Кіріспе
Палаван муниципалитеті, Филиппин. Эль-Нидо, ресми түрде Эль-Нидо муниципалитеті () – Филиппиннің Палаван провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 50 494 адамды құрайды. Маниладан оңтүстік-батысқа және Палаван астанасы Пуэрто-Принцессадан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Эль-Нидо ақ құмды жағажайларымен, коралл рифтерімен және әктас жартастарымен әйгілі, сонымен қатар Бакуит архипелагына жол ашатын қақпа ретінде танымал.
El Nido, officially the Municipality of El Nido (, ), is a 1st class municipality in the province of Palawan, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 50,494 people. It is about south west of Manila, and north east of Puerto Princesa, capital of Palawan. it is known for its white sand beaches, coral reefs, and limestone cliffs, as well as for being the gateway to the Bacuit archipelago.
Тарих
Эль-Нидо, сондай-ақ Бакуит деп аталады, кем дегенде б.з.д. 2680 жылдан бері адамдар қоныстанған, мүмкін тіпті 22 000 жыл бұрын да қоныстанған. Бұл туралы қала маңындағы көптеген үңгірлер мен қазба орындарында, әсіресе Жаңа Ибажайдағы Девил алқабындағы Иль үңгірінде кездесетін соңғы неолит дәуіріне жататын қазбалар мен жерлеу орындары растайды. Қытай саудагерлері Сонг династиясы (960–1279) кезінде Палаван аймағына жеуге жарамды құстардың ұяларын іздеп жиі келіп тұратын. Бұл арал 1225 жылғы қытай жазбаларында айтылған. Чуа портының сауда комиссары Чау Джу Куа өзінің "Чу Фан Чи" атты кітабында Па Лао Ю, яғни "Көрікті порттар елі" деп аталатын арал туралы жазды. Кейін қаланың атауы Бакуиттен қазіргі Ел-Нидоға өзгертілді, себебі оның әк тасты жартастарының жарықтарында табылған құсқұйрықтардың (collocalia fuciphaga) жеуге жарамды ұяларының құрметіне берілді. Бұл ұялар, испан тілінде nido деп аталады, дәмі жоғары ұя шорпасының негізгі құрамы болып табылады және шамамен бір килограммы 3000 АҚШ долларына сатылады. Сол жылы Отон ауданы Мабини деп аталды.
География
Эль-Нидо Бакуит шығанағында орналасқан және Филиппиннің қалған бөлігіне жататын Филиппин мобильді белдеуінен толыққан толық бөлек жатқан тақтаның жер көлемін қамтиды. Эль-Нидоның пермдік кезеңнен палеогенге дейінгі тау жыныстары мен әктас жартастары Вьетнамдағы Халонг шығанағында, Қытайдағы Гуйлиньде, сондай-ақ Таиландтағы Крабиде таба алатын жартастармен ұқсас, олардың барлығы Сунда тақтасының бөлігі болып табылады.
Климат
Эль-Нидоның климаты екі маусыммен ерекшеленеді: желтоқсаннан мамырға дейін құрғақ, ал маусымнан қарашаға дейін ылғал. Сәуір мен мамыр айлары әдетте ең құрғақ, ал ең көп жауын-шашын тамыз айларында жауады. Солтүстік-шығыс желдері желтоқсаннан наурызға дейін соғады, кейде желтоқсаннан ақпанға дейін солтүстік желдерімен алмасады. Оңтүстік-батыс желдері маусымнан қазанға дейін соғады, ал шығыс желдері – барлық желдердің ең жұмсағы, сәуір мен мамыр айларында соғады. Орташа температура ең төмен температурадан ең жоғары температураға дейін ауытқиды. Ең суық температура әдетте қаңтар айында байқалады, ал ең ыстық температура сәуір мен мамыр айларында сезіледі. 2000 жылғы халық санауы бойынша, жылдық өсім 3,58% құрайды. Бұл көрсеткіш 1990-2000 және 2000-2007 жылдар аралығындағы елдің орташа жылдық халық өсім деңгейінен (2,34% және 2,04% тиісінше) жоғары. 2007 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, Эль-Нидода 18 барангайға бөлінген 6311 үй шаруашылығында 30 249 адам тұрады. Халықтың 85 пайызы ауылдық барангайларда, ал қалған 15 пайызы Población аймағында тұрады.
Этностық топтар
Эль-Нидоның алғашқы тұрғындары Тагбануа және Куюнон тайпалары болған. Ғасырлар бойы тагалогтар, хилигайнондар, биколанолар, илоканолар, қытайлар және испандар үнемі көшіп келген. Сонымен қатар, жапондықтар мен корейлердің де шағын саны бар. Эль-Нидода этникалық және тілдік топтар арасында некелесу кең таралған.
Тілдер
Негізгі тіл - филиппин (тагалог). Сонымен қатар, көптеген адамдар ағылшын, хилигайно, басқа висайя тілдері мен биколано тілдерін өте жақсы біледі. Халықтың шағын, бірақ маңызды бөлігі Куйоон аралдарының және Палаванның көп бөлігіндегі туған тіл - куйононды сөйлейді немесе түсінеді.
Экономика
Эль-Нидоның басты салалары – балық аулау, егін шаруашылығы және туризм, сонымен қатар ол суға шомылу үшін танымал жер. Тағамдық ұяларды жинау да экономикалық қызмет болып табылады, алайда ол маусымдық сипатта. Кокос, жасыл күріш, қажу, банан және манго – оның маңызды өнімдері. Туристік орын ретінде Эль-Нидо Condé Nast Traveler журналының «Әлемдегі 20 ең әдемі жағажай» тізіміне енген, ал CNNgo оны «ерекше табиғи сұлулығы мен экожүйесі» үшін Филиппиннің ең жақсы жағажай және арал демалысының орны деп атады.
