1792 жылғы қыркүйек қырғыны: Париж түрмелеріндегі өлтірулер

Кіріспе

1792 жылы Парижде тұтқындарды өлтіру – қыркүйек қырғыны 1792 жылы 2 қыркүйектен (жексенбі) 6 қыркүйекке (бейсенбі) дейін Франция революциясы кезінде Парижде тұтқындарды өлтіру және тез арада соттау оқиғалары. Сан-кулоттар, федерелер және күзетшілер, сондай-ақ соттар мен түрмелерді күзетуге жауапты жандармдар, Кордельерлер клубы, Коммунаның қадағалау комитеті және Париждің революциялық бөлімдерінің қолдауымен 1176 мен 1614 адам аралығында өлтірілді. Пруссия және роялистік әскерлер Париже қарай жылжып келе жатқанда, қаладағы тұтқындар босатылып, оларға қосылуы мүмкін деген кең тараған қорқынышпен, 1 қыркүйекте Заң шығару жиналысы еріктілерді келесі күні Марс алаңында жиналуға шақырды. 2 қыркүйекте сағат 13:00 шамасында Әділет министрі Жорж Дантон жиналыста сөйлеген сөзінде: «Жеке қызмет көрсетуден немесе қару-жарақпен көмектесуден бас тартқандардың барлығына өлім жазасы берілуі керек. Біз енді соғып тұрған қоңырау ел жауларына қарсы шабуылдың белгісі» деді. Қырғын сағат 14:30 шамасында Сен-Жермен-де-Пре орталығында басталды және алғашқы 20 сағат ішінде 1000-нан астам тұтқын қаза тапты. Келесі күні таңертең коммунаның қадағалау комитеттері провинциялық патриоттарды контрреволюционерлерді жою арқылы Парижді қорғауға шақыратын жарлық жариялады, ал хатшы Жан Ламберт Таллиен басқа қалаларды да осы үлгіде әрекет етуге шақырды. Осы қырғын Францияның бірнеше қалаларында қайталанды; барлығы 65-75 оқиға тіркелді. Қаза тапқандардың нақты саны белгісіз, себебі 440-тан астам адамның тағдыры белгісіз, оның ішінде 22-ден 200-ге дейін швейцариялық сарбаздар бар. «Қыркүйекшілер» деп аталған қылмыскерлердің кім екені туралы мәліметтер жеткіліксіз, бірақ олардың көпшілігі шілде айында келгеннен бері қалада қалған париждік ұлттық гвардия және провинциялық федераттар еді. Қаза тапқандардың 72% саяси тұтқындар емес, оның ішінде ассинаттарды (галереялық сотталғандарды) жасағандар, қарапайым қылмыскерлер, әйелдер және балалар болды, ал 17% -ы католик дін қызметкерлері еді. Ішкі істер министрі Роланд коммунаны осы қатыгездікке айыптады. Шарлотта Корде Жан Поль Маратты кінәлі деп есептеді, ал мадам Роланд Жорж Дантонды айыптады. Кейінірек француз тарихшылары Адольф Тьерс, Альфонс де Ламартин, Жюль Мишеле, Луи Бланк және Эдгар Куине Дантонды оларды тоқтату үшін ештеңе жасамағаны үшін айыптады. Қазіргі заманғы тарихшы Жорж Лефеврдің пікірінше, «ұжымдық психология осы кісі өлтірудің жеткілікті түсіндірмесі болып табылады». Тарихшы Тимоти Таккет жеке адамдарды кінәлаудан аулақтап, былай деді: «Түрмелердегі қастандық туралы мания, кек алуға құштарлық, пруссиялық әскерлердің жақындауынан қорқу, бұрынғыда орталықтандырылған монархияға сүйенген мемлекетті кім басқаратыны туралы түсініксіздік – бәрі ашу, қорқыныш және белгісіздіктің қайнаған қоспасында бірікті».

1792 killings of prisoners in Paris

The September Massacres were a series of killings and summary executions of prisoners in Paris that occurred in 1792, from Sunday, 2 September until Thursday, 6 September, during the French Revolution. Between 1,176 and 1,614 people were killed by sans culottes, fédérés, and guardsmen, with the support of gendarmes responsible for guarding the tribunals and prisons, the Cordeliers, the Committee of Surveillance of the Commune, and the revolutionary sections of Paris. With Prussian and royalist armies advancing on Paris, and widespread fear that prisoners in the city would be freed to join them, on 1 September the Legislative Assembly called for volunteers to gather the next day on the Champs de Mars. On 2 September, around 1:00 pm, Minister of Justice Georges Danton delivered a speech in the assembly, stating: "We ask that anyone refusing to give personal service or to furnish arms shall be punished with death. The bell we are about to ring sounds the charge on the enemies of our country." The massacres began around 2:30 PM in the middle of Saint Germain des Prés, and within the first 20 hours more than 1,000 prisoners were killed. The next morning, the surveillance committees of the commune published a circular that called on provincial patriots to defend Paris by eliminating counter revolutionaries, and the secretary, Jean Lambert Tallien, called on other cities to follow suit. The massacres were repeated in a few other French cities; in total 65–75 incidents were reported. The exact number of victims is not known, as over 440 people had uncertain fates, including from 22 to 200 Swiss soldiers. The identity of the perpetrators, called "septembriseurs", is poorly documented, but a large number were Parisian national guards and provincial federates who had remained in the city since their arrival in July. 72% of those killed were non political prisoners including forgers of assignats (galley convicts), common criminals, women, and children, while 17% were Catholic priests. The minister of the interior, Roland, accused the commune of the atrocities. Charlotte Corday held Jean Paul Marat responsible, while Madame Roland blamed Georges Danton. Danton was also accused by later French historians Adolphe Thiers, Alphonse de Lamartine, Jules Michelet, Louis Blanc and Edgar Quinet of doing nothing to stop them. According to modern historian Georges Lefebvre, the "collective mentality is a sufficient explanation for the killing". Historian Timothy Tackett deflected specific blame from individuals, stating: "The obsession with a prison conspiracy, the desire for revenge, the fear of the advancing Prussians, the ambiguity over who was in control of a state that had always relied in the past on a centralized monarchy: all had come together in a volatile mixture of anger, fear, and uncertainty."

