Кіріспе
А Корунья (; lang es la koˈɾuɲa; сонымен қатар жай ғана Корунья деп аталады; тарихи ағылшын тілінде Corunna немесе The Groyne) – Испанияның Галисия аймағындағы қала және муниципалитет. Бұл Галисияның Вигодан кейін екінші ірі қаласы. Қала А Корунья провинциясының орталығы болып табылады, сонымен қатар 16-шы ғасырдан 19-шы ғасырға дейін Галисия Корольдігінің саяси орталығы және 1833-1982 жылдар аралығында аймақтық әкімшілік орталығы қызметін атқарды. А Корунья Атлант мұхитындағы Артабро шығанағындағы мүйісте орналасқан. Бұл Солтүстік Галисияның негізгі өнеркәсіптік және қаржылық орталығы, сондай-ақ Корунья университетінің бас кеңсесі орналасқан қала. А Корунья – Испаниядағы ғимараттардың ең жоғары орташа биіктігіне ие қала, сонымен қатар салынған жер аумағына шаққандағы халық тығыздығы жоғары.
Шығу тегі
Бұл атаудың қандай есімнен шыққандығы туралы нақты дәлел жоқ. Ол Круниядан шыққан болуы мүмкін, оның тегі мен мағынасы белгісіз, алғаш рет Леон королі Фердинанд II (1157–1188 жылдары билеген) тұсында жазылған. Галисия-португал тілінде (сондай-ақ кастиль испан тілінде) «ni» тіркесі табиғи түрде дыбысқа айналды, ол ескі галисия әліпбиінде «n», «nn» немесе «nh» деп жазылған, испан тілінде «nn» (кейін «ñ» деп қысқартылған, бұл түпнұсқа латын тіркесі «nn» сияқты), ал португал және галисия тілінде «nh». «A» — ағылшын тіліндегі «the» сөзіне балама галисия-португал сөзі; кастиль испан тіліндегі «la» («the») сөзімен салыстырыңыз. Бір болжам бойынша, Круния Франциядағы Клуни қаласынан шыққан. Клуни діни қозғалысы өркендеген кезінде (шамамен 950–1130 жылдары) Еуропада өте танымал болды. Бургос провинциясында Корунья деген тағы бір қала бар. Көбінесе бұл атау «таж» дегенді білдіреді, галисия тілінде «A Coroa», ал испан тілінде «La Corona». Оның галисиялық «clunia» сөзінен шыққандығы ықтимал емес. Атаудың грек тіліндегі Κορώνα (Таж) сөзінен шыққандығы айтылады, ол Геркулес құрметіне салған маяк астына жерленген Герионның тажына сілтеме жасайды. Батыр Геркулес үш күн, үш түн бойы үздіксіз шайқасқаннан кейін алып тиран Герионды өлтірді. Содан кейін Геракл – келттік дәстүр бойынша – Герионның басын қаруларымен бірге жерлеп, сол жерде қала салуға бұйрық берді. А Корунья қаласының гербінде Геркулестің өлтірілген жауының жерленген басын бейнелейтін бас сүйектері мен сүйектердің үстіндегі маяқ бейнеленген (Loukeris, 2019). Португал тіліндегі эволюцияның аралық сатысы оның шығу тегі ретінде латын сөзі «Colonya»-ны көрсетеді, онда «L» португал тілінде кең таралған «R» әрпіне айналған. Осыған ұқсас жағдай бүгінде Суринамдағы Корони қаласында да орын алған, ол португалдық жүйеден тысқары жолмен дамыды. Халық этимологиясы Коруньяның ежегі колоннадан немесе Геркулес мұнарасынан шыққандығын бұрмалап түсіндіреді.
Қолдану
Ағылшын тілінде испан немесе галисиан тілдеріндегі формалар қазір басым қолданылады. Дегенмен, дәстүрлі ағылшынша Corunna /k//ə/'/r//ʌ//n//ə/ түрі сақталуы мүмкін, әсіресе Пиреней соғысындағы Коруна шайқасына (1809) сілтеме жасағанда. Ескіше, ағылшын тілінде сөйлейтіндер қаланы "Гройн" деп білген, бұл француз тіліндегі La Corogne атауынан туындаған болуы мүмкін. Испанияда қазіргі кезде атаудың ресми түрі галисиандық: "A Coruña", бірақ көптеген испандықтар "La Coruña" қолдануын жалғастырады. Оған қарамастан, "La Coruña" ресми және тарихи "A Coruña" түрінің пайдасына үнемі азайып барады.
География
А Корунья түбекте орналасқан, және оның құм тілкесі кейде тек шағын құм жолағынан ғана тұрған. Эрозия және теңіз ағындары құмның бірте-бірте жиналуына себеп болып, оны қазіргі өлшемдеріне дейін кеңейтті.
