Көшпендінің өмір жолы: 15 ғасырлық нәркестік пьеса және оның көздері

Кіріспе

15 ғасырдың моральдық пьесасы, көбінесе "Әркім" деп аталатын, анонимді ағылшын авторының 15 ғасырдың соңында жазылған және шамамен 1530 жылы басылған пьесасы. Бұл голланд пьесасы "Элкерлик" ("Әркім") пьесасының аудармасы болуы мүмкін. Джон Буньянның 1678 жылғы "Көшпенділердің саяхаты" христиандық романы сияқты, "Әркім" аллегориялық кейіпкерлерді пайдаланып, христиандық құтқарылу мәселесін және адам оған қол жеткізу үшін не істеу керектігін зерттейді.

Қорытынды

Сюжет адамның өміріндегі жақсылық пен жамандық істерінің өлшемін, кітапқа жазғандай, Құдай қайтыс болғаннан кейін қалай есептейтінін көрсетеді. Бұл пьеса – бүкіл адамзатты бейнелейтін Әркімнің өмірінің ойша келген есебі. Оқиға барысында Әркім өмірін жақсарту ниетімен басқа кейіпкерлерді өзімен бірге жүруге көндіруге тырысады. Барлық кейіпкерлер де мистикалық; жақсылық пен жамандық арасындағы күрес кейіпкерлердің араласуы арқылы көрсетіледі. Әркімнің өзімен бірге саяхатқа шығуға көмектесетін кейіпкерлерді табу қиынға соғады, сондықтан ол ерекшеленеді. Әркім осы саяхаттың барысында, өзіне қажет деп ойлаған және досы саналған тұлғалардың барлығына қарамастан, негізінен жалғыз екенін түсінеді. Әркім соңында, өлімге бетке алып, Құдайдың алдына келгенде, тек жасаған жақсылықтары ғана қалады екенін біледі.

Орнату

Мәдени орта сол дәуірдегі римдік католицизмге негізделген. Әрбір адам жақсы амалдар мен католиктік қасиеттер арқылы, әсіресе, тәуба тарту, күнәдан тазару, майлау, жол азығы және Евхаристия қабылдау арқылы жұмаққа жетеді.

Бейімделулер

Everyman-нің қазіргі заманғы сахналық қойылымы 1901 жылдың шілдесіне дейін пайда болмады, ол кезде Уильям Пулдің Елизавета шағының қоғамы Лондондағы Чартерхауста үш ашық сахналық қойылым көрсетті. Содан кейін Поел британдық актер Бен Гритпен серіктесіп, бүкіл Ұлыбританияда спектакльді қойды, 1902 жылдан 1918 жылға дейін американдық Бродвей сахнасында және Солтүстік Америкада бір мезгілде гастрольдік сапарлармен жүрді. Бұл қойылымдар бұрынғы қойылымдардан ерекшеленді, себебі еркектердің орнына әйелдер бас рөлде ойнады. Пьесаның 1901 жылғы нұсқасының киноға бейімделуі 1913 және 1914 жылдары пайда болды, 1913 жылғы фильм алғашқы екі түсті процесспен, Кинемаколормен жасалды. 1964 жылы Австралия теледидары үшін түсірілді. Пьесаның тағы бір танымал нұсқасы – австриялық драматург Хьюго фон Хофманстальдың «Джедерман» пьесасы, ол 1920 жылдан бері жыл сайын Зальцбург фестивалінде қойылып келеді және бірнеше рет фильмге бейімделген. 1917 жылы «Джедерманның» ағылшын тіліндегі «The Play of Everyman» адаптациясы жарық көрді. 1917 жылғы адаптация Лос-Анджелестегі Тринити аудиториясында, содан кейін Калифорниядағы Бурбанк театрында орындалды және оны Джордж Стерлинг, «Ричард» Рyszard Ordynski және Виктор Шертцингердің музыкасымен аударған және бейімдеген. Стерлингтің адаптациясы 1936 жылы Эйнар Нельсонның музыкасымен Голливуд Боулда қайта орындалды. Фредерик Франк буддалық ықпалға сүйене отырып, «Әркім» атты ертегідің жаңартылған нұсқасын жариялады. «Everyman» фильмінің тікелей бейнефильмі 2002 жылы Джон Фарреллдің режиссерлігімен түсірілді, ол 21-ші ғасырдың басына дейін жаңартылды, соның ішінде қара көзілдірікті бизнесмен ретінде Өлім және портфельмен, ал Goods сөйлейтін жеке компьютермен ойнайды. Джо Клиффордтың «Әркім» пьесасы, «Әркімнің» заманауи нұсқасы, 2010 жылы Эдинбургтегі Корольдік лицей театрында премьераланды. 2014 жылы Лондонның Scena Mundi театры (содан кейін Кішкентай испаньел театры) Лондон қаласындағы Ұлы Бартоломей шіркеуінде «Әркім» қойылымын қойды. Сесилия Дорландтың режиссерлігімен қойылымның ортағасырлық сахналық көрінісі сақталды және орта ағылшын мәтіні өзгеріссіз қалды. Музыка мен әнді қолданатын күшті ансамбльдік туынды сыншылар тарапынан жақсы қабылданады. Ұлыбританияның лауреат ақыны Кэрол Энн Даффидің Киветел Эджиофорды басты рөлге түсірген модернизацияланған нұсқасы 2015 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін Ұлттық театрда қойылды. 2016 жылдың желтоқсан айында Пенсильвания штатының Бейтлехем қаласындағы Моравиан университеті Кристофер Шоррдың жазуымен және режиссерлігімен қазіргі заманғы адаптация – «Сотта әркім» атты пьесаны ұсынды. Бренден Джейкобс Дженкинстің «Әркім» атты адаптациясы 2017 жылы Нью-Йорктегі Першинг-скверлік қолтаңба орталығында премьераланды.

