Джон Лидгейт: Англиялық монах және ақынның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Джон Лайдгейт (John Lydgate of Bury) (шамамен 1370 – шамамен 1451) – ағылшын монахы және ақыны, Англияның Саффолк графтығындағы Хаверхилл қаласының жанындағы Лидгейтте дүниеге келген. Лайдгейттің поэзиялық туындылары өте көп, ең консервативті есеп бойынша шамамен 145 000 жолдан тұрады. Ол Фаблиа сияқты кәсібіне сәйкес келмейтін жанрларды қоспағанда, Шосердің барлық маңызды жанрларын зерттеді және дамытты. «Троя кітабы» (30 117 жол) – XIII ғасырдың латын жазушысы Гвидо делле Колоннаның Троя тарихының кеңейтілген аудармасы, оны ханзада Генрих (кейін Генрих V) тапсырыс еткен. Бұл кітапта Лайдгейт Шосердің «Рыцарь ертегісі» мен «Троилус» туындыларынан асып, толыққанды эпостық масштабты ұсынды. «Теба қоршауы» (4716 жол) – осы ерлік эпосы саласындағы тағы бір қысқа саяхат. Шосердің «Монахтың ертегісі» – Фортунаның ауытқуларының қысқаша тізімі, ол Лайдгейттің «Княздардың құлауы» (36 365 жол) кітабында болатын жайттардың көрінісін береді, бұл кітап та тікелей болмаса да, Боккаччоның «De Casibus Virorum Illustrium» еңбегінен алынған. «Заңгердің ертегісі» апостроф, шақыру және негізінен әулие туралы аңызға айналған дигрессияның риторикалық кеңейтілуімен, Лайдгейттің жергілікті монастырьдың қамқоршылары Сент-Эдмунд (3693 жол) және Сент-Албан (4734 жол) туралы аңыздарына, сондай-ақ көптеген қасиеттілердің қысқа өмірбаяндарына үлгі болып табылады, бірақ біздің ханымның (5932 жол) өміріне, оның өмірі одан бай және шынайы діни болмады.

Ерте өмір және білім

Өмірінің соңында жазылған граффитода Лидгейт балалық шақтағы барлық күнәларын мойындады: "Өзімді ақтау үшін жалған айттым. Алма ұрладым, адамдарды міңгірлеп мазаладым, жаман маймыл сияқты қимылдадым. Шерше тастарымен құмар ойнадым. Көктемде кеш тұрып, тамақ ішкенде лас болдым. Ауруға шалдыққанды көріп, қорқып, жалған айттым". 1382 жылы Бьюри Сент-Эдмундс аббаттығының бенедиктин монастырына қабылданды, көп ұзамай жаңадан кіріп, 1389 жылы субдиакон қызметіне бекітілді. Генрих V-нің хатына сәйкес, Лидгейт 1406 және 1408 жылдар аралығында Оксфорд университетінде оқыды, бәлкім Глостер колледжінде (қазіргі Ворчестер колледжі). Осы кезеңде Лидгейт өзінің алғашқы еңбегі – "Изоптың аңыздары" атты туындысын жазды, онда көптеген схоластикалық сілтемелер кездеседі.

Мансап

Әдеби амбициялары болған (ол Джеффри Чосердің жанкүйері және оның ұлы Томаспен дос болған), ол Англияның Генрих IV, Генрих V және Генрих VI сарайларында әдеби еңбектері үшін қолдау іздеді және алды. Оның демеушілерінің арасында Лондон мэрі мен альдермендері, Сент-Пол соборының тарауы, Ричард де Бошамп, Уорвик графының 13-ші титулы және Генрих V мен VI болды. Оның 1422 жылдан бергі негізгі қолдаушысы Глостер герцогы Хамфри болды. 1423 жылы Лидгейт Хэтфилд Броуд Оук, Эссекс қаласының приоры тағайындалды. Бірақ ол тез қызметтен кетіп, саяхаттары мен жазуына назар аударды. Ол өлеңдер, аллегориялар, нақылдар мен романдардың жемісті жазушысы болды. Оның ең танымал еңбектерінің бірі – ұзақ және моральдық «Троя кітабы» (1412–1420), Гвидо делле Колоннаның латын прозалық әңгімесі «Historia destructionis Troiae»-ның 30 000 жолдық аудармасы, сондай-ақ француз прозалық редакциясынан аударылған «Thebes қоршауы» («Roman de Thebes») және «Княздардың құлауы». «Княздардың құлауы» (1431–1438) – Лидгейттің соңғы және ең ұзын шығармасы. Оның оңай түсінілетін өлеңдерінің көпшілігі он бесінші ғасырдың бірінші онжылдығында Чосер салтында жазылған: «Қара атты рыцарьтың шағымы» (алғашқыда «Сүйіскеннің өмірі туралы шағым» деп аталған, Чосердің «Герцогиня кітабына» ұқсас); «Шыны үйі» («The House of Fame»-қа қарыз); «Мәдениет гүлі» («Парламенті Фульдері» сияқты, Әулие Валентин күніне арналған өлең); және аллегориялық «Ақыл мен сезімталдық». Ол есейген сайын өлеңдері ұзара түсті, және Джозеф Ритсонның Лидгейттің кейінгі поэзиясына қатысты жасаған қатал сипаттамасы осыған байланысты: «Көлемді, прозалық және бос сөзді монах». Бір кезде ұзын аллегориялық өлең «Құдайлар жиналысы» оған жатқызылған, бірақ қазір бұл шығарма авторсыз деп есептеледі. Лидгейт «Лондон Ликпенни» атты белгілі сатирикалық шығарманың авторы деп саналды, бірақ оның авторлығы толығымен жоққа шығарылды. Ол сонымен қатар Гийом де Дегилевильдің өлеңдерін ағылшын тіліне аударды. Өмірінің соңғы жылдарында ол Бьюри Сент-Эдмундс монастырында өмір сүрді және, мүмкін, сол жерде қайтыс болды. Өмірінде бір рет туған ауылына оралып, Лидгейттегі Сент-Мэри шіркеуінде өзінің қолымен жазылған және шифрланған хабарлама қалдырды, ол 2014 жылы ғана табылған.