Климат
Копен климаттық жіктелімі бойынша Коруньяда жылы, Жерорта теңізі климаты (Csb) басым. Күз мезгілі көбінесе жазғы температураға ұқсас, жұмсақ болады, бірақ қыс жиі ауытқып, болжау қиын, Атлантикалық депрессиялардан күшті желдер мен мол жауын-шашын әкеледі. Мұхиттың әсерінен жыл бойы температураның айырмашылығы шамалы (қыс пен жаз температурасының арасындағы орташа алшақтық аз), сондықтан мұз және қар сирек кездеседі. Шындығында, қалада 1987 жылғы қаңтардан бері маңызды қар жауған емес. Корунья 10b өсімдіктердің қырынуға төзімділік аймағында орналасқан. Көктем әдетте жылы және тыныш болады, ал жаз көбінесе күннөлді және ылғалды, кейде жаңбыр жауады, көбінесе ұсақ жаңбыр түрінде болады; ең жоғары температура жылы, бірақ теңіздің салқындату әсерінен ыстық болмайды, шілде мен қыркүйек айларында көбінесе 22 °C (72 °F) шамасында болады. Ең жылы ай рекорды 2003 жылғы тамыз айында тіркелді, орташа ең жоғары температура 25 °C (77 °F) құрады. Жаз айларында 25 °C (77 °F) жоғары температура көп күндері байқалады, ал 30 °C (86 °F) жоғары температура сирек кездеседі.
Қауымдар
А Коруньяда бес аудан немесе парокья бар: А Корунья, Сан-Висенте-де-Эльвинья, Санта-Мария-де-Оза, Сан-Кристобаль-дас-Виньяс және Сан-Педро-де-Висма.
Тарихқа дейінгі дәуір
А Корунья түбекке, кейін Геркулес мұнарасы орналасқан жерге дейін, содан кейін құрлыққа қарай кеңейді. Ең көне бөлігі, Галисия тілінде халық арасында Cidade Vella (Ескі қала), Cidade Alta (Жоғары қала) немесе Cidade (Қала) деп белгілі, ежелгі кельт кастросының үстіне салынған. Бұл жерде бриганттар мен артабрийлер, яғни осы аймақтың кельт тайпалары қоныстанған деп есептеледі.
Рим дәуірі
Римдіктер бұл аймаққа б.з.д. 2-ғасырында келді; олар стратегиялық жағдайды толыққанды пайдаланып, қала теңіз саудасында маңызды орынға ие болды. Б.з.д. 62 жылы Юлий Цезарь қалаға (сол кезде Бригантиум деп аталған) металл саудасымен айналысу үшін келді, соның нәтижесінде қазіргі Франция, Англия және Португалиямен сауда қатынастарын орнатты. Қала 1-ші және 2-ші ғасырларда (Геркулес мұнарасы салынған кезеңде) өркендеді, бірақ 4-ші ғасырдан кейін, әсіресе викингтердің шапқыншылықтарынан кейін халық О Бурго шығанағының ішкі жағына қашуға мәжбүр болды.
Қазіргі заман
Қазіргі заман кезінде қала порт және тоқыма өндірісінің орталығы болды. 1520 жылы Испания королі Карлос I, А Коруньядағы сотта кездесіп, Киелі Рим империясының императоры (V Карл ретінде) сайлану үшін оның портынан жолға шықты. Ол 1522 және 1529 жылдар аралығында Галисия Корольдігі үкіметіне Еуропаға дәмдеуіштер таратқанға рұқсат берді. 1529-1575 жылдар аралығында Үндістанмен сауда жасауға мүмкіндік берілді. Сан-Антон қамалы қала мен оның портын қорғау үшін салынды. 1554 жылы Филипп II, Мэри Тюдорға үйлену үшін А Корунья провинциясындағы Феррол портынан кетіп, ал көп ұзамай, 1588 жылы сол порттан испандық Армада испандық Нидерланды мен Англияға аттанды. Келесі жылы, ағылшын-испан соғысы кезінде Фрэнсис Дрейк А Коруньяны қоршады, бірақ ағылшын қарсы Армадасы жеңіліске ұшырады, осылайша Мария Пита туралы аңыз басталды – ол қайтыс болған күйеуінің сөңгесін алып, британдық әскердің туын ұстаған адамды өлтірді және жаудың қабырғаны бұзуына жол бермеу үшін қолдау жинады. XVI және XVII ғасырларда Испания монархиясының соғыстары салықтардың өсуіне және әскерге шақырудың басталуына әкелді. 1620 жылы Филипп III Теңіз жігіттері мектебін құрды. 1682 жылы Геркулес мұнарасын Антунес жаңартты.