Брансвик герцогының манифесті

1792 жылы сәуірде Франция Габсбургтер монархиясына соғыс жариялады, бұл Бірінші коалиция соғысының бастауы болды. Шілдеде пруссиялықтардан құралған, герцог Брансвик басқаратын әскер Австрия тарапына қосылып, Францияға басып кірді. Әскердің ілгерілеуімен Париж үлкен дауылға ұшырады, әсіресе герцог 25 шілдеде «Брансвик манифестін» жариялағаннан кейін. Оның ашық мақсаты – Францияның ішіндегі анархияны тоқтату, тәжге және дінге жасалған шабуылдарды жоқтау, заңды билікті қайта орнату, патшаға қазір ол айырылған қауіпсіздік пен бостандықты қайтару және оған оның заңды құқығына тиесілі билікті қайта жүзеге асыру мүмкіндігін беру болды. Манифест француз халқын императорлық және пруссиялық әскерлерге қарсылық көрсетсе немесе монархияны қайта орнатуға тырысса дереу жазалаймыз деп қорқытты. Манифест көбінесе заңсыз және ұлттық егемендікке қарсы деп сипатталды. Оның авторлығы жиі күмәнді болды. Марат және Эбер сияқты революционерлер ішкі жауларға көбірек назар аударуды қалаған. 3 тамызда Петион және 47 бөлім патшаның қызметтен шеттетілуін талап етті.

Париж коммунасының көтерілісі

1792 жылғы 9 тамыздың кешінде Якобин көтерілісі Париж муниципалитетінің басшылығын құлатты және ауыспалы билік тағайындаған жаңа революциялық коммунаны жариялады. Келесі күні көтерілісшілер Тюильри сарайына шабуыл жасады. Король Людовик XVI патшалық отбасымен бірге тұтқындалды, ал оның корольдік билігі Заң шығару Ассамблеясымен тоқтатылды. Келесі күні роялистік баспасөз жабылды. Уақытша атқарушы кеңес (консель-исполнитель) полиция, сот, армия, флот және қағаз ақша мәселелерін қайта ұйымдастырумен немесе шешумен айналысты, бірақ нақты билік енді жаңа революциялық коммунаға тиесілі болды. Оның күші жұмылдырылған және қаруланған сан-кулоттарда, Париждегі төменгі таптарда және шілде айының соңында келген провинциялардан келген қарулы еріктілер – федерелерде болды. Париждің 48 бөлімі шабуылға дейін тоналған арсеналдардан алынған оқ-дәрімен жабдықталды, бұл 60 ұлттық гвардия батальонының орнына қойылды. Жаңа қарулы күштердің қолдауымен коммуна Заң шығару Ассамблеясын және оның шешімдерін басып тастады. Коммуна бірнеше шараларды қабылдады: жалпы сайлау құқығы бекітілді, азаматтық халық қаруланды, аристократияның барлық қалдықтары жойылды және эмигранттардың мүлігі сатылды. Бұл оқиғалар Жирондистердің саяси және конституциялық көзқарасынан коммунаның әлеуметтік бағытына қарай бағыттың өзгеруін білдірді. Пьер Жозеф Камбон айтқандай: "Деспотизмді қорғаушыларды тиімдірек талқылау үшін біз кедейлердің тағдырына назар аударуымыз керек, революцияны ештеңесі жоқ көпшілікпен байланыстыруымыз керек, біз халықты осы іске жұмылдыруымыз керек". Осы шаралардан басқа, коммуна барлық күдікті контрреволюциялық қызметтерге қарсы саяси репрессия саясатын жүргізді. 11 тамыздан бастап Париждің әр бөлімі іздестірулер мен тұтқындаулар жүргізу үшін бақылау комитеттерін (байқау комитеттерін) құрды. Жергілікті комитеттердің өз бетінше өлтіруінің орнына, саяси қылмыстар мен мемлекетке қарсы қызметтерде айыпталған күдіктілерді қарау үшін тиісті заңдық процедураны қамтамасыз ету мақсатында 17 тамызда төңкеріс трибуналы құрылды. Бұл шараны ұсынған Робеспьер, бір адам айыптаушы, қорғаушы және судья бола алмайды деп, трибунал төрағасы болудан бас тартты. 15 тамызда төрт бөлім барлық дін қызметкерлерін және тұтқынға алынған күдіктілерді еріктілер кетер алдында өлтіруді талап етті. Робеспьер 10 тамыздағы құрбандарды еске алу үшін Вандом алаңында пирамида орнатуды ұсынды. 19 тамызда ант бермеген дін қызметкерлері екі апта ішінде елден кетуге міндеттелді, яғни 1792 жылғы 2 қыркүйекке дейін. Парижде барлық монастырлар жабылып, жақын арада аурухана ретінде пайдалануға берілді. Қалған діни ордендер 15 тамыздағы заңмен тыйым салынды. Марат күмәнсіздікпен "жақсы азаматтарды Аббатханаға барып, дін қызметкерлерін, әсіресе швейцариялық гвардия офицерлерін және олардың серіктерін ұстап, оларды қылышпен өлтіруге" шақырды. 15-25 тамыз аралығында шамамен 500 тұтқын тіркелді, олардың кейбіреулері Орлеанға жіберілді. Тұтқындалғандардың жартысы ант бермеген дін қызметкерлері болды, бірақ тіпті ант берген дін қызметкерлері де осы толқында ұсталды.

