Кіріспе
Итальяндық математик (1873–1941) математик Туллио Леви-Чивита (/ˈtʊlio ˈlevi ˈtʃivita/, ˈtulljo ˈlɛːvi ˈtʃiːvita; 29 наурыз 1873 – 29 желтоқсан 1941) – итальяндық математик, еңбегімен абсолютті дифференциалдық есептеу (тензорлық есептеу) және оның салыстырмалылық теориясына қолданылуымен танымал, сонымен қатар басқа да салаларға маңызды үлес қосты. Ол тензорлық есептеуді ойлап тапқан Грегорио Риччи-Курбастроның шәкірті болды. Оның жұмысына таза және қолданбалы математика, аспан механикасы (әсіресе үш дене мәселесі), аналитикалық механика (Гамильтон-Жакоби теңдеуіндегі Леви-Чивитаның ажырату шарттары) және гидродинамика бойынша негізгі еңбектер кірді.
the mathematician
Tullio Levi Civita, (/lang/'/t//ʊ//l//i//oʊ// /'/l//ɛ//v//i// /'/tʃ//ɪ//v//ᵻ//t//ə/, ˈtulljo ˈlɛːvi ˈtʃiːvita; 29 March 1873 – 29 December 1941) was an Italian mathematician, most famous for his work on absolute differential calculus (tensor calculus) and its applications to the theory of relativity, but who also made significant contributions in other areas. He was a pupil of Gregorio Ricci Curbastro, the inventor of tensor calculus. His work included foundational papers in both pure and applied mathematics, celestial mechanics (notably on the three body problem), analytic mechanics (the Levi Civita separability conditions in the Hamilton–Jacobi equation) and hydrodynamics.
Өмірбаян
Падуадағы итальяндық еврей отбасында туған Леви Чивита заңгер және бұрынғы сенатор Джакомо Леви Чивитаның ұлы болды. 1892 жылы Падуа университетінің математика факультетін бітірді. 1894 жылы педагогикалық диплом алып, Павиядағы Ғылым факультетінің мұғалімдер колледжінде қызмет атқарды. 1898 жылы Падуадағы Рационалдық механика кафедрасына тағайындалды (Эрнесто Падованың қайтысынан босаған орын), онда ол Либера Тревисанимен танысты және 1914 жылы оның шәкірттерінің біріне үйленді. 1918 жылға дейін Падуадағы лауазымында қалды, содан кейін Рим университетінің Жоғары талдау кафедрасына тағайындалды; тағы екі жылдан кейін ол механика кафедрасына тағайындалды. 1900 жылы Риччи Курбастромен бірлесіп «Методтар дифференциалдық абсолютті есептеу және олардың қолданылуы» атты еңбегінде тензорлар теориясын жариялады, оны Альберт Эйнштейн тензорлық есептеуді меңгеру үшін пайдаланды, бұл жалпы салыстырмалылық теориясын дамытудағы маңызды құрал болды. 1917 жылы Риман геометриясында Риман манифольдының қисықтығын есептеуді жеңілдету ниетімен параллель көшіру ұғымын енгізді. Леви Чивитаның статикалық гравитациялық өріс мәселесі туралы мақалалар сериясы 1915–1917 жылдарғы Эйнштейнмен хат алмасуында да талқыланды. Хат алмасуды Леви Чивита бастады, өйткені ол Эйнштейннің салыстырмалылық теориясын түсіндіру үшін тензорлық есептеуді қолдануында математикалық қателерді тапты. Леви Чивита Эйнштейннің өзіне берген барлық жауаптарын сақтап қалды; және Эйнштейн Леви Чивитаның хаттарын сақтамаса да, бүкіл хат алмасуды Леви Чивитаның архивінен қайта құруға болады. Осыдан екі адамның бір-біріне деген құрметі артқанын көруге болады. Хаттардың бірінде Леви Чивитаның жаңа еңбегі туралы Эйнштейн: «Мен сіздің есептеу әдісіңіздің әсемдігіне таңғаламын; шынайы математиканың жылқысымен осы далаларда жүру қандай жақсылық, ал біз сияқтылар еңбектеп, жаяу жол тартады» деп жазды. 