19 ғасыр
1809 жылғы 16 қаңтарда А Коруньяда Корунья шайқасы болды, ол Пиреней соғысы кезінде британдық әскерлердің шегінуінен кейін әскерді тасымалдауды қамтамасыз ету үшін француз әскерлеріне қарсы күрескен оқиғасы. Осы шайқаста сэр Джон Мур қаза тапты. Галисиядағы соғыс кезінде испандық қарсылықты Синфориано Лопес жетекшілік етті, ал А Корунья француз әскерлеріне қарсы сәтті күрескен жалғыз Галисия қаласы болды. Француз әскерлері 1809 жылғы мамыр айының соңында Галисиядан шығып кетті. 19 ғасырда қала монархияға қарсы көңіл-күйдің орталығы болды. 1815 жылғы 19 тамызда Хуан Диас Порлиер 1812 жылғы испан конституциясын қорғау мақсатында Фернандо VII-ге қарсы шықты. Оны буржуазия мен білімді адамдар қолдады. Бірақ 22 тамызда оған сатқындық жасалып, екі айдан кейін Кампо-да-Ленада дарға асылды. А Корунья 19 ғасырдағы барлық көтерілістерде либералдық жақтан қолдау көрсетті. А Корунья «Рексурдименто» қозғалысында да маңызды рөл атқарды, және 1906 жылы Галисия Корольдік академиясы, ал 1916 жылы Галисия тілінің достастығы құрылды. Экономикалық жағынан қарағанда, 1804 жылы Ұлттық темекі фабрикасы іске қосылды, және қаладағы жұмысшылар қозғалысы осы фабрикада бастау алды. 19 ғасырда басқа да кәсіпорындар (шыны, қорыту, тоқыма, газ, спичка және т.б.) құрылды, бірақ теңіз саудасы және көшпенділер саяхаты Каталония, Бельгия, Франция және Англия инвестицияларын тартты. А Корунья банкі 1857 жылы құрылды. 1832 жылғы жаңа провинциялық бөлініс те экономикалық дамуға әсер етті.
20 және 21 ғасырлар
ХХ ғасырдың басында А-Коруньяда шамамен 45 мың адам тұрды. 1930 жылдардан 1950 жылдардың ортасына дейін Ұлы депрессия мен Испания азамат соғысы экономикаға ауыр соққы берді. 1960 және 1970 жылдардың басында Испанияның «Алтын ғасыры» деп аталатын экономикалық өркендеудің бір бөлігі болды. Галисияның басқа да аймақтарындағыдай, А-Коруньяға да Галисия тілінде сөйлейтін шаруалар көптеп қоныс аударып, жаңадан салынып жатқан елді мекендерде орнықты. 1960-1980 жылдар аралығында қаланың көп бөлігі ауылдық тұрғын үйлерден қалалық аудандарға айналды. 1970 жылдардың ортасы мен соңындағы халықаралық мұнай дағдарысы экономиканы күйретуге әкеп соқты, нәтижесінде 1980 жылдардың ортасына дейін көптеген компаниялар банкротқа ұшырап, жұмыссыздық деңгейі жоғарылады. Содан кейін экономикалық даму баяу болғанымен, тұрақты түрде жаңарды.
1931 жылғы сайлау
1931 жылы Испанияда өткен жалпы сайлауда барлық саяси партиялар сайлау нәтижесінің маңызды саяси салдарлары болатынын білген. Unión Monárquica кампаниясы А Коруньяда өте маңызды болды және оны El Ideal Gallego қолдады. Республикашылдар мен социалистер ORGA, тәуелсіз республикашылар, Испания Социалистік жұмысшылар партиясы (PSOE) және Радикалды социалистік республикалық партиядан құралған біріккен топ құрды. Сайлауда республикалық партиялар 39 орынның 34-ін жеңіп алды. Ең жақсы нәтижелер ORGA мен Partido Radical Socialista партиялары көрсетті, ал Радикалды республикалық партия көптеген қолдаушыларын жоғалтты.
Демократияның қайта оралуы
1983 жылдан 2006 жылға дейін қаланың мэрі Франсиско Васкес Васкес (PSOE) болды, және қала қызмет көрсету саласына бағытталды. Бірақ ол Галисиялық ұлтшылдыққа ашық қарсы болғандықтан, бұрыннан қалыптасқан Кастилиялық испандық әлеуметтік үстемдікті қолдап, Галисия тілі мен мәдени өркендеуіне қатысты терең тамырланған көзқарасты күшейткені үшін де сынға ілікті. Васкестің мұрасының тағы бір кемшілігі – оның қала құрылысы саясаты, әлеуметтік әсері шамалы, жоғары қаржыға жұмсалған алып жобалар (сауда орталықтары, Мыңжылдық обелиск және т.б.). Дегенмен, Васкес мырзаның 23 жылдық өкілеттігінде Еуропалық Одақ қаржылаған Теңіз серуені мен қаланың Ғылыми мұражайлары (Casa das Ciencias Planetario, Casa dos Peixes Aquarium және Casa do Home Domus) пайда болды. 2006 жылдың 20 қаңтарында Васкес Ватикан қаласындағы елші болып тағайындалды, ал кейіннен оның орнына Франсиско Хавьер Лосада де Азпиасу келді. 2007 жылғы қалалық сайлауда жергілікті билік Галисияның Социалистік партиясы мен солшыл ұлтшыл Галисиялық Ұлттық Блок партиясының коалициясы болды. Қала 2008 жылы өзінің алғашқы мыңжылдығын тойлады. 2011 жылғы қалалық сайлауда консервативті кандидат Карлос Негрейра (PP) көпшілік дауысқа ие болды, бұл демократия орнағаннан бері Халық партиясының қаладағы алғашқы жеңісі болды. 2015–2019 жылдар аралығындағы мэр Xulio Ferreiro болды, ол 2015 жылы жемқорлыққа қарсы бағдарламамен сайланған «Атлантикалық толқын» («Marea Atlántica») партиясынан шықты. Оның міндеті – қаланың қала құрылысын жақсарту болды, оны муниципалитет аймақтарының көп бөлігінде жағымсыз із қалдырған сыбайлас жемқорлық пен реттелмеген еркін нарық саясатына тәуелді қалдырмау еді. Ол бүкіл аймауда қала портын (бұрынғы мэр Карлос Негрейраның мұрасы) жеке инвестициялық компанияға сату жобасына қарсы кең қолдау тапты, себебі бұл компания 250 000-нан аз халқы бар қалада нақты сұраныс жоқ жоғары қабатты тұрғын үйлерден тұратын жабық аудан салуды жоспарлап отыр. Жоспарға жерге шектеу қою және оны қайта құру мәселесі бойынша азаматтармен кеңесу өткізу кіреді. Қазіргі мэр – PSdeG PSOE партиясынан Инес Рей.