On the evening of 9 August 1792, a Jacobin insurrection overthrew the leadership of the Paris municipality, proclaiming a new revolutionary commune headed by transitional authorities. The next day the insurrectionists stormed the Tuileries Palace. King Louis XVI was imprisoned with the royal family, and his authority as king was suspended by the Legislative Assembly. The following day the royalist press was silenced. A provisional executive (conseil exécutif) was named and busied itself with reorganizing or solving questions concerning the police, justice, the army, navy, and paper money, but actual power now rested with the new revolutionary commune, whose strength resided in the mobilized and armed sans culottes, the lower classes of Paris, and fédérés, armed volunteers from the provinces that had arrived at the end of July. The 48 sections of Paris were equipped with munitions from the plundered arsenals in the days before the assault, substituting for the 60 national guard battalions. Supported by a new armed force, the commune dominated the Legislative Assembly and its decisions. The commune pushed through several measures: universal suffrage was adopted, the civilian population was armed, all remnants of noble privileges were abolished and the properties of the émigrés were sold. These events meant a change of direction from the political and constitutional perspective of the Girondists to a more social approach given by the commune as expressed by Pierre Joseph Cambon: "To reject with more efficacy the defenders of despotism, we have to address the fortunes of the poor, we have to associate the Revolution with this multitude that possesses nothing, we have to convert the people to the cause." Besides these measures, the commune engaged in a policy of political repression of all suspected counter revolutionary activities. Beginning on 11 August, every Paris section named surveillance committees (committees of vigilance) for conducting searches and making arrests. To ensure that there was some appropriate legal process for dealing with suspects accused of political crimes and treason, rather than arbitrary killing by local committees, a revolutionary tribunal, with extraordinary powers to impose the death sentence without any appeal, was installed on 17 August. Robespierre, who had proposed this measure, refused to preside over the tribunal, arguing that the same man ought not to be a denouncer, an accuser, and a judge. Already, on 15 August, four sections called for all priests and imprisoned suspects to be put to death before the volunteers departed. Robespierre proposed to erect a pyramid on Place Vendôme to remember the victims of 10 August. On 19 August the nonjuring priests were ordered to leave the country within two weeks, which meant before 2 September 1792. In Paris, all monasteries were closed and would soon be in use as hospitals, etc. The remaining religious orders were banned by the law of 15 August. Marat left nothing in doubt when he urged "good citizens to go to the Abbaye, to seize priests, and especially the officers of the Swiss Guards and their accomplices and run a sword through them". From 15 to 25 August, around 500 detentions were registered; some were sent to Orléans. Half the detentions were of nonjuring priests, but even priests who had sworn the required oath were caught in the wave.

Мадам де Сталь

Кешке жуық сағат 4-те Швеция елшісі Мадам де Сталь, Марс даласының жанындағы Рю-дю-Бак көшесінде тұрып, халық көп шоғырланған көшелер арқылы қашуға тырысты, бірақ оның каретасы тоқтатылды және халық оны Робеспьер төрағалық еткен Париж қалалық әкімшілігіне баруға мәжбүр етті. (Дегенмен, Максимилианның қарындасы Шарлоттаның сөзіне сенсек, ол ешқашан көтерілісші коммунаға төрағалық жасамаған. Лувет де Куврэй болса, ол департаменттің Париждік Conseil Général-ін "басқарған" деседі.) Кешкі уақытта оны прокурор Луи Пьер Мануэль сүйемелдеп үйіне жеткізді. Ертесі күні Париж коммунасының бас хатшысы Таллиен паспорт әкеліп, оны қақпаға дейін сүйемелдеді.