Үкімет
Эль-Нидоны үш жылға сайланатын мэр мен вице-мэр басқарады. Мэр – атқарушы органның басшысы, ол муниципалитет бөлімдеріне муниципалдық ережелерді орындау және халыққа қызмет көрсетуді жақсарту үшін жетекшілік етеді. Вице-мэр сегіз кеңесшіден тұратын заң шығарушы кеңесті, көбінесе Санггуниянг Баян мүшелері деп аталатын кеңесті басқарады. Муниципалдық кеңес муниципалитет саясатын ережелер мен қаулылар түрінде жасауға жауапты.
Мөр
Муниципалитет мөрінде Ел Нидо аумағының силуэті, қару-жарақ пішінді суретте бейнеленген. Әйгілі мәрмәр және әктас жартастары – құсқұйрықтардың ұялайтын жері. Оның артында мұнай платформасы бейнеленген, ол әкімшілік шекараларында мұнай мен табиғи газға бай аймақтарды көрсетеді, мысалы, оның шекарасынан 50 шақырым қашықтықта орналасқан Малампая шығанағы және Бакуит шығанағындағы Кадлао мұнай алаңы. Суреттің төменгі жағында күріш егістігі, ортасында қарабаудың басы бейнеленген, ал екінші жағында теңіз, ортасында балық пен кальмар бейнеленген, бұл халықтың екі негізгі кәсібі – егіншілік пен балық аулауды көрсетеді.
Құру
1984 жылы сол кездегі Табиғи ресурстар министрлігі №518 әкімшілік бұйрық шығарды, ол Эль-Нидодағы теңіз аймағын тасбақалардың қорғаныс аймағы ретінде белгіледі. 1991 жылы Филиппин үкіметі Бакуит шығанағының қалған бөлігін, оның ішінде аралдар мен кішкентай аралдарды теңіз қорығы деп жариялады. Бір жыл өткен соң, Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрлігінің 1992 жылғы №14 сериялы әкімшілік бұйрығымен бұл аймақ одан әрі кеңейтілді. 1998 жылы оның мәртебесі қорғалатын аймақ деңгейіне көтерілді, оған Эль-Нидоның құрлықтағы экожүйесі және Тайтайдың бір бөлігі де кірді.
Ауа
Эль-Нидо әуежайы, сондай-ақ Лио әуежайы деп белгілі, Эль-Нидо қаласын қамтамасыз ететін басты және жалғыз әуежай.
Жолдар
Эль-Нидоның басты жолдары радиалды және шеңберлі жолдар жүйесі бойынша құрылған, олар қаланың өзінде және оның ауылдық бараңгайларының маңында сәулеленеді және айналып өтеді. Оның байланысқан жолдары Палаван астанасы Пуэрто-Принсесаға қарайтын басты тас жолға қосылған. Пуэрто-Принсесадағы Сан-Хосе терминалынан Эль-Нидоға күн сайын автобустар мен джипнилер жүріп тұрады. Қала ішіндегі қысқа қашықтықтарға трициклдер қолданылады. Тайтай мен Эль-Нидо арасындағы республикалық жол жаңартылды, бұл аймақта туризм мен кәсіпкерлік белсенділіктің өсуіне ықпал етті.
Теңіз порттары мен кемежайлары
Филиппин Порттар Басқармасының (PPA) қарауындағы Эль-Нидодағы негізгі порт Буэна-Суэртеде (II аймақ) орналасқан, бірақ Сан-Фернандо пирсі сияқты бірнеше шағын және қолжетімді кемежайлар басқа ауылдық барангайларда пайдаланылуда. Atienza Shipping Lines және San Nicholas Shipping Lines компанияларына тиесілі бірнеше паром мен басқа да теңіз кемелері Маниладан Эль-Нидоға жүйісті сапарлар жасап тұрады.
Коммуналдық қызметтер
Población аймағы Palawan Electric Cooperative (PALECO) электрмен жабдықтау аймақтарының бір бөлігі болып табылады, ол Ұлттық электр корпорациясының 0.423 мегаватт қуатпен жұмыс істейтін бөлімшесі. Тұрғындардың сумен қамтамасыз етілуі қалалық әкімдік тарапынан жүзеге асырылады, бірақ көпшілігі әлі де терең құдықтар мен табиғи бұлақтарға тәуелді. Бірнеше мекемеде сымсыз кеңжолақты интернет қолжетімді.
Білім
Эль-Нидода көптеген барнайларда оннан астам мемлекеттік бастауыш және орта мектептер орналасқан. Осы мектептердің ішінде ең ірі ғимараттары мен оқушылар саны Побласионда орналасқан Эль-Нидо орталық мектебі мен Эль-Нидо ұлттық орта мектебінде. Жақында Палаван мемлекеттік университеті Нью-Ибажайда Эль-Нидо кампусын ашты, онда сыртқы оқу бағдарламалары мен зерттеулер ұсынылады. Калитангта бірнеше кіші сынып мектептері орналасқан, мысалы Калитанг бастауыш мектебі, Пасаденя бастауыш мектебі, Барутон бастауыш мектебі, Букана бастауыш мектебі және Ламоро бастауыш мектебі.