Қазіргі қала
Қаланың қалалық аймағы 2014ЖылАуданыХалық саныA Coruña247 604 (2020)Culleredo29 434Arteixo30 857Oleiros34 563Sada15 156Bergondo6 702Abegondo5 585Cambre24 029Carral6 118А Корунья муниципалитетінің 247 604 тұрғыны бар және бір шаршы километрге шамамен 6700 тұрғыннан астам тығыздықпен иеленген. 2010 жылы қалада 12 344 шетелдік тұрды, бұл жалпы халықтың 5% құрайды. Басты ұлттар: бразилиялықтар (10%), колумбиялықтар (8%) және перуліктер (7%). Тілдер бойынша, 2008 жылғы мәліметтерге сәйкес, халықтың 7,75% галисия тілін негізгі тіл ретінде қолданады, 36% испан тілін қолданады, ал қалғаны екеуін де алмастыра қолданады. А Корунья қалалық аймағында 431 332 тұрғын бар.
The municipality of A Coruña has 247.604 inhabitants and a population density of around 6,700 inhabitants per square kilometer. In 2010 there were 12,344 foreigners living in the city, representing 5% of the total population. The main nationalities are Brazilians (10%), Colombians (8%) and Peruvians (7%). By language, according to 2008 data, 7.75% of the population speak Galician as a primary language, 36% speak Spanish and the rest use both interchangeably. A Coruña metropolitan area has 431.332 inhabitants.
Негізгі көрікті жерлер
Қалада б.з. 2 ғасырынан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан римдік Геркулес мұнарасы орналасқан. ЮНЕСКО оны әлемдік мұра деп жариялаған. Оны гольф алаңы бар үлкен қоғамдық саябақ қоршап тұр, сондай-ақ «Моур қорымы» (галисиан тілінде Cemiterio do Mouro, испан тілінде Cementerio del Moro) деп аталатын ғимарат бар. Шындығында, бұл ғимаратта ешқандай жерлеу болған емес, тіпті мұсылман немесе мұсылман емес, ал қазір онда «Casa das Palabras» (галисиан тілінде «Сөздер үйі») мұражайы орналасқан. Маяк – қаланың туы мен гербінің басты символы. Қала ерекше көзге түсетін әйнектелген терезелі балкондарымен де танымал, олар «галереялар» деп аталады. Бастапқыда бұл конструкциялар теңіз архитектурасының шешімі ретінде пайда болды, ауа райының қиындықтарына, әсіресе жаңбырлы күндерге бейімделген. Бұл үрдіс 18 ғасырда Ферролда Корольдік кемежайда жұмыс істеген бірнеше техниктердің заманауи ғимараттарда соғыс кемесінің артқы бөлігінің пішінін пайдалану идеясымен басталды. Одан кейін көп ұзамай, Солтүстік Испаниядағы көптеген теңіз порттары өздерінің қалалық портындағы үйлеріне осы әйнектелген балкондарды қосты. «Ескі қала» (испан тілінде Ciudad Vieja, галисиан тілінде Cidade Vella) – А Коруньяның ең көне бөлігі. Тоғызыншы және оныншы ғасырларда Геркулес мұнарасы орналасқан түбектегі Фаро аралының тұрғындары викингтердің шабуылдарынан қорғану үшін аймақты тастап, Бетанзос ауданына қоныстанды. 