Қазалаулар

Бірінші қырғын жексембі күні сағат 14:30 шамасында Латын кварталында басталды, онда 24 адақтап баймаған дін қызметкері Сен-Жермен-дес-Пре аббаттығының жанындағы Абай түрмесіне жеткізіліп жатқанда, қалалық әкімшілікте Билло Варенн сұраққа тартып алғаннан кейін. Федерерлердің сүйемелдеуімен келе жатқан керуендердің біріне бір оқиғадан кейін шабуыл жасалды. Федерерлер түрмеге шеру келгенге дейін көшенің ортасында үш адамды өлтірді. Қамауға алынғандардың он сегізін ішке кіргізді. Содан кейін олар денелерді "өте қорқынышты барбарлық жағдайлармен" (британдық дипломатиялық хабарлама бойынша) қиып тастады. Олардың құрбандарының бірі - бұрынғы сыртқы істер министрі Арман Марк, Монморин графы. Рох Амброаз Кукуррон Сикард ізгі ниетті дін қызметкері ретінде танылып, босатылды.

Кармес түрмесі

Кешкі сағатта бұрынғы кармелиттер монастырында 115 діни қызметкер, француз Гвианасына жер аударылатыны туралы хабармен ұсталғаннан кейін, аулада балталармен, шұғылалармен, қылыштармен және тапаншалармен қырғынға ұшырады. Олардың айтылуында ерекше акцент болды. Олар діни қызметкерлерді бірінен соң бірі "Діни қызметкерлердің азаматтық конституциясы" бойынша ант беруге және "ұлтқа адал болуға, бостандық пен теңдікті сақтауға немесе оны қорғап өлуге ант беруге" мәжбүр етті. Кейбір діни қызметкерлер хордың ішінде және алтарьдың артында жасырынды. Бірнешеуі ағаштарға көтеріліп, қабырғалардан асып, Кассетт көшесі арқылы қашып құтылуға тырысты. Шамамен сағат 17:00-де 200 "Септембристер" тобы Роланды тұтқындау үшін Дофин алаңындағы үйіне келді, бірақ ол министрлікте болғандықтан, олар сол жерге барды.

Аббая түрмесі

19:00 мен 20:00 аралығында федерация тобы және т.б. Аббая түрмесіне оралды. Аббая түрмесі қазіргі Сен-Жермен бульварының батысында, қазіргі Пети-Бушери өткелінің батысында орналасқан еді. Есік жабылды, бірақ халық әділеті және сәтсіз судьялар туралы прокурор Мануэльмен болған қызу пікірлесуден кейін өлтіру қайта басталды. Мануэль мен Жан Дюссо коммунаның "Жалпы Кеңесінен" (Conseil Général) кешірім сұрау үшін жіберілген делегация құрамында болды. Оларды ұяттап, өмірлерімен құтылды. Станислас Мари Майллард төрағалық еткен он екі адамнан тұратын сот, тұтқынды не үшін ұсталғанын сұрап, тергеуді бастады. Өтірік айту өлімге алып келді, тұтқындар тез сотталып, босатылды немесе өлім жазасына кесілді. Әр тұтқынға бірнеше сұрақ қойылғаннан кейін, тұтқын "Ұлт тірі болсын!" (Vive la nation) деп айтылып босатылып, кетуіне рұқсат берілді немесе "Оны Аббаяға жеткізіңдер" немесе "Босатыңдар" деген үкім шығарылды, содан кейін сотталған адам аулаға алып келініп, күтіп тұрған ерлер, әйелдер мен балалар тобымен дереу өлтірілді. Оның өлімі қыркүйек қырғынының ең көп таралған оқиғаларының біріне айналды. Луиза Элизабет де Крой де Турзель Мануэльдің бұйрығымен Коммуна тарапынан босатылды. Швейцариялық гвардия тұтқындарының 135-і қаза тауып, 27-сі ауыстырылды, 86-сы босатылды, ал 22-сінің тағдыры белгісіз. Джордж Лонгтың мәліметінше, 122 адам қаза тауып, 43 адам босатылды. Құрбандар ақша, әшекейлер, күміс, алтын, ассигнациялар, сондай-ақ Вергилийдің шедевр туындысы саналатын Энеидасын қалдыруға мәжбүр болды. Құрбандардың киімдерінің көпшілігі лопатамен тесілген және қан іздері бар еді. Луветтің айтуынша, қарулы төрт адам Роланның үйіне жалақы алу үшін келген. Дүйсенбі күні сағат тоғыз басында Било Варенн Аббая түрмесіне келіп, соттың ұрлық жасауын тоқтату керектігін және Коммунадан жалақы алатынын мәлімдеді. Сағат онда Майллард және оның он екі судьясы жұмысын қайта бастады. Үш күн ішінде Аббатханада 216 ер адам және үш әйел ғана қырғынға ұшырады. Инвалидтер үйінде сақталған қару-жарақтардың үлкен қорын күзетуге жауапты Де Виро және оның қызы аман қалды.