Having literary ambitions (he was an admirer of Geoffrey Chaucer and a friend to his son, Thomas) he sought and obtained patronage for his literary work at the courts of Henry IV of England, Henry V of England and Henry VI of England. His patrons included, amongst many others, the mayor and aldermen of London, the chapter of St. Paul's Cathedral, Richard de Beauchamp, 13th Earl of Warwick and Henry V and VI. His main supporter from 1422 was Humphrey, Duke of Gloucester. In 1423 Lydgate was made prior of Hatfield Broad Oak, Essex. He soon resigned the office to concentrate on his travels and writing. He was a prolific writer of poems, allegories, fables and romances. His most famous works were his longer and more moralistic Troy Book (1412–20), a 30,000 line translation of the Latin prose narrative by Guido delle Colonne, Historia destructionis Troiae, the Siege of Thebes which was translated from a French prose redaction of the Roman de Thebes and the Fall of Princes. The Fall of Princes (1431–8), is the last and longest of Lydgate's works. Of his more accessible poems, most were written in the first decade of the fifteenth century in a Chaucerian vein: The Complaint of the Black Knight (originally called A Complaynt of a Loveres Lyfe and modelled on Chaucer's The Book of the Duchess); The Temple of Glas (indebted to The House of Fame); The Floure of Curtesy (like the Parlement of Foules, a Valentine's Day Poem); and the allegorical Reason and Sensuality. As he grew older, his poems grew progressively longer, and it is regarding Lydgate's later poetry that Joseph Ritson's harsh characterization of him is based: 'A voluminous, prosaick and drivelling monk'. At one time, the long allegorical poem The Assembly of Gods was attributed to him, but the work is now considered anonymous. Lydgate was also believed to have written London Lickpenny, a well known satirical work; however, his authorship of this piece has been thoroughly discredited. He also translated the poems of Guillaume de Deguileville into English. In his later years he lived and probably died at the monastery of Bury St. Edmunds. At some point in his life he returned to the village of his birth and added his signature and a coded message at St Mary's Church, Lidgate, discovered as recently as 2014.

Басылымдар

Генри Нобл МакКраккен, Джон Лайдгейттің кішігірім өлеңдері. 1-бөлім: 1. Лайдгейт каноны. 2. Діндік өлеңдер. EETS e. s. 107. Лондон: Ерте ағылшын мәтін қоғамы, 1911 жыл. Генри Нобл МакКраккен, Джон Лайдгейттің кішігірім өлеңдері. 2-бөлім: Әлемдік өлеңдер. EETS o. s. 192. Лондон, Ерте ағылшын мәтін қоғамы, 1934 жыл. Дж. Аллан Митчелл, редактор. Джон Лайдгейт, "Шыны үй". Серия: TEAMS Орта ағылшын мәтіндері. Каламазу, Мичиган: Ортағасырлық институт басылымдары, 2007 жыл.

Цитаталар

"Кім еркіндігінен айырылса, ол барлығын жоғалтады." — ескі мақал, Лидгейт "Шал мен Құс" атты ғибраттық әңгімесіне енгізген.

Лидгейт "Needs must" деген мақалды толық түрінде алғаш рет қолданған автор ретінде де танылады: "He must nedys go that the deuell dryves" – оның "Құдайлар жиналысы" еңбегінде. Шекспир осы мақалды кейін "Бәрі жақсымен бітеді" пьесасында пайдаланған.