Кіріспе

Уильям Лэнглендтің «Пирс Плоуман» поэмасы (1370–86 жылдары жазылған; шамамен 1377 жыл) немесе «Визио Виллельми де Петро Плоуман» («Вильямның Пирс Плоуман туралы көруі») – Уильям Лэнглендтің орта ағылшын аллегориялық поэмасы. Ол рифмасыз, аллитеративті тақпақпен жазылған және «пассаждар» (латын тілінен «қадам») деп аталатын бөлімдерге бөлінген. Перл ақынының «Сэр Гавейн және Жасыл рыцарь» поэмасы сияқты, «Пирс Плоуман» да көптеген сыншылар тарапынан орта ғасырлардағы ағылшын әдебиетінің ең ұлы туындыларының бірі саналады, және ол Чосердің «Кентербери әңгімелеріне» алдын басып, оларға әсер еткен. «Пирс Плоуман» поэмасында Робин Гуд ертегілерінің әдеби дәстүрі туралы ең алғашқы мәлімет кездеседі. Поэманың үш түрлі нұсқасы бар, ғалымдар оларды А, В және С мәтіндері деп атайды. В мәтіні ең көп өңделген және аударылған нұсқа болып табылады; ол А мәтінін төрт мыңнан астам жолмен қайта қарастырып, кеңейтеді.

Қорытынды

Теологиялық аллегория мен әлеуметтік сатираның қосылысынан туған өлең, баяндаушының/арманшының ортағасырлық католицизм аясында нағыз христиандық өмірді іздеуі туралы. Бұл саяхат арман көріністерінің тізбегі ішінде жүзеге асады; арманшы, басқалармен қатар, Dowel ("Жақсы Істе"), Dobet ("Одан да Жақсы Істе") және Dobest ("Ең Жақсы Істе") атты аллегориялық кейіпкерлерді іздейді. Өлең пасустарға ("қадамдарға") бөлінген, олардың арасындағы үзілістер нұсқасына қарай өзгеріп отырады. Төмендегі мазмұны өлеңнің В нұсқасына сүйенеді.

Мәтін

Пирс Плоуман орта ағылшын тіліндегі мәтіндік сынамалардың ең күрделілерінің бірі саналады. 50–56 қолжазба сақталған, олардың кейбіреулері фрагменттер түрінде. Ешбір қолжазба авторының өзімен жазылған деп белгілі емес, және ешқайсысы басқаларынан тікелей алынбаған. Мәтіннің барлық қазіргі талқылауы В. В. Скиттің жіктемелеріне негізделген. Скит өлеңнің онға дейін түрлері бар екенін айтты, бірақ тек үшеуі ғана сенімді деп есептеледі – А, В және С мәтіндері, бірақ бұл контексте «сенімді» анықтамасы мәселелі. Үш нұсқа гипотезасына сәйкес, әр нұсқа автордың үш түрлі және бірінен соң бірі келетін редакциялық кезеңдерінен туындаған әртүрлі қолжазба дәстүрлерін көрсетеді. Дәл мерзім анықталуы күмәнді болғанымен, А, В және С мәтіндері қазір бір автордың 20–25 жылдық прогрессивті жұмысы деп есептеледі. Үш нұсқа гипотезасы бойынша, А мәтіні 1367–70 жылдары жазылған және ең ертесі болып табылады. Ол 11-ші кітабында аяқталмайды, ал 12-ші кітабын басқа автор немесе қосымша