Between 19:00 and 20:00, the group of fédérés, etc. was back at the Abbaye prison. The Abbaye prison was located in what is now the Boulevard Saint Germain just west of the current Passage de la Petite Boucherie. The door was closed, but the killing was resumed after an intense discussion with Manuel, the procurator, on people's justice and failing judges. Manuel and Jean Dussaulx belonged to a deputation sent by the "Conseil Général" of the commune to ask for compassion. They were insulted and escaped with their lives. A tribunal composed of twelve people presided over by Stanislas Marie Maillard, started the interrogation by asking the prisoner why he or she was arrested. A lie was fatal, and the prisoners were summarily judged and either freed or executed. Each prisoner was asked a handful of questions, after which the prisoner was either freed with the words "Vive la nation" and permitted to leave, or sentenced to death with the words "Conduct him to the Abbaye" or "Let him go", after which the condemned was taken to a yard and was immediately killed by a waiting mob consisting of men, women, and children. whose death would become one of the most publicized of the September Massacres. Louise Élisabeth de Croÿ de Tourzel was released on order of Manuel by the Commune. Of the Swiss Guard prisoners 135 were killed, 27 were transferred, 86 were set free, and 22 had uncertain fates. According to George Long 122 died and 43 people were released. The victims had to leave behind money, jewelry, silver, gold, assignats, but also an Aeneid which is widely regarded as Virgil's masterpiece. Most of the victims' clothes were pierced with spade marks and had bloodstains. According to Louvet four armed men came to the house of Roland to get paid. On Monday morning nine o'clock, Billaud Varenne came to the Abbaye prison and declared that the tribunal should stop stealing and would get paid by the Commune. At ten Maillard and his twelve judges resumed their work. In three days 216 men, and only three women were massacred in the Abbey. De Virot, responsible for the safeguarding of large stocks of weapons stored in the Hotel des Invalides, and his daughter survived.

Консьержерь, Сент-Фермин және Бернардин

Кешкі сағатта олар Сен-Бернард мұнарасына (Санскулот ауданында орналасқан, тәркіленген Бернардин колледжіне тиесілі) барды, онда ассинаттарды жасаған жалғаншылар қамауда болды. (Олардың көбі соңғы үш айда қамауға алынған еді.) Халық трибуналдарының жүзеге асырған жартылай ресми өлім жазаларының әдеті бойынша, сотталған тұтқындарға "ауыстыру" бұйрығы беріліп, олар түрме ауласына әкелінетін, онда олар дарға асылатын. Бір адам ұры екені анықталған соң босатылды. Кісі өлтіргендерге нан, шарап, ірімшік және ақша берілді. Кешкі уақытта топтар тағы бір Париж түрмесіне, Консьержерияға, жақынғы баспалдақтағы ашық есіктен кірді. Консьержериядағы қырғын Аббая түрмесіндегіден гөрі бақытсыздыққа толы болды. Консьержерия қызметкерлері тұтқындарды толқуға тапсыру арқылы көмектеспеді; керісінше, толқушылар өздері түрме жасушаларына кірді. Қырғын кештен бастап, түне бойы және таңға дейін жалғасты. Консьержериядағы 488 тұтқынның 378-і қырғын кезінде қаза тапты. Консьержериядағы әйел, кісі өлтірген күдікпен айыпталған кітап сатушы Мари Гредлер, бағанаға байланып, өлтіріліп, мүжіктелді. Соған жақын жерде Рестиф де ла Бретонн Шатель алдындағы Пон-о-Ченж көпірінде үйілген денелерді көрді, содан кейін олар өзенге тасталды. Ол өзі куә болған қасіреттерді "Париж түндері" (1794) еңбегінде жазды. Түн ортасына дейін Сент-Фермин семинариясына төрт адам келіп, барлық семинаристерді өлтірді. Кассиньяк айтуынша, олардың барлығы тамыз айында ұсталған; тұтқындардың орташа жасы 47 болған. Таңғы сағат 2.30-да Ассамблеяға түрмелердің көпшілігі бос екені хабарланды. Келесі күні таңертең Ассамблея қаланың қорғанысымен айналысты; Херауль де Сешельс төрағалық етті. Олар басқа тұтқындардың сот процесін уақытша судьялардың жетіспеуіне байланысты күтуге мәжбүр екенін шешті.

Бисере және Сальпетрие

Бисере, ерлер мен ұлдарға арналған аурухана, сонымен қатар тіршілікке жарамсыз жандар мен қаңғыбастарға түрме ретінде де қызмет етті, онда мыңдаған мылтық сақталған деген қауесет болғаннан кейін сол күні екі рет тексерілді. Командир жеті зеңбірек әкелді. Кассиньяк айтуынша, Франсуа Анрио және оның батальоны болды; 56 тұтқын босатылды. 170 құрбанның орташа жасы 24-25 жас, 41-і 12 мен 18 жас аралығында, ал 58-і 20 жасқа дейін болған. Қала әкімі Петион олармен адамгершілік туралы әңгімелескенде көп ықпал ете алмады. Таң сәтiнде әйелдер мен қыздарға арналған хоспитал, оған қоса түрме де бар, Сальпетриерге барды. Құрбан болғандардың нақты саны белгілі: 35 әйел, оның ішінде 23-і кәмелетке толмаған. 35 құрбанның орташа жасы 45-ке жуық, олардың тек біреуі ғана, Дион епархиясынан келген Мари Бертран, 17 жаста болды, ал 52 адам Кассиньяк мәлімдемесіне сәйкес босатылды.

