Кіріспе
Екі нүкте арасындағы қашықтық – екі нысан немесе нүктенің қаншалықты алыс екенін көрсететін сандық немесе кейде сапалық өлшем. Физикада не күнделікті қолданыста қашықтық физикалық ұзындықты немесе басқа өлшемдерге негізделген шамалауды білдіруі мүмкін (мысалы, "екі облыстан артық"). Кеңістіктік таным адам ойлауындағы түсінік метафораларының мол көзі болғандықтан, бұл термин көбінесе екі ұқсас нысан арасындағы айырмашылықтың мөлшерін өлшеу үшін метафоралық түрде қолданылады (мысалы, ықтималдық таратулары арасындағы статистикалық қашықтық немесе мәтін тізбектері арасындағы өңдеу қашықтығы) немесе ажырау дәрежесін (әлеуметтік желідегі адамдар арасындағы қашықтық мысалы ретінде келтіріледі). Мұндай көптеген қашықтық түсініктері, физикалық та метафоралық та, математикада метрикалық кеңістік түсінігі арқылы формалдастырылған. Әлеуметтік ғылымдарда қашықтық – әлеуметтік немесе психологиялық қашықтық сияқты ажыраудың сапалық өлшемі болуы мүмкін.
Distance is a numerical or occasionally qualitative measurement of how far apart objects or points are. In physics or everyday usage, distance may refer to a physical length or an estimation based on other criteria (e. g. "two counties over"). Since spatial cognition is a rich source of conceptual metaphors in human thought, the term is also frequently used metaphorically to mean a measurement of the amount of difference between two similar objects (such as statistical distance between probability distributions or edit distance between strings of text) or a degree of separation (as exemplified by distance between people in a social network). Most such notions of distance, both physical and metaphorical, are formalized in mathematics using the notion of a metric space. In the social sciences, distance can refer to a qualitative measurement of separation, such as social distance or psychological distance.
Физика мен геометриядағы қашықтықтар
Физикалық орналасқан жерлер арасындағы қашықтық әртүрлі жағдайларда әртүрлі түрде анықталуы мүмкін.
Тікелей немесе Евклидтік қашықтық
Физикалық кеңістіктегі екі нүкте арасындағы қашықтық – олардың арасындағы түзу сызықтың ұзындығы, бұл ең қысқа мүмкін жол. Бұл классикалық физикада, соның ішінде Ньютон механикасында қашықтықтың қалыпты мағынасы. Түзу сызық қашықтығы математикалық тұрғыда екі және үш өлшемді кеңістіктегі Евклид қашықтығы ретінде формалдастырылған. Евклид геометриясында екі нүкте А және В арасындағы қашықтық көбінесе белгіленеді. Координаттық геометрияда Евклид қашықтығы Пифагор теоремасы арқылы есептеледі. Жазықтықтағы (x1, y1) және (x2, y2) нүктелері арасындағы қашықтық былай беріледі: Сол сияқты, үш өлшемді кеңістікте (x1, y1, z1) және (x2, y2, z2) нүктелері берілген болса, олардың арасындағы қашықтық: Мысалы, психологиялық қашықтық – бұл "уақыт, кеңістік, әлеуметтік қашықтық және болжамдылық" сияқты өлшемдер бойынша заттың "өзінен" алыстауының әртүрлі жолдары. Социологияда әлеуметтік қашықтық – қоғамдағы жеке адамдар немесе әлеуметтік топтар арасындағы айырмашылықты, мысалы, әлеуметтік класс, нәсіл/ұлттық белгі, гендер немесе сексуалдық бағдар бойынша көрсетеді.
Similarly, given points (x1, y1, z1) and (x2, y2, z2) in three dimensional space, the distance between them is: For example, psychological distance is "the different ways in which an object might be removed from" the self along dimensions such as "time, space, social distance, and hypotheticality". In sociology, social distance describes the separation between individuals or social groups in society along dimensions such as social class, race/ethnicity, gender or sexuality.
Математикалық формализация
Жоғарыда сипатталған екі нүкте немесе нысан арасындағы қашықтық туралы түсініктердің көпшілігі метриканың математикалық идеясының мысалдары болып табылады. Метрика немесе қашықтық функциясы – бұл нүктелер немесе объектілер жұптарын нақты сандарға бейнелейтін және келесі талаптарды қанағаттандыратын d функциясы: Объектінің өзіне дейінгі қашықтығы әрқашан нөлге тең болады. Ерекше нысандар арасындағы қашықтық әрқашан оң болады. Қашықтық симметриялы: x-тен y-ге дейінгі қашықтық y-ден x-ке дейінгі қашықтыққа тең болады. Қашықтық үшбұрыш теңсіздігін қанағаттандырады: егер x, y және z үш нысан болса, онда. Бұл шартты бейресми түрде «аралық аялдамалар жылдамдықты арттыра алмайды» деп түсіндіруге болады. Алайда, статистикада қолданылатын көптеген айырмашылықтар метрика болып табылмайды.
The distance between an object and itself is always zero. The distance between distinct objects is always positive. Distance is symmetric: the distance from x to y is always the same as the distance from y to x. Distance satisfies the triangle inequality: if x, y, and z are three objects, then This condition can be described informally as "intermediate stops can't speed you up." As an exception, many of the divergences used in statistics are not metrics.
Байланысты идеялар
Қашықтық сөзі, "екі нүкте немесе объектінің қаншалықты алыс екенін сандық түрде өлшеу" деген сипаттамаға кірмейтін, туысқан ұғымдарды білдіру үшін де қолданылады.
Жүргізілген қашықтық
Объектінің басып өткен қашықтығы – екі нүкте арасындағы нақты жолдың ұзындығы, мысалы, лабиринтте басу арқылы жүрілген қашықтық. Бұл тіпті жабық қисық бойымен, бір нүктеде басталып, сол нүктеде аяқталатын жабық қашықтық болуы мүмкін, мысалы, тік жоғары лақтырылған доп немесе бір айналымды аяқтаған Жер. Бұл математикалық тұрғыдан қисықтың доғасының ұзындығы ретінде бейнеленеді. Басып өткен қашықтыққа бағыт берілуі мүмкін: "алға" бағытқа қашықтық оң, ал "кері" бағытқа қашықтық теріс болады. Дөңгелектің шеңберіндегі қашықтық – дөңгелектің шеңбері бойынша қозғалған нүктемен жүрілген қашықтық, көлік құралдарын немесе механикалық берілістерді жобалау кезінде ескеру пайдалы (осыған қатысты, жүріс өлшегішті де қараңыз). Дөңгелектің периметрі 2π × радиусқа тең; радиус 1-ге тең болса, дөңгелектің әрбір толық айналымы көлікті 2π радианға жылдырады.