16 ғасырдағы Англияның саяхатшысы Джек Уилтонның басынан өткен оқиғалары

Кіріспе

1594 жылы Томас Наше жазған роман.

"Бақытсыз саяхатшы: немесе Джек Уилтонның өмірі" (алғашқыда "Бақытсыз траулер: немесе Джек Уилтонның өмірі" деп басылып шыққан) – Томас Нашенің 1594 жылы алғаш жарияланған, бірақ Англияның VIII Генрих патшасы тұсында өтетін пикарескалық романы. Оқиғаға толы, эпизодтық бұл туындыда Нашенің басты кейіпкері Джек Уилтон 16 ғасырғы Еуропаны шарлап, тарихи оқиғаларға қатысады. Оқиға барысында Джек әскери лагерьде алаяқтыққа барады, Мюнстердегі қырғынды көреді және Сурреймен бірге саяхаттайды. Олар әдебиет өкілдерімен кездеседі, Италияда алдаумен айналысады және түрлі қиындықтарға тап болады. Бұл повесть дін, екіжүзділік және мәдени ерекшеліктер тақырыбын қамтиды. Джек сапары Италияда аяқталады, онда ол жеке және моральдық тұрғыдан қиын жағдайға түседі, соңында әйелі Диамантемен бірге "Италияның Содомын" тастап кетеді.