Соңы

Сейсенбі күні түстен кейін аббатханадағы қырғын тоқтады. Полиция комиссары Этьен Жан Панис және сержант Марсо баспалдақтар мен ауладағы қанды жуып тастауға, сабан себуге, мәйіттерді санап, инфекцияның алдын алу үшін арбаларға тиеуге бұйрық берді. Сонымен қатар, жақын орналасқан Париждегі Сен-Сулпис шіркеуінің зират қазушысымен келісімшарт жасалды, ол әйдектеу тасын да сатып алуға міндетті болды. 5 қыркүйекте, сайлау күні, Le Moniteur Universel хабарлағандай, Парижде толыққанды тыныштық орнады. "Ла Форс" түрмесінде әлі де 80 тұтқын болды. 6 қыркүйекте қырғын ақыры тоқтады. Келесі күні қақпалар ашылды, бірақ басқа департаментке паспортсыз саяхаттау мүмкін болмады.

Қазіргі уақыттағы есептер

1793 жылғы 25 қаңтарда жазылған хатында Хелен Мария Уильямс Робеспьер мен Дантонды айыптап, Марат олардың құралы ғана болды деді. Франсуа Бузо, жирондист, Камил Демулен мен Фабр д’Эглантин туралы айтты. Галар де Монжоидың сөзіне қарағанда, сол кездегі заңгерлер мен роялистер Марсель, Авиньон және Брест қалаларынан келген федерациялықтартың кісі өлтіруге қатысқандығына сенген. 800-ден 1000-ға дейін адам казармада орналасқан, бірақ оқиғалар болатын жерге көшірілген. Шамамен 300 бресттік және 500 марсельдік федерациялықтар Корделье монастырына орналастырылған. Серван оларды майданға әскерге қосымша ретінде пайдалану үшін алдымен әскери оқудан өткізуді жоспарлаған. Рас, түрмелердегі қастандықтар туралы хабарлар, қаншалықты ықпалсыз болса да, және халықтың еркі мен халықтың ашуы туралы үнемі насихат, баршаны біршама тоқыратып, бұл қылмыстың халықтың ісі сияқты көрінуіне себеп болды, ал шындығында 200-ден астам қылмыскер болған жоқ. Перри оқиғалардан кейін тәртіптің қайта орнатылуын сипаттап, қырғынның тіпті тазартушылық әсері болған болуы мүмкін деген ойды қоздырады. Ол сондай-ақ Франция кейіннен сыртқы жаулардың аздығына тап болды деп санайды. Перридің баяндамасынан шығатын қорытынды: егер де қырғындар болған болса, олар халықтың өзінен туған ақымақтықтан емес, түсінікті наразылықтан туындаған. Роберт Линдет, Адольф Тьерс, Джордж Лонг және Стэнли Лумис пікірінше, бұл құмарлықтың шары емес, суыққан және мұқият ұйымдастырылған. Бүкіл халықтың бұрын-соңды болмаған тәлкекке салуының дәлелі емес, түрмедегі қырғындар 10 тамыздағы құрбандардың "ашу-ызасы" мен Париж Коммунасының іс-қимылдарының түсіндірілетін салдары болды, олар өлтіруге келісім берді. Шабуылға ұшырағандар әділетсіз түрмеге қамалған жоқ, бірақ олардың шетелдік билік өкілдерімен келіссөздер жүргізуге көмектескендігі күдіктелді. Перри сияқты, Уильямс халықтың түсінікті шыдамсыздығын атап көрсетеді, олар күйеулері, ағалары мен әкелері өлтірілген тамыз күндерінен кейін әділдік күтуге тым көп уақыт кеткен.

In a letter from 25 January 1793 Helen Maria Williams accused Robespierre and Danton, saying that Marat was only their instrument. Francois Buzot, a Girondin, mentions Camille Desmoulins and Fabre d'Eglantine. According to Galart de Montjoie, a lawyer and royalist, in those days everyone believed the Fédérés from Marseille, Avignon and Brest were involved in the killing. About 800–1000 were staying in barrack, but moved supposedly to where events would take place. It seems around 300 Fédérés from Brest and 500 from Marseille were then lodged in Cordeliers Convent. Servan planned to give them military training before using them to supplement the army at the front. The fact is that the reports of conspiracies in the prisons, however improbable, and the constant propaganda about the people's will and the people's anger, held everyone in a sort of stupor and gave the impression that this infamous performance was the work of the populace, whereas in reality there were not above 200 criminals. Perry describes the restoration of order after the events, giving the impression that the massacres may even have had a cathartic effect. He also suggests that France was plagued by fewer foreign enemies afterward. What emerges therefore from Perry's report is a view that, if massacres did take place, they occurred not out of spontaneous popular madness but because of comprehensible grievances. According to Robert Lindet, Adolphe Thiers, George Long, and Stanley Loomis not an outburst of passion, but coldly and carefully organized. Rather than being proof of the unprecedented depravity of an entire population, the prison massacres were the explicable result of both the "wrath and fury" of the victims of 10 August and the machinations of the Paris Commune, who gave their tacit consent to the killings. Those targeted in the attacks had not been imprisoned unjustly but had been suspected of having aided the court in its negotiations with foreign princes. In a similar way to Perry, Williams emphasizes the understandable impatience of the people, who had been kept waiting too long for justice after the August Days, when husbands, brothers, and fathers had been killed.

