Кіріспе
Гиповолемия, сондай-ақ көлемнің азаюы немесе көлемнің қысқаруы деп аталады, бұл организмдегі жасушадан тыс сұйықтықтың қалыптан тыс төмендеуі. Бұл тұз бен судың бірдей жоғалуынан немесе қан көлемінің азаюынан туындауы мүмкін. Гиповолемия – жасушадан тыс сұйықтықтың жоғалуы, оны сусызданумен шатастыруға болмайды. Гиповолемияның себептері әртүрлі, бірақ оларды екі негізгі категорияға бөлуге болады: бүйрек функциясымен байланысты жағдайлар және олармен байланыссыз жағдайлар. Гиповолемияның белгілері мен көріністері жоғалған сұйықтық мөлшері арта келе нашарлай түседі. Жеңіл сұйықтық жоғалғаннан кейін (қан тапсыру, диарея, құсу, жарақаттан қан кету және т.б.) бас ауруы, шаршау, әлсіздік, бас айналу немесе шөлдеу сезімі пайда болуы мүмкін. Емделмеген гиповолемия немесе көлемнің тым көп және жылдам жоғалуы гиповолемиялық шокқа алып келуі мүмкін. Гиповолемиялық шок белгілері мен көріністеріне жүрек соғу жиілігінің артуы, қан қысымының төмендеуі, терінің бозаруы немесе салқындауы, сананың шатыруы жатады. Мұндай белгілер байқалған жағдайда, жоғалған көлемді қалпына келтіру үшін дереу шаралар қолдану қажет.
Hypovolemia, also known as volume depletion or volume contraction, is a state of abnormally low extracellular fluid in the body. This may be due to either a loss of both salt and water or a decrease in blood volume. Hypovolemia refers to the loss of extracellular fluid and should not be confused with dehydration. Hypovolemia is caused by a variety of events, but these can be simplified into two categories: those that are associated with kidney function and those that are not. The signs and symptoms of hypovolemia worsen as the amount of fluid lost increases. Immediately or shortly after mild fluid loss (from blood donation, diarrhea, vomiting, bleeding from trauma, etc. ), one may experience headache, fatigue, weakness, dizziness, or thirst. Untreated hypovolemia or excessive and rapid losses of volume may lead to hypovolemic shock. Signs and symptoms of hypovolemic shock include increased heart rate, low blood pressure, pale or cold skin, and altered mental status. When these signs are seen, immediate action should be taken to restore the lost volume.
Белгілері мен симптомдары
Гиповолемияның белгілері мен симптомдары сұйықтық көлемінің артумен жоғалуымен күшейе түседі.
Патофизиология
Гиповолемияның белгілері мен симптомдары, негізінен, айналымдағы қан көлемінің төмендеуі және оның салдарынан организм тіндеріне жеткізілетін қан мөлшерінің азаюынан туындайды. Тіндердің қалыпты жұмыс істеуі үшін қанда тасымалданатын оттегі қажет. Айналым көлемінің азаюы миға қан ағынының төмендеуіне алып келуі мүмкін, бұл бас ауруы мен бас айналуына себеп болады. Денедегі барорецепторлар (көбінесе каротидтік синус және аорталық дугада орналасқан) айналымдағы сұйықтықтың азаюын сезіп, миға симпатикалық жүйке жүйесінің белсенділігін күшейтуге сигнал жібереді (қараңыз: барорефлекс). Бұл симпатикалық жауаптың нәтижесінде адреналин мен норадреналин бөлінеді, бұл перифериялық қан тамырларының тарылуына (қан тамырларының диаметрінің кішіреюіне) әкеледі, соның арқасында тіршілік үшін маңызды органдарға (яғни, ми мен жүрекке) қанды сақтау қамтамасыз етіледі. Перифериялық тамырлардың тарылуы қол-аяқтың суынуына (қолдар мен аяқтар), жүрек соғу жиілігінің артуына, жүрек шығысының ұлғаюына (және осыған байланысты кеудедегі ауыруға) жауап береді. Соңында, бүйректерге қан жеткізілуі азаяды, нәтижесінде зәр шығару мөлшері төмендейді.