жазған. Өлеңнің ұзындығы шамамен 2500 жол. В мәтіні (Warner’s ur B text) 1377–79 жылдары жазылған; ол А-ны қайта қарастырады, жаңа материал қосады және А-дан үш есе ұзын. Ол шамамен 7300 жолдан тұрады. С мәтіні 1380-ші жылдары В-нің маңызды редакциясы ретінде жазылған, бірақ соңғы бөлімдерінен басқа. Өлеңнің аяқталған-аяқталмағаны туралы пікірталас бар. Онда қосымшалар, жоюлар және ауыстырулар бар; оның көлемі В-ден айтарлықтай өзгеше емес. Кейбір ғалымдар оны В-нің консервативті редакциясы ретінде қарастырады, мақсаты – өлеңді Лолардиядан және Джон Боллдың 1381 жылғы Ұлы көтерілісі кезіндегі діни және саяси радикализмінен ажырату. (Болл Пирсті және өлеңдегі басқа кейіпкерлерді өзінің өлеңдері, сөздері және хаттары үшін пайдаланған.) Бұл ұсынысты қолдайтын нақты дәлелдер аз, ал оған қарсы дәлелдер көп. Скит А мәтінінің толық еместігіне сенді және өзінің басылымдарын В мәтінінің қолжазбасына негіздеді (Оксфорд, MS. Laud Misc. 581), оның голограф болуы мүмкін екенін дұрыс емес ойлады. Скиттің ізімен келген қазіргі редакторлар, мысалы Джордж Кейн және Э. Талбот Дональдсон, Скиттің жұмысының негізгі қағидаларын сақтады: үш соңғы авторлық мәтін болды, қазір жоғалып кетті, оларды жазушылардың «бұзғандары» мен «зақымдағандары» жою арқылы, бірақ толық емес және нақты емес, қайта құруға болады. Атлон Пресс баспасында жарық көрген үш нұсқаның Кейн, Кейн Дональдсон және Рассел Кейн басылымдары даулы болды, бірақ орта ағылшын тіліндегі қазіргі редакциялық жұмыс пен теориядағы маңызды жетістіктер саналады. А. В. С. Шмидт сонымен қатар А, В, С және Z мәтіндерінің параллель басылымын жариялады; оның редакциялық шешімдерін көрсететін толық сын аппараты бар екінші том бірінші том баспадан шыққаннан кейін ұзақ уақыттан соң, 2008 жылы жарық көрді. А. Г. Ригг және Шарлотта Брюэр А және С элементтерін қамтитын А-ның алдындағы Z мәтінінің бар екенін болжады. Z мәтіні Ригг пен Брюэр редакциялаған және жариялаған Оксфорд MS. Bodley 851 негізінде жасалған. Бұл ең қысқа нұсқа, бірақ оның нақтылығы күмәнді. Ральф Ханна III Ригг/Брюэрдің кодтологиялық және ішкі әдеби дәлелдерге негізделген тәсілін сынады; нәтижесінде, Z мәтіні қазір А-ның С элементтерімен жазылған қолжазба бұзғандығы ретінде қарастырылады. Соңғы кезде Лоренс Уорнер В деп есептелгеннің шын мәнінде С редакциясының бір бөлігінен шығарылған материалды қамтитынын көрсетті: егер В С-тан бұрын таратылса, онда ол бұрынғы редакторлардың болжаған нәрсесіне ұқсамайды.