Қысқаша мазмұны

Бұл қызықты және стиль жағынан ерекше прозалық туындыда Нашидің басты кейіпкері Джек Уилтон Еуропа құрлығы арқылы саяхаттап, XVI ғасыр тарихының ағысына ілесіп кетеді. Эпизодтық құрылымымен повесть бір орыннан екінші орынға, бір қауіптен екінші қауіпке секіріп отырады. Джек әңгімесін әскери лагерьдегі өзінің ағылшын әріптестерімен бастайды, онда ол жоғары лауазымдағы адамдарын арақ пен ақшадан алаяқтап, басқаларын сатқын деп жала жабады. Содан кейін ол Германияның Мюнстер қаласына келеді, онда император мен Саксония герцогы Джон Лейденнің анабаптистер тобын қырғынға ұшыратып жатқанын көреді. Бұл қатыгез оқиға Нашиге діни жеңілтекшілік туралы ойларға жетеледі, ол жиі қайта оралатын тақырып. Мюнстердегі анабаптистердің қырғынынан кейін Джек Уилтон XVI ғасырдың тарихи тұлғаларымен бірнеше жеке кездесулер өткізеді, олардың көптегені әдеби еңбектерімен танымал. Генри Говард, Суррей графы Джек үшін серік болып табылады, екеуі де графтың сүйікті Джеральдиннің абыройын турнирде қорғау үшін Италияға сапар шегеді. Суррейдің Джеральдинді мақтауы автордың әдеби тарихпен ойнау қабілетін көрсетеді, өйткені ақын шын мәнінде Фрэнсис Говардқа үйленген болса да, Наши оны ақынның сарайлық сезіміне бөленген сүйіктісі ретінде бейнелейді. Суррей мен Джек Роттердам арқылы өтеді, онда олар Эразм мен сэр Томас Мормен кездеседі, олар "Ақымақшылықты мақтау" және "Утопия" сияқты маңызды прозалық шығармаларын жазумен айналысады. Осы эпизодтан кейін екеуі Виттенберг университетіне жетеді, бұл Нашиге Ренессанс академиясының әдет-ғұрыптарын, әсіресе оның күрделі сөздерін, есімдерін және дене тілін паш етуге мүмкіндік береді. Сөздерден кейін сиқыршы Корнелий Агриппа сиқырлы айнада Суррейдің сүйіктісінің суретін көрсетеді, ол "төсегінде жылап, сүйгенінің жоқтығына адал дінге бет бұрды". Бұл сурет Суррейді өлеңге шабыттандырып, оны жаңа серігі Джекпен бірге алға жетелейді. Италияға өткеннен кейін, оқиғаның қалған бөлігі осы жерде өрбітеді, Джек пен Суррей қауіпсіздік үшін және графтың "әрекет етуде көбірек еркіндікке ие болуын" қалағандықтан өзара жеке басын ауыстырады. Екеуі де жезөкшелер, қалтагерлер және алаяқтармен алаяқтық пен алдаумен айналысады. Бірнеше қастандықтан шығуға мәжбүр болған Джек пен Суррей Ренессанс Англиясында итальяндықтарға тән екіжүзділікке ұқсас мінез-құлықты қабылдайды. Джек Петро де Кампо Фрего туралы: "Ол бізге алғашқы итальяндық зиялылықты сіңірді", - дейді. Алдамшылық үшін түрмеге отырған кезде Суррей мен Джек Диамантамен кездеседі, ол зына жасады деген жалған айыппен күйеуінен қуылған. Джек оны романтикалық серігі және қаржыгері ретінде қабылдайды. Үш кейіпкер де ағылшын тілінде танымал сатирик Пьетро Аретиномен байланысқа түскендіктен көп ұзамай босатылады. Өз стилін Аретиноға ұқсатуға ниеттенгені туралы басқа жерде айтқан Наши сатирикті "Құдай жаратқан ең ақылды жандардың бірі" деп мақтайды. Венециядан кетіп, Суррей мен Джек Джеральдиннің туған қаласы Флоренцияға жетеді. Суррей өлеңмен жеңіп, оның әдемі бөлмесіне арнап сонет айтады, бұл сәтте Наши Петрарканың заманауи еліктеушілерінің шамадан тыс, махаббатқа толы өлеңдерін сыни тұрғыдан мазақтай алады. Суррейдің өлеңдерінің көптігі кейін графтың сүйіктісінің