1208 жылы король Альфонсо IX қаланы қазіргі Ескі қала орнында қайта құрды және оны діни қызметкерлер мен феодалдарға бағынбауға, жеке басқаруына алды. Төртінші ғасырда Ескі қаланың сақталған қабырғалары, сондай-ақ Parrot және San Miguel сияқты үш порты салынды. Бұған қоса, қала қазір Сан-Карлос бағына айналған, Сэр Джон Мур жерленген Ескі бекіністі сақтайды. А Коруньяның Ескі қаласы қаланың тарихын жаңғыртатын көшелер мен алаңдарды, сондай-ақ Розалия де Кастроның Принс көшесінде орналасқан әсем сарайларын және резиденцияларын сақтайды. Ерекше ғимараттарға Галисия Корольдік академиясы (Галисия мәдениетін, әсіресе Галисия тілін зерттейтін мекеме), Сантьяго және Сент-Марияның романдық шіркеулері, Ас Барбарас монастыры (романдық және барокко стилінде) және испан армиясының Оперативтік логистика күшінің штабы жатады. Шілде айында Ескі қаланың көшелерінде ортағасырлық жәрмеңке өтеді. Қалада Сан-Антон сарайындағы Археологиялық музей, Көркемсурет мұражайы және ғылыми музейлер желісі (Casa das Ciencias, сондай-ақ Арата Изозаки салған планетарий, DOMUS және Aquarium Finisterrae) сияқты бірнеше музейлер бар. 2012 жылы Ұлттық ғылым және технология мұражайы (MUNCYT) қалада филиал ашты. А Коруньяның әлеуметтік өмірі жазғы түндері ең қызықты. Көптеген барлар мен клубтар жағажайға параллель Paseo Maritimo бойындағы Rua do Orzán көшесінде орналасқан. Тағы бір танымал орын, әсіресе жастар үшін, – Rúa Real көшесінің басында және Os Cantons Village сауда орталығының жанындағы Os Xardins (Бақтар) паркі.
Площадьдар, саябақтар және жағажайлар
Мария Пита алаңы, қаланың ең маңызды алаңы. Көрнекті орындары – қала әкімдігі және жергілікті қаһарман Мария Питаның ескерткіші. Жақын жерде Сент-Джордж шіркеуі орналасқан, онда 1901 жылы Элиза мен Марсела арасында Испаниядағы алғашқы бір жынысты неке болған, бұл сол аттас фильмнің негізіне алынған. Сан-Педро тауындағы саябақ, бұрынғы әскери аймақ, қала мен риаға көрініс ашады. Қонақтар автомобильмен немесе жағалаудан лифт арқылы келе алады. Саябақта кафе, ойын алаңдары, бақтар және қалпына келтірілген үш артиллериялық құрал бар. Жағажай (Paseo Marítimo) ұзын, Еуропадағы ең үлкендердің бірі. Ол қаланың мүйісін айналап, аквариум, Риазор стадионы және Геркулес мұнарасы сияқты көрікті жерлерден өтеді. 1997 және 2002 жылдар аралығында ашылған, бірақ 2011 жылы рельстен шығып қалғаннан кейін тоқтатылған туристік трамвай болған. Жаз айларында Орзан және Риазор жағажайлары ерекше танымал, олар қаланың орталық бөлігіндегі порттың қарама-қарсы жағында орналасқан. Тамыз айы бойына созылатын Мария Пита мерекесінде Риазорда "Noroeste Pop Rock Festival" тегін музыка фестивалі өтеді, онда Испания мен шетелден келген топтар өнер көрсетеді (Amaral, David Bisbal, Joe Cocker және Status Quo соңғы жылдары осы фестивальде өнер көрсеткен). Орзан мен Риазордан кішірек қала жағажайлары – Геркулес мұнарасының төменгі жағындағы Лапас, Орзанның жанындағы О Матадуиро, Сан Амаро және Оза.