Сандар

Пьер Каронның айтуынша, қыркүйек айының басында шамамен 2800 тұтқын болған. 1250 мен 1450 тұтқын сотталып, өлім жазасына кесілді. Карон мен Блюштің мәліметінше, құрбандардың 70 пайызы 20 сағаттың ішінде қаза тапқан. Құрбандардың арасында діни қызметкерлердің азаматтық конституциясына бағынудан бас тартқан 223 католик діни қызметкері және (архиепископтары), 81 швейцариялық гвардияшы, сондай-ақ көбінесе роялистер, аристократтар, бұрынғы судьялар мен министрлер, оның ішінде королеваның жақын досы, Принцесса де Ламбаль болды – ол «La petite Force» ішіндегі жалғыз саяси құрбан. Халық сотына әкелінген шамамен 1250–1600 тұтқынның өмірі сақталды. Кейбір жағдайларда Робеспьер, Таллиен, Десмулин және Дантон оларды «патриоттар» деп жариялады. Луи Пьер Мануэль немесе полиция 2 қыркүйекке дейін қарыз немесе алимент үшін бірнеше тұтқынды босатты. Бастапқыда ешқандай ажыратусыз жасалған өлтірулерден кейін «халық жауларын» және кінәсіздерді, немесе кем дегенде контрреволюциялық қауіп деп есептелмейтіндерді ажырату үшін арнайы халық трибуналдары құрылды. Осы іріктеу әрекетіне қарамастан, 1250–1450 өлтірілгендердің үштен екі бөлігі контрреволюционерлер немесе «қылмыскерлер» емес, соның ішінде галереядағы сотталғандар, ассигнаттарды жасалмалаушылар, 37 әйел (Принцесса де Ламбаль мен Мари Гредилерді қоса алғанда) және 66 бала болды. Кейбір діни қызметкерлер мен әйелдер ересек болған, ал жезөкшелер немесе ақыл-есі дұрыс емес адамдар туралы көп мәлімет жоқ. Дантонның көмекшісі Дефорг және Париж коммунасының хатшысы Таллиен аймақтық билік органдарына «түрмелерде ұсталған қатыгез заговоршылар халық тарапынан өлімге кесілгенін» хабарлаған хат жіберді. Кейіннен Жирондистер бұл хатқа көп мән берді, бірақ оның қандай да бір әсер еткенін көрсететін дәлел жоқ. Бұрынғыдай, провинцияларда да кісі өлтіру жалғасты: ауылдық жерлер тазартылмағанша қан төгу тоқтамады. 2, 4 және 9 қыркүйекте Реймс, Мо және Лионда кішігірім өлім жазалары орындалды. Ең қызықтысы – Орлеандағы Жоғары соттан Парижге жеткізілген 44 саяси тұтқынның Версаль сарайының жанында өлтірілуі, 9 қыркүйектегі қырғын.

According to Pierre Caron there were almost 2,800 prisoners in early September. Between 1,250 and 1,450 prisoners were condemned and executed. According to Caron and Bluche 70% of the victims were killed in a 20 hour interval. Among the victims were 223 nonjuring Catholic priests and (arch)bishops who refused to submit to the Civil Constitution of the Clergy, 81 Swiss guards, and 40–80 political suspects, mostly royalists, aristocrats, and some former judges and ministers including the queen's best friend, the Princesse de Lamballe, the only political victim in "La petite Force". The lives of about 1,250–1,600 prisoners brought before the people's courts were saved. In a few cases people were acclaimed as "patriots" by Robespierre, Tallien, Desmoulins, and Danton. Several prisoners for debts or alimony were released by Louis Pierre Manuel or by the police before 2 September. After initially indiscriminate slayings, ad hoc popular tribunals were set up to distinguish between "enemies of the people" and those who were innocent, or at least were not perceived as counter revolutionary threats. In spite of this attempted sifting, estimated three quarters of the 1,250–1,450 killed were not counter revolutionaries or "villains", but included all the galley convicts, forgers of assignats, 37 women (including the Princess de Lamballe and Marie Gredeler) and 66 children. Some priests and women were of age, about prostitutes or insane not much is known. A circular letter was sent to regional authorities by Deforgues, an assistant of Danton, and Tallien, the secretary of the Paris Commune, advising that "ferocious conspirators detained in the prisons had been put to death by the people". The Girondins afterward made much of this circular, but there is no evidence that it had any influence. As before, murders in the provinces continued: the blood letting did not cease until the countryside was purged. Smaller scale executions took place in Reims, Meaux, and Lyon on 2, 4 and 9 September. Most notable was the killing of 44 political prisoners near Château de Versailles transported from the High Court in Orléans back to Paris, the 9 September massacres.

