. Attorney General in support of the Five. In April 2009, a Brazilian human rights group, Torture Never Again, awarded the Five its Chico Mendes Medal, alleging that their rights had been violated, declaring that "their mail is censored and their visiting rights are very restricted." In 2011, Brazilian writer Fernando Morais wrote The Last Soldiers of the Cold War, about the Cuban Five. The book is based on over 40 interviews and documents of the governments of United States and Cuba. Martin Garbus, the attorney representing the Cuban Five, has released a book about the case titled "North of Havana, The Untold Story of Dirty Politics, Secret Diplomacy, and the Trial of the Cuban Five".

Халықаралық Амнистия АҚШ-тың Кубалық бесеуге қатысты қабылдаған тәртібін "қажетсіз жазалаушылық және тұтқындарға гуманитарлық қарым-қатынас жасау стандарттарына, сондай-ақ мемлекеттердің отбасылық өмірді қорғау міндеттемесіне қайшы" деп сынады. Себебі Рене Гонсалес пен Герардо Эрнандестің әйелдеріне тұтқындалған күйеулеріне бару үшін виза берілмеді. АҚШ үкіметі бұл талаптарға жауап беріп, тұтқындарға виза алған отбасы мүшелерінің жүзден астам сапары жасалғанын мәлімдеді. Үкімет Гонсалес пен Эрнандестің әйелдері Куба барлау басқармасының қызметкерлері екенін және АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіретінін мәлімдеді. 2009 жылы сегіз халықаралық Нобель сыйлығының лауреаты Кубалық бесеуді босату жөніндегі Ұлттық комитетке "amicus brief" (құжат) ұсынды. Ұлыбританияда басқа да шаралармен қатар, 110 Парламент мүшесі АҚШ Бас прокурорына "Бесеуді" қолдау туралы ашық хат жолдады. 2009 жылдың сәуір айында бразилиялық құқық қорғау тобы "Torture Never Again" ("Ешқашан азаптау болмасын") бесеуге Чико Мендес медалін табыс етті, олардың құқықтары бұзылғанын мәлімдеп, "олардың хаттары цензураланып, келу құқықтары шектеулі" деді. 2011 жылы бразилиялық жазушы Фернандо Морайс Кубалық бесеу туралы "Суық соғыстың соңғы жауынгерлері" атты кітап жазды. Кітап АҚШ және Куба үкіметтерінің 40-тан астам сұхбаттары мен құжаттарына негізделген. Кубалық бесеуді қорғаған адвокат Мартин Гарбус "Хавананың солтүстігінде: Лас саясат, құпия дипломатия және Кубалық бесеудің соты" атты кітап шығарды.

Шығару

Рене Гонсалес 2011 жылдан бастап үш жылға талапкерлікпен босатылды. 2013 жылдың 22 сәуірінде ол әкесінің жерлеуіне қатысу үшін Кубаға оралуға рұқсат алды, бірақ үш жылдық сынақ мерзімін Флоридада аяқтауы тиіс еді. Алайда, 3 мамырда федералды судья оның Кубада қалуына рұқсат берді, егер ол АҚШ азаматтығынан бас тартса. Американдық шенеуніктер Гросты, олар салыстырмалы түрде аз қылмыс жасағаны үшін әділетсіз ұсталған деп есептеді, оны тыңшылармен теңестірмеді, олардың бірі кісі өлтіргені үшін сотталған еді. Фернандо Гонсалес 2014 жылдың 27 ақпанында босатылды. Ол Кубаға оралып, қалған үш адамның босатылуы үшін үгіт жүргізді. Тұтқындарды алмастыру бойынша құпия келіссөздер жүріп жатқанда, АҚШ сенаторы Патрик Лихи түрмеде Гросты көріп тұрғанда, күйеуі өмір бойына сотталған Адриана Перес О'Коннормен кездесті. Ол күйеуінен бала көтеруге мүмкіндік беруді ұйымдастыруды өтінді. Лихи оның жағдайын АҚШ шенеуніктеріне жеткізді, олар Эрнандестің спермасын беруін ұйымдастырып, жасанды ұрықтандыру жасады. Перес жүкті болғанда, тұтқындарды алмастыру бойынша келіссөздер жүргізіп жатқан шенеуніктер оның жүктілігі келісімге қол жеткенге дейін жария болып қалуы мүмкін деп алаңдады. Лихи Перес пен Эрнандеске көмектескеннен кейін Гростың түрмедегі жағдайы жақсарғанын хабарлады. Кубаға қайтарылған үш кубалықтан басқа, 1995 жылдың қарашасында қамауға алынғанға дейін американдық барлау қызметі үшін агент ретінде жұмыс істеген кубалық Роландо Сарафф Трухильо да АҚШ-қа қайтарылды. Сарафф кубалық барлау қызметіндегі маңызды тұлға ретінде сипатталды, ол ЦРУ-ға кубалық тыңшыларды ұстауға көмектескен ақпаратты берген криптолог болды, бұл Сараффтың қамауға алынып түрмеге отырғаннан кейін болды. Тұтқындарды алмастыру Кубаның 2009 жылдың желтоқсанынан бері Кубада қамауда отырған американдық мердігер Алан Филипп Гросты босатуымен бірге жүрді, бірақ екі үкімет те Гростың босатылуын тұтқындарды алмастырумен байланысты емес деп мәлімдеді.

René González was put on parole for three years starting 2011. He was allowed to return to Cuba for his father's funeral on April 22, 2013, with the understanding that he would return to Florida to fulfill his three years of probation, but on May 3 a federal judge ruled that he could remain in Cuba provided that he renounce his United States citizenship. American officials did not consider Gross, whom they viewed as unjustly detained for a comparatively minor offense, equivalent to spies, one of whom had been convicted of murder. Fernando González was released on February 27, 2014. He returned to Cuba and campaigned for the release of the remaining three. As secret negotiations toward an exchange of prisoners proceeded, U. S. Senator Patrick J. Leahy, while on a trip to visit Gross in prison, met with Adriana Pérez O'Connor, whose husband Hernández was in prison for life. She asked him to arrange a way for her to become pregnant by her husband. Leahy made her case to U. S. officials, who arranged for Hernández to provide his sperm for artificial insemination. When Pérez became pregnant, officials negotiating the prisoner exchange worried that her pregnancy would make their dealings public before they were ready to announce a deal. Leahy reported that prison conditions for Gross improved after he had assisted Pérez and Hernández. In addition to the three remaining Cubans who were returned to Cuba, Rolando Sarraff Trujillo, a Cuban who had worked as an agent for American intelligence until his arrest in November 1995 was returned to the United States. Sarraff was described as a key figure in Cuban intelligence, a cryptologist who provided the Central Intelligence Agency with information that helped the CIA arrest Cuban spies long after Sarraff's arrest and imprisonment. The exchange of prisoners coincided with Cuba's release of American contractor Alan Phillip Gross, jailed in Cuba since December 2009, although both governments characterized the release of Gross as unrelated to the prisoner exchange.