Экономика
А Корунья қазіргі уақытта Галисияның ең бай аймағы және оның экономикалық локомотиві болып табылады. Соңғы бірнеше онжылдықтарда қала құрылымында түрлі өзгерістер болды – қазір ол жақын орналасқан Феррол қаласымен бірқатар әкімшілік функцияларды бөліседі. Компаниялар қаржы, коммуникация, жоспарлау, сату, өндіріс және техникалық қызметтер сияқты салаларда өсіп, А Коруньяны Галисияның ең бай мегаполисіне айналдырды. Порттың өзі көп мөлшерде таза балық түсіреді, сонымен қатар шикі мұнай және ірі көлемді жүктер сияқты басқа порттық қызметтердің артуымен, олар Галисия порттары арқылы тасымалданатын жүктердің 75% құрайды. 1975 жылы Амансио Ортега Гаона негіздеген Zara киім компаниясы осы қалада әлемдегі алғашқы дүкенін ашты және содан бері ұлттық және халықаралық киім желісіне айналды. Әлемдегі ең ірі тоқыма өндіруші Inditex компаниясының штаб-пәтері жақын маңдағы Артеисо қаласында орналасқан. А Корунья Галисияның ЖІӨ-нің 30% құрамын шоғырландырады, ал 1999 мен 2001 жылдар аралығында 35% өсім көрсетті, бұл дәстүрлі түрде экономикалық тұрғыдан күштірек болған Вигоны басып өтті. Қаланың басқа да маңызды компаниялары: Banco Pastor (Banco Popular Español меншігінде), Banco Etcheverría (Испаниядағы ең көне банк), Hijos de Rivera сыра зауыты, Abanca, R Cable Operator, Repsol мұнай өңдеу зауыты, Gas Natural электр станциясы, General Dynamics зауыты, Alcoa алюминий зауыты және La Voz de Galicia – испан тіліндегі консервативті күнделікті газет, Галисиядағы ең көп таралған басылым. А Корунья сонымен қатар маңызды сауда орталығы болып табылады. Испаниядағы ірі универмагтар желісі El Corte Inglés қалада екі орталыққа ие, олардың бірі 2011 жылдың сәуірінде ашылған Marineda City жаңа сауда аймағында орналасқан, ол Еуропалық Одақтағы ең үлкен сауда орталықтарының бірі болып табылады және IKEA, Decathlon дүкендері, кинотеатрлар, мұз айдыны, боулинг алаңы және картинг трассасын қамтиды. Қалада Carrefour (екі орталық), Hipercor және Auchan (Испанияда Alcampo деп белгілі) гипермаркеттері де бар. Соңғы жылдары мәдени, спорттық, демалыс және ғылыми салалардағы инфрақұрылымды және қолжетімділікті жақсартуға баса назар аударылды. Aegean Sea кемесінің апатқа ұшырап, мұнай төгілуінен кейін, жағалауды қалпына келтіруге және туризм саласын дамытуға көп күш жұмсалды. Бұл қаланың әкімшілік, сауда, порттық қызмет, мәдениет және туризм орталығы ретіндегі беделін нығайтты. Қалада сондай-ақ 2015 жылы 1 025 688 жолаушыны қабылдаған өңірлік әуежай бар.
Туризм
Соңғы жылдары А Коруньяда туризм өсіп, жылына 62 круиздік кеме қабылдайтын деңгейге жетті. А Коруньяның екі маңызды жағажайы (Орзан және Риазор) қаланың орталық бөлігінде орналасқан және оларды жоғарыдағы серуендеу жолымен шектеледі. Бұл оларды туристер үшін тартымды орынға айналдырады, сонымен қатар жылдың көп бөлігінде серфингшілердің бас қосып, демалатын жері болып табылады. Бұдан өзге, қалада Ас Лапас, Сан Амаро, Оза және Матадуиро сияқты тағы да бірнеше жағажайлар бар. Бұл төрт жағажай, Риазор және Орзан жағажайларымен бірге 2011 жылы «Көк ту» сертификатына ие болды. Сан-Жоан (Иоанн) күні – маңызды мереке, ол әсем фейерверк көрсетілімдерімен, шерулермен, от жағумен және таңға дейін қаланың барлық жағажайларында дәстүрлі оттар жағумен тойланады. 2006 жылы тұңғыш рет туристер саны қала халқын екі есеге арттырып, шамамен 500 000 адамды құрады, олар қаланы туристік бағыт ретінде таңдады. Қалада кеңейтілген қонақүйлер желісі бар, онда 3000-нан астам қонақүй бөлмелері ұсынылады. Мұнда бір бес жұлдызды және 11 төрт жұлдызды қонақүй, сондай-ақ көптеген басқа да қонақүйлер мен хостелдер бар. Қала бизнес-туризмге де назар аударады, 2500-ден астам адамға арналған ПАЛЕКСКО конгресс-көрме орталығын ұсынады; жаңа сауда-көрме орталығы EXPOCORUÑA концерттер, көрмелер және Sónar сияқты фестивальдерге арналған кеңістік ретінде қызмет етеді. Қала сонымен қатар Сантьяго де Компостелоға апаратын Ағылшын жолының бойында орналасқан.