A modern stage production of Everyman did not appear until July 1901 when The Elizabethan Stage Society of William Poel gave three outdoor performances at the Charterhouse in London. Poel then partnered with British actor Ben Greet to produce the play throughout Britain, with runs on the American Broadway stage from 1902 to 1918, and concurrent tours throughout North America. These productions differed from past performances in that women were cast in the title role, rather than men. Film adaptations of the 1901 version of the play appeared in 1913 and 1914, with the 1913 film being made with an early color two process, Kinemacolor. A version was filmed for Australian TV in 1964. Another well known version of the play is Jedermann by the Austrian playwright Hugo von Hofmannsthal, which has been performed annually at the Salzburg Festival since 1920, and adapted into film several times. Jedermann received an English language adaptation in 1917, The Play of Everyman. The 1917 adaptation was performed at the Trinity Auditorium in Los Angeles, followed by a run at the Burbank Theater in Burbank, California, and was translated and adapted by George Sterling with "Richard" Ryszard Ordynski and music by Victor Schertzinger. The Sterling adaptation was performed again in 1936 at the Hollywood Bowl with music by Einar Nelson. Frederick Franck published a modernised version of the tale entitled "Everyone", drawing on Buddhist influence. A direct to video film of Everyman was made in 2002, directed by John Farrell, which updated the setting to the early 21st century, including Death as a businessman in dark glasses with a briefcase, and Goods being played by a talking personal computer. Jo Clifford's play Every One, a modern version of Everyman, premiered at the Royal Lyceum Theatre in Edinburgh in 2010. In 2014, London theatre company Scena Mundi Theatre (then Little Spaniel Theatre) staged a production of Everyman at St Bartholomew the Great, a Church in the City of London. The play, directed by Cecilia Dorland, played on the church's medieval setting and kept the Middle English text intact. A strong ensemble piece using music and singing, it was very well received by critics. A modernized adaptation by Carol Ann Duffy, the Poet Laureate of the United Kingdom, with Chiwetel Ejiofor in the title role, was performed at the National Theatre from April to July 2015. In December 2016, Moravian University in Bethlehem, Pennsylvania presented Everyman on Trial, a contemporary adaptation written and directed by Christopher Shorr. Branden Jacobs Jenkins' adaptation, titled Everybody, premiered in 2017 at the Pershing Square Signature Center in New York City.