1933 жылы Леви Чивита кванттық механикадағы Пол Дирак теңдеулеріне де үлес қосты. Тензорлық есептеу бойынша оның оқулығы «Абсолютті дифференциалдық есептеу» (алғашқыда Риччи Курбастромен бірлесіп жазылған итальян тіліндегі лекция жазбаларының жиынтығы) алғашқы басылымынан кейін шамамен бір ғасыр өткен соң да стандартты оқулықтардың бірі болып табылады, және бірнеше аудармалары бар. 1936 жылы Эйнштейннің шақыруын қабылдап, Леви Чивита АҚШ-тың Принстон қаласына сапар шекті және бір жыл бойы оның үйінде тұрды. Бірақ Еуропадағы соғыс қаупі тағы да артқанда, ол Италияға оралды. 1938 жылы итальяндық фашистік үкімет қабылдаған нәсілдік заңдар Леви Чивитаны профессорлық лауазымынан және барлық ғылыми қоғамдардың мүшелігінен айырды. Ғылыми әлемнен оқшауланған ол 1941 жылы Римдегі пәтерінде қайтыс болды. Оның докторанттарының арасында Октав Оническу, Аттилио Палатини, Джованни Лампариелло және Георге Вранчану болды. Кейіннен Италияда не ұнайды деген сұраққа Эйнштейн: «спагетти және Леви Чивита» деп жауап берді.
Басқа оқу орындары мен марапаттары
Аналитикалық динамика Леви-Чивитаның зерттеулерінің тағы бір саласы болды: оның көптеген мақалалары үш дене мәселесін қарастырады. Ол гидродинамика және дифференциалдық теңдеулер жүйесі туралы мақалалар жазды. Ол 1931 жылы кітап жазған Коши-Ковалевский теоремасын жетілдіргенімен танымал. 1933 жылы Дирак теңдеуі бойынша жұмыстарға үлес қосты. Ол Леви-Чивита өрісін – шексіз кіші шамаларды қамтитын сандар жүйесін жасады. Леви-Чивита 1917 жылы Америка өнер және ғылым академиясының халықаралық құрметті мүшесі болып сайланды. 1922 жылы Корольдік қоғам оған Сильвестр медалін табыстады және 1930 жылы шетелдік мүше болып сайланды. Ол Лондон математикалық қоғамының, Эдинбург корольдік қоғамының және Эдинбург математикалық қоғамының құрметті мүшесі атанды, 1930 жылы Санкт-Эндрюс университетінде өткен олардың коллоквиумына қатысқаннан кейін. Ол сондай-ақ Линкей академиясының, Рим папасы ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі болды.
Шығармалары
Оның математикалық еңбектерінің бәрі, монографиялар, трактаттар және оқулықтардан басқа, қаза болғаннан кейін "Еңбектерінің толық жинағының" алты томында қайта қаралып, типографиялық қателер мен автордың жіберген қателіктері түзетілген күйінде жинақталды.
Мақалалар
Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "..." to begin the translation process. I will use the existing translation reference you provided *only* as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.
.
.
Өмірбаяндық деректемелері
"Профессор Т. Леви-Чивита, Ватикан академиясының мүшесі", "The Jewish Chronicle" (Ұлыбритания), 1942 жылдың 6 ақпаны.
Жалпы сілтемелер
. Бенамино Сегренің "Инаугурациялық сөзі" (қолымның атауын ағылшын тілінен аударған нұсқасы), Леви Чивитаның өмірі мен еңбектерінің көптеген жақтарын қысқаша баяндайтын естелік сөз.
Ғылыми сілтемелер
. "Леви-Чивитаның еңбектеріндегі электромагнетизм" (Мақала тақырыбының ағылшын тілінен аудармасы) – Леви-Чивитаның электромагнетизм теориясы жөніндегі кейбір еңбектеріне шолу. .
Оның есіне арналған басылымдар
Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.