Білім беру және мәдениет
38 мектепке дейінгі оқу орталығы, 47 бастауыш мектеп, 29 кәсіптік-техникалық училище және 33 орта мектеп бар. Жоғары білім беруде 1989 жылы құрылған мемлекеттік А Корунья университеті, UNED филиалы және Дублин университетінің колледжімен серіктес жеке оқу орталығы CESUGA орналасқан. CESUGA коммерция және сәулет саласы бойынша бакалавр дәрежелерін ұсынады. Escuela de Negocios NCG бизнес саласында MBA және басқа да магистратура бағдарламаларын ұсынады. Жеті муниципалдық кітапхана, провинциялық әкімдікке қарасты бір кітапхана және Xunta басқаратын бір қоғамдық кітапхана бар. Галисия Корольдігінің мұрағаты (галис тілінде Archivo do Reino de Galicia) Ескі қалада орналасқан. Сондай-ақ, испан тілі мектебі Escola Oficial de Idiomas ағылшын, француз, галис, итальян, неміс, португал, араб, орыс, қытай, жапон және испан тілін шет тілі ретінде оқытады. Музыкалық білім беру музыка мектебінде жақсы деңгейде ұйымдастырылған. А Корунья қаласы Orquesta Sinfónica de Galicia оркестрінің де орналасқан жері. Қалада Teatro Colón және Teatro Rosalía деген екі ірі театр бар, онда тұрақты түрде қойылымдар, музыкалық концерттер мен басқа да өнер көрсетулер өтеді. Көп мақсатты Coliseum орталығында түрлі концерттер, мәдени және спорттық шаралар ұйымдастырылады. Дэвид Копперфилд, Maná, Марк Кнопфлер, Шакира, Глория Эстефан, Iron Maiden, Deep Purple және Judas Priest сияқты халықаралық жұлдыздар осында өнер көрсеткен. Жазда бұл арена бұқа соғу үшін, ал қыста мұз айдыны ретінде пайдаланылады. А Коруньяда Сан-Антон сарайының археологиялық мұражайы, Көркем өнер мұражайы, Әскери мұражай және ғылыми мұражайлар желісі (Арата Изозаки салған планетарийі бар Casa das Ciencias, DOMUS және Finisterrae аквариумы) бар. 2012 жылы қалада Ұлттық ғылым және технология мұражайының (MUNCYT) филиалы ашылды. Қаланың ең маңызды фестивалі – Мария Пита фестивалі, ол шілде айының соңынан қыркүйек айының ортасына дейін жалғасады. Фестиваль бағдарламасына Noroeste Pop Rock (Риазор жағажайындағы тегін концерттер), қаланың әртүрлі жерлеріндегі тегін концерттер, Ескі қаладағы ортағасырлық жәрмеңке, Халықаралық фольклор фестивалі, кітап жәрмеңкесі, Festival Viñetas desde o Atlántico комикстер жәрмеңкесі және 2011 жылы алғаш рет ұйымдастырылған атақты неміс Октоберфестің қайта жаңғыртуы кіреді. Тағы бір танымал мереке – 23 маусымда қаланың жағажайларында және аудандарында түнгі аспан астында от жағумен тойланатын Сент-Джон күні. 150 000-нан астам адам түстен таңға дейін оттың үстінен секіріп, жаман рухтарды қорқытып қуады. Сонымен қатар, Вирксе до Росарио күні де тойланады, бірақ бұл мереке жоғарыда аталғандарға қарағанда аз тойланады.
Көлік
А Корунья Мадридтен басталатын радиалды жолдардың бірі (N VI) болып табылады. Қазіргі уақытта ескі радиалды жолға параллель жүретін тас жол (Autovía A 6) бар. Қаладан өтетін тағы бір маңызды жол – АП 9 ақылы тас жолы, ол Феррол қаласын Португалия шекарасымен байланыстырып, Галисияның ірі қалаларынан өтеді. AG 55 тас жолы қаланы Коста-да-Мортемен байланыстырады, бірақ қазіргі уақытта тек Карбальоға дейін созылады. N 550 (A Coruña Tui) дәстүрлі жолы әуежайға басты жол болып табылады, ал жаңа тас жол әлі құрылыс кезеңінде.
Әуе көлігі
Корунья әуежайы, бұрын Альведро әуежайы деп аталған, Кульедро муниципалитетінде, шамамен қала орталығынан орналасқан. Ол негізінен Испания бағыттарына қызмет көрсетеді, бірақ Лондон мен Лиссабонға, сондай-ақ жазғы маусымда Амстердам мен Парижге тұрақты рейстер бар. 2010 жылы бұл әуежайды 1,101,208 жолаушы пайдаланды.
Темір жол көлігі
Темір жол қызметтері Сан-Кристово станциясынан басталады. Алдағы жылдары қала жоғары жылдамдықты темір жол арқылы Мадрид пен Вигомен байланыстырылады. Аймақтық бағыттар қаланы Сантьяго-де-Компостела және Понтеведра, Луго және Монфорте-де-Лемос арқылы Вигомен байланыстырады. Қалааралық пойыздар Мадридке, Барселонаға және Баск еліне қатынайды, олар Солтүстік Испанияның көптеген маңызды қалаларынан өтеді. Портты қамтамасыз ету үшін жүк пойызы станциясы бар.
Қалааралық автобустар
Облыстық және қалааралық автобустар Кабальерос көшесіндегі Автовокзалдан кетеді. А Корунья өз метрополиялық аймағымен және Галисияның басқа қалаларымен және кенттерімен жақсы байланысқан. Қалааралық бағдарлар қаланы Мадрид, Барселона, Андалусия және Баск елі сияқты аймақтармен, сондай-ақ Женева, Париж немесе Мюнхен сияқты Еуропа қалаларымен байланыстырады.