14-15 ғасырлар

Джон Болл, 1381 жылғы Ұлы көтеріліске (кейде Оңқыштар көтерілісі деп те аталады) жетекші ретінде қатысқан дін қызметкері, Пирсті және басқа да кейіпкерлерді өзінің жазбаларына қосты. Егер Пирс Плоуман бұрыннан Лоллардимен байланысты болған болса, Боллдың одан алған нәрселері (егер ол Лэнгландтың өзі де қолданған халық кейіпкеріне сілтеме жасамайтын болса) оның және оның Лоллардтармен байланысын күшейтті. Осы себепті Лэнглендтің поэмасындағы және көтерілістегі нақты сенімдер мен көңіл білдірулер әлі де құпия және пікірталас тудырады. Жаңа мәліметтер 1381 жылғы Норфолк көтерілісшілерінің мәтіннің B нұсқасына қол жеткізгенін және олар автордың кейіпкері Уилл Лонг Уилл есімін псевдоним ретінде пайдаланғанын көрсетеді. "Пирс плугмен" кітабының алғашқы иесі 1396 жылы қайтыс болған ирланд судьясы Вальтер де Брюгге болды.

16-18 ғасырлар

Уильям Кэкстон баспасынан ең көп жоғалғандар – Киелі кітап пен Пирс Плоуман. Роберт Кроулидің 1550 жылғы «Пирс Плоуман» басылымы поэманы дін мен қоғамды реформалауға бағытталған, протестанттық рухтағы ынталандырушы күш ретінде көрсетеді. Екінші және үшінші басылымдардағы пасус тұжырымдарында Кроули поэмадағы патша бала кезінде (сол кездегідей) саяси тұрақсыздық пен кең таралған жемқорлық туралы ескертулерді атап көрсетеді. Кроули транссубстанциация, әйін, тазалау және Мәриямды аралықшы және құлшын объектісі ретінде атауға қатысты жекелеген сілтемелерді жоюға немесе жұмсартуға тырысқан болуы мүмкін (дегенмен, тазалау туралы онға жуық сілтеме, сондай-ақ Мәриямға қатысты үш маңызды сілтеме сақталған). Ол екінші және үшінші басылымдарына Марианның араласуына (F1r) нақты сілтеме жасайтын жол қосты. 1550 жылдан кейін 1813 жылға дейін, Оуэн Роджерстің 1561 жылғы басылымынан басқа қайта басылмады – бұл Кроули мәтінінің арзан көшірмесі. 1700 жылға дейін Пирс Плоуманды айтқандардың көпшілігі оны Лэнгландтан өзге біреуге жатқызады, және олар Лэнгландтың поэмасынан баяндап отыр ма, әлде Пирс Плоуман дәстүрінің бөлігі ретінде таралған көптеген мәтіндердің бірінен – әсіресе «Егіншінің әңгімесінен» – айтып отырғаны көбінесе белгісіз. Пирс ертеден-ақ поэманың авторы және арманшыл баяндаушысымен біріктірілгендіктен, «Пирс Плоуман» немесе латынша эквиваленті жиі автордың аты ретінде беріледі, бұл Кроулидің алғы сөзімен таныс еместігін немесе оған сенбегендігін көрсетеді. Лэнгландтың поэмасы туралы айтылғанда, оны көбінесе варварлық тілі үшін сынап-жазады. Шосерге де ұқсас айыптаулар тағылды, бірақ оның көптеген қорғаушылары болды және ол тарихи тұлға және «авторитет» ретінде қалыптасқан еді. Бейл мен Кроулидің еңбектеріне қарамастан, Лэнгландтың есімі Кроулидің басылымдарынан кейін басқа авторлар ұсынылғандықтан белгісіз немесе қабылданбаған сияқты көрінеді. Кейде «Пирс Плоуман» поэманың авторы ретінде аталатын, ал жазушылар ортағасырлық авторлардың тізімін келтіргенде, олар «Пирс Плоуманды» автордың аты ретінде немесе оның орнына жиі атайды. Жалпы алғанда, Лэнгланд пен Пирс Плоуман автор және мәтін ретінде Пирстің қияли тұлғасына қарағанда аз таныс болған, оның нақты авторлық және мәтіндік бастауы ертерек уақытта жасырылған. Сэмюэл Пепис «Пирс Плоуман» поэмасының бір данасына ие болған. Мильтон «Реформация туралы» (1641) еңбегінде Константиннің шіркеудің бұзылуына үлкен үлес қосқанын сипаттаған өлеңдерді талқылағанда «Шосердің егіншісін» келтіреді. Пирс Плоуманның 15-ші пассуының соңы осы мәселені кеңінен қарастырады, бірақ ол «Егіншінің әңгімесінде» (жолдар 693–700) бір шумақта да қысқаша айтылады. «Памфлетке кешірім» деген еңбегінде Мильтон Пирс Плугманның «Көрінісі мен сеніміне» сілтеме жасайды, бұл осы мәтіндердің бірін немесе екеуін де білдіруі мүмкін. Бұл Роджерстің 1561 жылғы басылымына сілтеме болуы мүмкін, ол оларды біріктірген. Генри Селден (1622) поэманы шіркеуді сынағаны үшін, сондай-ақ оның ой-қиялы үшін оқып, бағалаған көрінеді. Джон Уивер (1631) Роберт Лэнглендті, ал Дэвид Бьюкенен (1652) де атап көрсеткен. Бьюкенен Лэнгландты шотландтық деп есептейді және оған Пирс Плоуманнан басқа да шығармаларды жатқызады. Томас Фуллер (1662) Лэнгланд туралы пікірлерін Селден мен Бейлге негіздеп, Лэнгландтың прото-протестанттық мәртебесін атап өтеді. Фуллер сондай-ақ «Христианға дұға және шағым» алғаш рет Тиндал жариялаған, ал мырза Фуллер мысал келтіргендей, кейіннен Фокс жариялағандығын атап өтеді. Бұл мәтіннің тілі Пирс Плоуманның тіліне ұқсас болғандықтан, Фуллер оны Лэнгландқа да жатқызады. Томас Дадли, Энн Дадли Брэдстриттің (1612–72) әкесі, Кроулидің «Пирс Плоуман» романының бір данасын Америкаға әкелді. Александр Поуп (1688–1744) Роджерстің Кроулидің «Пирс Плоуман» басылымының Креде қосылған көшірмесіне ие болды, ал Исаак Д’Израэли (1766–1848) өзінің әдебиет туралы жазбаларында Поуп соңғы мәтіннің «барлығын өте мұқият талдады» деп жазды. Д’Израэли сондай-ақ Лорд Байронның (1788–1824) Пирс Плоуманды мақтағанын айтады.