атын алу үшін бәсекелес турнирге жол ашады, ал Наши бәсекелестердің қару-жарағы мен жылқыларын ертедегі заманауи маскалар мен басқа да мерекелік көріністер туралы баспа деректерін еске түсіретіндей сипаттайды. Ең лайықты бәсекелес Суррей турнирден жеңімпаз болып шығады, бірақ кенеттен Англияға шақырылады. Содан кейін Джек пен Диаманта Римге сапар шегеді, ол өзінің классикалық қираған жерлерімен таңғалады (ол оның діни монументтерімен аз әсерленеді). Осы уақытқа дейін Джек шетелдік және турист ретінде айқын көрінеді, "бір мезгілде төрт-бес түрлі ұлттың киімін киіп жүреді". Жасанды түрде жасалған бақтардың керемет кереметтерін мақтағаннан кейін және обаның қорқынышты, бір мезгілдегі шындықтарын жоқтағаннан кейін, кейіпкер оқиғаның ең есте қаларлық оқиғаларының біріне тап болады. Гранадолық Эздра және оның лакейі итальяндық Бартоль Диамантамен бірге тұрған үйге кіреді, ал Эздра ізгілікпен жүретін матрона Гераклидті зорлайды, ол сөздік сөйлегеннен кейін өзін-өзі өлтіреді. Джек эпизодқа "жоғарғы бөлмедегі ойық арқылы" куә болады және кейбір сыншылар бұл актінің Джекке зорлауға қатысушы ететініне сендіреді. Гераклидтің күйеуі Джекты зорлауда айыптайды, бірақ "Шығарылған граф" деп белгілі бір ағылшын кейіпкер Джектың өлімін тоқтатып, оны құтқарады. Алайда бұл шараның да бір кемшілігі бар, өзінің сүйікті туған жерінен қуылған граф саяхаттаудан қашудың себептерін тізімдейді. Италияда тек "атеизм өнерін, гедонизм өнерін, жыныстық қатынас өнерін, улану өнерін, содомия өнерін" үйренесіз. Франциядан тек шарап пен "француз ауруы" - сифилис туралы білесіз. Испанияда тек ерекше киім аласыз. Голландтықтар тек ішуде шебер. Мұндай ескерту каталогы Элизабеттік білім беру теорияшысы Роджер Асхамның жазбаларындағы қағидаларды ұстанады, ол өз отандастарын Италия мен оның кітаптарының қауіптері туралы ескертті. "Шығарылған графтың" ұсыныстарына қарамастан, Джек сүйікті Диамантасын іздеу үшін Италияда қалады. Осылайша ол Задок еврейімен және Папаның дәрігері Захариямен араласып, Джекты анатомиялық колледждегі сынама ретінде пайдалануды жоспарлайды. Папаның жеңгесі Юлиананың көмегімен қатыгез жұптан босатылған Джек Диамантамен қайта қосылып, Юлиананың мүліктерін тоналайды, ал Захария қашып, Задок азаптау мен өлімнің қорқынышты комбинациясына тап болады. "Бақытсыз саяхатшының" соңғы эпизоды Эздраның кейіпкеріне оралады, ол енді құрбан ретінде бейнеленеді. Болоньяда Джек пен Диаманта Эздраның лакейі Бартольдың інісі Катвулфтың қоғамдық өлімін көреді. Халықтың алдында тұрып, Катвулф өзінің зұлымдықтарын баяндайтын сөз сөйлейді. Ағасының өлімі үшін кек қайтаруға тырысқан Катвулф Эздраны іздеп табады, оны қарсы алады және оны Құдайға және құтқаруға қарсы сөйлеуге мәжбүр етеді, содан кейін оның аузына тапаншадан оқ жібереді, осылайша оның жанын мәңгілікке құртады. Өзінің қорғанында, ол халыққа: "Мені осы жерге шақырудың кінәсі осы. Әрбір нағыз итальян маған құрмет етеді. Кек қарудың даңқы және батырлықтың ең жоғары жетістігі". Мұндай сөздеріне қарамастан, Катвулф повестің қатыгез түрде өлімге ұшыраған кейіпкерлерінің қатарына қосылады, ал Джек пен жаңа үйленген Диаманта "Италияның Содомынан" Франциядағы ағылшын лагеріне қарай қашады, онда оқиға басталған.