Жергілікті қоғамдық көліктер
Ла-Корунья қаласындағы жергілікті көлікті Compañía de Tranvías de La Coruña компаниясы қамтамасыз етеді. Оның желісіне 93 көлікпен қызмет көрсететін 24 автобус бағыты кіреді. Атауында трамвай деген сөздің испан тіліндегі баламасы болғанымен, қазір ол трамвайларды пайдаланбайды. Трамвай 1903 жылы жылқымен жүретін трамвай ретінде іске қосылған, 1911 жылдан бастап электрлендірілді, ал соңғы жылқымен жүретін трамвайлар 1913 жылы тоқтатылды. 1962 жылы трамвай толығымен тоқтатылып, орнына троллейбустар қойылды. Бірақ, трамвай 1995 жылы тарихи трамвай ретінде қайта іске қосылды, бірақ 2011 жылы қайтадан тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін трамвайдың орнын бастан алған троллейбус 1979 жылы тоқтатылды.
Спорт
А Коруньяда спорттық инфрақұрылымдардың кең желісі бар. Ең маңыздысы – Риазор спорт кешені, оған Estadio Riazor (Депортиво де Ла Коруньяның үй стадионы), Спорт сарайы (HC Liceo A Coruña үйі), екі жабық жүгіру жолы, пелота корты және жабық бассейн кіреді. Ла-Торре спорт кешенінде көптеген футбол алаңдары, гольф алаңы және тағы бір пелота алаңы бар. Сонымен қатар, бес муниципалды футбол алаңы, 11 спорт орталығы және бірнеше яхта клубы (Real Club Náutico, Marina Coruña және т.б.) бар. 2007 жылы Termaria Casa da Auga кешені ашылды, онда спорт залы, талассотерапия орталығы және олимпиадалық өлшемдегі жабық бассейн бар. 1906 жылы құрылған «Депортиво» 2023–24 маусымынан бастап үшінші лигадағы «Примера Федерация» турнирінде өнер көрсетеді. Испания футбол лигасы 1928 жылы құрылғаннан бері 46 маусымды жоғары дивизионда және 41 маусымды екінші дивизионда өткізді. Олар 1999–2000 маусымында бір рет лига чемпионы атанды және бес рет күміс жүлдегер болды. Сондай-ақ, клуб екі Испания кубогын (1995 және 2002), үш Испания Суперкубогын және 5 «Ла Лига СмартБанк» титулын жеңіп алды, соңғысы 2011–12 маусымында. 2000–01 және 2004–05 жылдар аралығында «Депортиво» бес маусым қатарынан УЕФА Чемпиондар лигасына қатысты және 2004 жылы жартылай финалға жетті. Клубтың әйелдер секциясы 2023–24 маусымынан бастап Испанияның екінші дивизионында ойнайды. Қаланың Испаниядағы ең табысты роллер-хоккей командаларының бірі – HC Liceo, команда негізгі лигада, OK Liga-да ойнайды. Олар 2011 жылы Еуропа чемпионы атанды. Қаланың баскетбол командасы, «Баскет Корунья», Испанияның екінші лигасы LEB Oro лигасында ойнайды. Гандбол командалары, соның ішінде «Balonman Xiria» қазіргі уақытта Испанияның үшінші дивизионында ойнайды. Америкалық футбол командасы «Towers Football» Галисия аймақтық лигасы LGFA-да ойнайды. 2010 және 2011 жылдары екі гейл футбол командасы құрылды: «A Coruña Fillos de Breogán» (ерлер мен әйелдер командалары) және «Ártabros de Oleiros» (сонымен қатар А Коруньяда орналасқан). Олар Иберия чемпионатына және Галисия лигасына қатысады. Қала шетіндегі «Casas Novas» ат спорты клубы көптеген ұлттық және халықаралық чемпионаттарды өткізеді. Оншақты боулингтен А Корунья жыл сайынғы «Тереза Эррера де боулинг» турниріне ие, биыл (2016) 24–28 тамыз аралығында «Маринеда» қаласындағы «Pleno Bowling Centre» боулинг орталығында өтті. Бұл турнир Испанияның барлық аймақтарынан ойыншыларды тартады.
Саясат
Домингос Рафаэль Мерино Мехуто 1978 жылғы испан конституциясынан кейін ПСЖ партиясынан сайланған тұңғыш қала әкімі болды (қазір ол БНГ партиясында), және қазір Галисия облысының омбудсменінің (Валедор) кеңсесінде жұмыс істейді. Франсиско Васкес Васкес 1983 жылы PSOE партиясынан қала әкімі болды; бірақ Ватиканға Испания елшісі болып тағайындалғаннан кейін, 2006 жылдың 10 ақпанында Хавьер Лосада оны алмастырды. 2015 және 2019 жылдар аралығында қала әкімі болып "Marea Atlántica" ("Атлант ағысы") партиясынан Ксюлио Феррейро болды, ол 2015 жылы көбінесе жемқорлыққа қарсы бағдарламамен сайланды. Оның басты міндеттерінің бірі – қала мен оның жақын маңындағы көптеген аудандарда жағымсыз із қалдырған қала құрылысы саясатының ең жаман үлгілерін өзгерту болды. Қазіргі қала әкімі – PSdeG PSOE партиясынан Инес Рей.