Диагностика
Гиповолемияны жүрек соғысының жылдамдауы, қан қысымының төмендеуі және перфузияның болмауы арқылы анықтауға болады, бұл тері өзгерістері (терінің бозаруы) және/немесе маңдай, ерін және тырнақ төсегіндегі капиллярлық толтыру арқылы бағаланады. Науқасқа бас айналу, әлсіздік, жүрек ауруы немесе қатты шөлдеу сезімі тууы мүмкін. Бұл белгілер шоктың көптеген түрлеріне тән. Балаларда компенсация гиповолемияға (қан көлемінің азаюына) қарамастан, қан қысымын жасанды түрде жоғарылатуы мүмкін. Балалар, әдетте, ересектерге қарағанда ұзақ уақыт бойы компенсациялай алады (гиповолемияға қарамастан қан қысымын сақтайды), бірақ компенсациялау мүмкін болмаған кезде (декомпенсация) тез және ауыр түрде нашарлайды. Сондықтан балалардағы ішкі қан кетудің кез келген ықтималдығына белсенді түрде араласу керек. Ішкі қан кетуге себеп болуы мүмкін жарақат механизмдерін, мысалы, ішкі органдардың жарылуы немесе көкжиегін ескеру қажет. Осыған оқытылған және жағдайға мүмкіндік болған жағдайда, қосымша тексеру жүргізіліп, кеуде және іштің ауырсынуын, деформациясын, қорғаныш реакциясын, түсінің өзгеруін немесе ісінуін тексеру керек. Іш қуысына қан кету Грей Тернер белгісін (жақтар бойындағы көкжиегі) немесе Каллен белгісін (көбелек айналасындағы көкжиегі) тудыруы мүмкін.
Далалық күтім
Гиповолемиялық шокты емдеудегі ең маңызды қадам – қан кетудің көзін анықтап, тоқтату. Медициналық қызметкерлер дереу пациенттің қалған қан ағымын тиімдірек ету үшін шұғыл түрде оттегімен қамтамасыз етуі керек. Бұл шара өмірді сақтап қалуға мүмкіндік береді. Гиповолемия кезінде тыныс алу жүйесінің маңызы зор, себебі ерікті тыныс алу веноздық қайтымды арттыру арқылы қан қысымының төмендеуінің соққы көлеміне тигізетін әсерін азайтуға көмектеседі. Көктамырлық сұйықтықтарды (IV) қолдану жоғалған сұйықтық көлемін толықтыруға көмектеседі, бірақ IV сұйықтықтары қан сияқты оттекті тасымалдамайды, алайда зерттеушілер қанның орнын басатын заттарды жасап шығарып жатыр. Колоидты немесе кристаллоидты IV сұйықтықтарды құю қандағы ұю факторларын сұйылтады, бұл қан кету қаупін арттырады. Қазіргі заманғы ең жақсы тәжірибе гиповолемиялық шокпен ауыратын пациенттерде шектеулі гипотонияға рұқсат береді, бұл ұю факторларын тым сұйылтудан және жасанды түрде қан қысымын көтеріп, қалыптасқан ұйымды бұзудан сақтауды білдіреді.
Ауруханалық емдеу
2 сатыдағы гиповолемияда сұйықтықтарды толықтыру тиімді, ал 3 және 4 сатыларда қажетті.
Тарих
Қан көлемінің жоғалтуы нақты қан кетуге байланысты болған жағдайларда (мысалы, сусыздану сияқты жағдайларға қарағанда), көптеген медицина қызметкерлері дәлдігі мен сипаттамалық қасиеттері жоғары болғандықтан "қан тоқтау" терминін қолдануды ұсынады, нәтижесінде бұл термин тиісті контексте қазір көбірек қолданылады.