In this rollicking and stylistically daring work of prose fiction, Nashe's protagonist Jack Wilton adventures through the European continent and finds himself swept up in the currents of sixteenth century history. Episodic in nature, the narrative jumps from place to place and danger to danger. Jack begins his tale among fellow Englishmen at a military encampment, where he swindles his superiors out of alcohol and money, framing others as traitors. Commenting by the way on the grotesque sweating sickness, Jack arrives in Münster, Germany, to observe the massacre of John Leyden's Anabaptist faction by the Emperor and the Duke of Saxony; this brutal episode enables Nashe to reflect on religious hypocrisy, a theme to which he frequently returns. Following the massacre of the Anabaptists at Munster, Jack Wilton has a number of personal encounters with historical figures of the sixteenth century, many of them important for their literary contributions. Henry Howard, Earl of Surrey functions as a sustained travel partner for Jack, and the two journey to Italy to fulfill the Earl's pledge to defend the honor of his beloved Geraldine in a tournament. Surrey's grandiloquent praise for Geraldine evinces clearly the author's ability to play with literary history, for although the poet was in truth married to Frances Howard, Nashe fashions her into the beloved object of the poet's courtly affections. Surrey and Jack pass through Rotterdam, where they meet both Erasmus and Sir Thomas More, who are at work on their important prose works The Praise of Folly and Utopia. Following this episode, the pair reaches the university city of Wittenberg, which enables Nashe to mock the customs of Renaissance academia, especially its convoluted orations and bizarre gestures and body language. Following the orations, the magician Cornelius Agrippa reveals in an enchanted mirror the image of Surrey's beloved, "weeping on her bed, and resolved all into devout religion for the absence of her love." The image causes Surrey to burst into poetry and spurs him forward with his new page Jack. Passing into Italy, the land where the remainder of the narrative unfolds, Jack and Surrey exchange identities as a security measure and because the earl means "to take more liberty of behaviour." The two engage in acts of deceit and trickery with pimps, prostitutes, and counterfeiters. Forced to dig themselves out of a succession of plots, the disguised Jack and Surrey assume much of the duplicitous behaviour that Italians were stereotypically known for in Renaissance England. Commenting on the pander Petro de Campo Frego, Jack states that "he planted in us the first Italianate wit that we had." While imprisoned for fraud, Surrey and Jack meet Diamante, who had been falsely accused of adultery and cast out by her husband; Jack takes her up as his romantic companion and financier. All three characters are freed soon enough thanks to an English connection to the famous satirist Pietro Aretino. Nashe, who professed elsewhere his own desires to emulate Aretino's literary style, offers praise for the satirist as "one of the wittiest knaves that ever God made." Departing from Venice, Surrey and Jack arrive in Florence, the city where Geraldine was born. Surrey is overcome with poetry and speaks a sonnet in honor of her fair room, a moment in which Nashe can slyly mock the overbearing, lovesick verse of contemporary imitators of Petrarch. The copia of Surrey's verse then gives way to a tournament in which the Earl competes for his beloved's fair name, and Nashe offers gratuitous descriptions of the competitors' armor and horses in a manner that recalls printed accounts of early modern masques and other festive spectacles. The most worthy competitor, Surrey emerges from the tournament victorious, but is suddenly called back into England for business matters. Jack and Diamante then travel to Rome, which Jack admires for its classical ruins (he is less impressed by its religious relics). By this point in time, Jack clearly sticks out as a foreigner and a tourist, "imitat[ing] four or five sundry nations in my attire at once." After praising the marvelous wonders of artificially engineered gardens and lamenting the gruesome, simultaneous realities of the plague, the protagonist stumbles into one of the most memorable episodes of the narrative. Esdras of Granado and his lackey Bartol the Italian break into the house where he and Diamante are lodging, and Esdras rapes the virtuous matron Heraclide, who commits suicide after an eloquent oration. Jack witnesses the episode "through a cranny of my upper chamber unsealed," and some critics believe this act of voyeurism makes Jack complicit in the act of rape. Heraclide's husband accuses Jack of the rape, but another English character known as the "Banished Earl" stays Jack's execution. This comes at a slight cost, however; banned from his beloved home country, the Earl rattles off a catalogue of reasons to avoid travel at all costs. In Italy, one only learns "the art of atheism, the art of epicurizing, the art of whoring, the art of poisoning, the art of sodomitry." France gains one only a knowledge of wine and the "French disease," syphilis. In Spain, one only acquires strange clothing. The Dutch excel only in their drinking. Such an admonitory catalogue follows the precepts found in the writings of the Elizabethan education theorist Roger Ascham, who warned his fellow Englishmen about the dangers of Italy and its books. In spite of the Banished English Earl's suggestions, Jack remains in Italy in search of his beloved Diamante. In so doing, he becomes entangled with and entrapped by Zadok the Jew and Zachary, the Papal Physician, who plan to use Jack as a specimen at the anatomical college. Freed from the brutal pair by the wiles of Juliana, the Pope's courtesan, Jack reunites with Diamante and robs Juliana of her goods, while Zachary flees and Zadok faces a grotesque combination of torture and execution. The final episode of The Unfortunate Traveller returns to the character of Esdras, who figures now as a victim. At Bologna, Jack and Diamante observe the public execution of Cutwolf, the brother of Esdras's lackey Bartol. Standing before the crowd, Cutwolf delivers a speech recounting his vile actions. Seeking vengeance for his brother's murder, Cutwolf tracked down the villain Esdras, confronted him, and forced him to blaspheme against God and against salvation before discharging a pistol into his mouth, thereby damning his soul eternally in death. Self righteously, he declares in his own defense before the crowd that "This is the fault that hath called me hither. No true Italian but will honour me for it. Revenge is the glory of arms and the highest performance of valour." In spite of such an oration, Cutwolf joins the ranks of the narrative's brutally executed characters, and Jack and his newly wed Diamante flee out of "the Sodom of Italy" back toward the English encampment in France, where the story first began.

Жариялану тарихы

"Бақытсыз саяхатшы" 1594 жылы Томас Скарлет Кэтберт Берби үшін кварто форматында басылып шықты. Сол жылдың соңында сол баспагер мәтіннің "жаңа түзетілген және толықтырылған" басылымын жариялады. Қолмен басылатын кезеңде жаңа басылымдар шыққан жоқ.

Қазіргі заманғы сілтемелер

"Қайдақы ерлер лигасы" шығармасында сэр Джек Уилтон (нағыз өмірдегі Елизавета заманының шпион шебері сэр Фрэнсис Уолсингхэмнің орнына қойылған) 16 ғасырдың соңындағы "М" рөлін атқарды. Ол Англияның "Жақсы королева Глориана" билік құрғаннан кейін көп ұзамай құрылған "Проспероның адамы" деп аталатын арнайы оперативтік топқа жетекшілік етті.