Ресми рөлі

Тимоти Таккеттің айтуынша: "29 және 31 тамыз аралығында шамамен 48 сағат бойы бүкіл Парижді ұлттық гвардия жүйелі түрде іздестірді, жасырынып жүрген заговоршыларды және жасырылған қаруларды анықтау үшін. Осы кезде бөлімдер жиналыстары "азаматтар кеткенге дейін заговоршылардың өлімін" талап ететін резолюцияларды қабылдады. 31 тамызда Панис пен сержант Марсомен бірге Абайласу комитеті құрылды. 31 тамызда Мадам де Стаэльдің айтуынша, "бұл бұрыннан мәлім болған, тек қана жазаға тартылуға тиіс адамдар ғана [Аббатхана] түрмесіне жіберілді". 1 қыркүйекте Коммуна төтенше жағдай жариялады, келесі күні барлық еңбекке қабілетті азаматтар Марс алаңында жиналып, дабыл шалуға бұйрық берді. >

2 қыркүйек жексенбі күні 1792 жылғы Француз Ұлттық Конвенциясының сайлауы басталды. Робеспьер Брисотты және Брисотиндерді Брансвик герцогымен құпия келісім жасасқандары үшін ашықтан-ашық айыптады. Марат Абайласу комитетінің алты қосымша мүшесінің бірі болып тағайындалды, бірақ Атқару кеңесінің келісімі алынбады. Адольф Тьердің айтуынша, 2 қыркүйек жексенбі күні таңертең: "Аббатхананың күзетшісі таңертең балаларын жіберді. Түрмедегілерге әдеттегіден екі сағат бұрын кешкі ас берілді және олардың табақтарынан пышақтар алынып тасталды". 3 қыркүйекте Роланд: "Кеше біз есте сақтағымыз келмейтін күн болды" деді. Уақытша үкіметтің басқа мүшелері – Клавьер, Лебрун Тонду, Монге және Серван, елді ұйымдастырумен айналысқандарына қарамастан, кісі өлтіруді тоқтатуға көп көмектеспеді, немесе осы артық қимылдарды болжамады немесе алдын алмады. Қала әкімі Петион де Вильнёв Бисереге барғанда көз жұмды. Олимпи де Гуж бен Брисоның газеттері қыркүйектегі қырғынды айыптаған жалғыз басылымдар болды.

Конвент талқылау

Конвенттегі Бриссотиндер алдымен Дантонға шабуыл жасады; 25-і күні министрліктен кетуі сұранып, бірақ 9 қазанда орнынан түсуге мәжбүр болды. Ол Конвентте депутат ретінде өз орнын сақтады. Содан соң Бриссотиндер Робеспьер мен Маратқа шабуыл жасауға шешім қабылдады. 1792 жылдың 29 қазанында Конвент осы жақындағы оқиғаларды қарады. Жан-Батист Лувет де Куврэ Робеспьерді жеке тұлғаға табынушылық құруда, Париждің "Бас кеңесін" басқаруда және "Қыркүйекшілерге" ақы төлеуде айыптады. Маратты антисоциалдық және диктатура орнатуда деп айыптады. Ол дайындықсыз ұсталды және Дантон оны қорғауға мәжбүр болды. Робеспьерге жауап беруге сегіз күн берілді. 5 қарашада Робеспьер Мараттың қаңтардан бері бір рет ғана келгенін мәлімдеді. Ол құрбандардың көп бөлігі аристократтар екенін айтты, бірақ бұл рас емес еді. Ол тамыздың соңындағы тұтқындаулардың заңсыз екенін мойындады, революция, монархияның құлауы және Бастилия сияқты заңсыз болғанын мойындады. Ол Конвентке: "Азаматтар, сіздер революциясыз революция қаладыңыздар ма?" - деп сұрады. Робеспьер, Дантон және Марат "жаңа қан төгілу" спонтанды халық қозғалысы болғанын мәлімдеді. Олардың қарсыластары, Жирондистер, жүйелі жоспарланған қастандық туралы айтты. Өз сөзін жариялаған Лувет де Куврэ Якобин клубына енгізілмеді.

Саяси салдар

Бұл қырғындар ең алдымен тым жайлы болып көрінген Жирондистердің, кейін қандылыққа ұмтылғандықтан Якобиндердің саяси беделіне нұқсан келтірді. 1792 жылдың 1 желтоқсанында жаңа қала әкімі Николас Шамбон тағайындалды. 1793 жылдың 4 ақпанында Робеспьер қыркүйектегі қырғынды қажеттілік деп қорғады. 13 ақпанда Пьер Гаспар Шомет Ла-Форс түрмесіндегі құрбандар тізімін алды. Серван провинциялардан қарулы еріктілерді шақыруды ұсынды. Ол Террор кезінде тұтқындалды, бірақ 1795 жылдың ақпан айында босатылды. 1796 жылы 24 немесе 39 шебер мен шағын кәсіпкерлер айыпталып, олардың тек үшеуі ғана сотталды. Сірке су шығарушы Дамиенс жиырма жылға бас бостандығынан айырылды.

Шейіт болғандар

Кармес түрмесінде қаза тапқан жүз он бес дін қызметкері 1926 жылғы 17 қазанда Папа Пий XI тарапынан мақамы биіктеп, киелі деп жарияланды. Шейіттердің арасында Сент-Санс епископы Пьер Луи де ла Рошфуко, Арль архиепископы Жан-Мари дю Лау д'Альман, Бове епископы Франсуа Жозеф де ла Рошфуко және Сент-Маур монахтар қауымдастығының соңғы басшысы Амброаз Шевро болды.

Шығармалық есептер

Диккенс, Чарльз, Екі қаланың әңгімесі (1859). Хенти, Джордж Альфред, "Үрей билігі тұсында". Невилл, Кэтрин, Сегіз (1988).