19-20-21 ғасырлар

Ескі тілі мен бөтен дүниетанымы бар «Пирс Плоуман» поэмасы он тоғызыншы ғасырға дейін ұмытылып қалды. Роджерстен басқа, Кроулиден кейін, поэма Томас Уитакердің 1813 жылғы басылымына дейін толық жарияланбады. Ол кезде әуесқой филологтар кейіннен танымал ғылыми салаға айналатын негізді қалауға кірісті. Уитакердің басылымы C мәтініне негізделген, ал Кроули өзінің негізі үшін B мәтінін пайдаланды. Уитакерден бастап қазіргі заманғы редакциялық дәстүр қалыптасты, әрбір жаңа редактор «нағыз» «Пирс Плоуманды» ұсынуға тырысып, алдыңғы редакторлар мен басылымдардың дәлдігі мен түпнұсқалығына күдік тудырды. Бұл жоба, бұрынғы ағылшын реформасында болғандай, қазіргі уайымдарға жауап беретін ұлттық ерекшелік пен тарихқа деген қажеттілікпен жетектелді, сондықтан талдау мен түсіндірмелер әдетте сыншының саяси көзқарасын көрсетті. Фредерик Фурнивалл мен В. В. Скиаттың қолында «Пирс Плоуман» жұмысшы колледжінде сананы оятуға арналған мәтін немесе грамматикалық мектеп оқушылары үшін патриоттық мәтін бола алатын. «Пирс Плоуман» көбінесе саяси құжат ретінде қарастырылады. 1894 жылғы зерттеуде Ж. Ж. Юссеран поэманың психологиялық және әлеуметтік-саяси мазмұнына баса назар аударды, бұл барлық заманауи гуманитарлық зерттеулерге тән екіұштылық. «Еңбекшілердің уақыты. Travail, ordre social et croissance en Europe (XIe XIVe siècle)» (Albin Michel 2012) еңбегінде ортағасырлық еңбек тарихшысы Матье Арно «Пирс Плоуманға» ерекше мән береді, 11 ғасырдан 14 ғасырға дейінгі ауыл шаруашылығы өндірісінің өсуіне теологиялық себептерді анықтауға бағытталған жаңаша тәсіл қолданады. Тарихшы Кристофер Доусонның сөзіне сүйенсек, поэма ортағасырлық діни мәдениеттің құнды және бірегей жазбасы болып табылады, ол халықтың санасындағы бейнесі, сарайлар мен мектептер мен университеттерден өзгеше. Лэнгландтың поэмасы – қарапайым халықтың ішкі әлемінен туған, олардың тілімен сөйлейтін, олардың бейнелерін қолданатын және олардың мұраларын бөлісетін дауыс.

Байланысты мәтіндер

Кейінгі көптеген мәтіндер – кем дегенде 14 – «Пирс Плоуман» кейіпкерлерін, көбінесе Пирстің өзін пайдаланады. 16 ғасырдың аяғына дейін тағы да көптеген мәтіндер осыған ұқсас тақырыптар мен кейіпкерлермен жазылды, бірақ «Пирс Плоуманнан» тікелей алынбаған. Керісінше, «Пирс Плоуманнан» бұрын 14 және 15 ғасырларда осы сияқты бірнеше туындылар болды. Бәрі бірге «Пирс Плоуман дәстүрі» деп аталады.

Басылымдар

Кейн, Джордж, жалпы редактор. Пайрс Плоуман: А нұсқасы (Кейн, ред. ; қайта қарастырылған басылым. Лондон: Атлон, 1988); Пайрс Плоуман: B нұсқасы (Кейн және Дональдсон, ред. ; қайта қарастырылған басылым. Лондон: Атлон, 1988); Пайрс Плоуман: C нұсқасы (Джордж Расселл мен Кейн, ред. ; Лондон: Атлон, 1997). Пирсолл, Дерек, ред. Уильям Лэнгланд. Пайрс Плоуман: C мәтінінің жаңа түсіндірмелі басылымы (Эксетер, Ұлыбритания: Эксетер университетінің баспасы, 2008) (Эксетер ортағасырлық мәтіндері мен зерттеулері). Шмидт, А. В. К., Пайрс Плоуман: А, В, С және Z нұсқаларының салыстырмалы мәтіндік басылымы (3 томдық ; Каламазу: Ортағасырлық институт, 2011). Воган, Мицеал Ф., Пайрс Плоуман: А нұсқасы (Балтимор: Джонс Хопкинс университетінің баспасы, 2011).

Бейімделулер

2017 жылы Том Чиверс Ұлыбританияда аталған поэма бойынша «Fair Field» деген атпен театрлық қойылым жасады. Оған Ұлттық поэзия кітапханасында өткен көрме және Guardian басылымы жариялаған подкасттар сериясы кірді.