Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Папилонидтер тұқымдасына жататын көбелектер
Butterflies of family Papilionidae
Суалуқұйрық көбелектері – Папилонидтер тұқымдасына жататын ірі, әдемі түсті көбелектер, олардың 550-ден астам түрі бар. Көбінесе тропиктік аймақтарда кездессе де, осы тұқымға жататын көбелектер Антарктидадан басқа барлық құрлықта таралған. Тұқымда әлемдегі ең үлкен көбелектер – Орнитоптера туысына жататын құс қанатты көбелектер де бар. Суалуқұйрықтардың бірнеше ерекше белгілері бар; мысалы, папилионид гусеницасының алдыңғы кеудесінде осметрий деп аталатын қорғаныш мүшесі болады. Осмтерий әдетте жасырынып тұрады, бірақ қауіп сезгенде, гусеница оны сұйықтықпен толтырып, арқасындағы тік бойлас ойық арқылы сыртқа шығарады. Суалуқұйрықтардың кейбір түрлерінің артқы қанаттары екіге бөлінгендей көрінеді, бұл көбелек қанаттарын жайып тынығатын кезде байқалады. Осы есімнің шығу тегіне келетін болсақ, Линней типтік туысқа Papilio атауын берген, себебі латын тілінде "papilio" – "көбелек" деген мағынаны білдіреді. Туыстың ерекше атаулары үшін Линней суалуқұйрықтарға грек құдайлары мен батырларының есімдерін берген. Типтік түрі – Papilio machaon, ол "Илиада" да еске алынған Асклепийдің ұлы Махаонды құрметтеу үшін аталған. Сонымен қатар, Papilio homerus түріне грек ақыны Гомердің есімі берілген. Жапониядағы Тайра кланының Мон белгісі – Агехачо (суалуқұйрық көбелек).
Swallowtail butterflies are large, colorful butterflies in the family Papilionidae, and include over 550 species. Though the majority are tropical, members of the family inhabit every continent except Antarctica. The family includes the largest butterflies in the world, the birdwing butterflies of the genus Ornithoptera. Swallowtails have a number of distinctive features; for example, the papilionid caterpillar bears a repugnatorial organ called the osmeterium on its prothorax. The osmeterium normally remains hidden, but when threatened, the larva turns it outward through a transverse dorsal groove by inflating it with fluid. The forked appearance in some of the swallowtails' hindwings, which can be seen when the butterfly is resting with its wings spread, gave rise to the common name swallowtail. As for its formal name, Linnaeus chose Papilio for the type genus, as papilio is Latin for "butterfly". For the specific epithets of the genus, Linnaeus applied the names of Greek figures to the swallowtails. The type species: Papilio machaon honored Machaon, one of the sons of Asclepius, mentioned in the Iliad. Further, the species Papilio homerus is named after the Greek poet, Homer. The Mon of the Taira clan of Japan is an Agehachō (swallowtail butterfly).
Кіші тұқымдар
Қазіргі кездегі құйрыққұйрықтар тұқымдастары әдетте үш кіші тұқымдасқа жіктеледі: Baroniinae, Parnassiinae және Papilioninae. Соңғы екеуі одан әрі руларға бөлінеді. Құйрыққұйрықтарда морфологиялық сипаттамаларынан өзге, тамақтанатын өсімдіктердің таңдалуы және экологиялық тіршілік салты филогенез бен жіктелуді көрсетеді.
The genera of extant swallowtails are usually classified into three subfamilies, Baroniinae, Parnassiinae, and Papilioninae, the latter two being further divided into tribes. In swallowtails, besides morphological characteristics, the choice of food plants and ecological lifestyle reflect phylogeny and classification.
Барониналар
Барониналар – Мексиканың өте шағын аймағымен шектелген монотиптік кіші тұқымдас және олар кіші тұқымдастардың ең алғашқысы саналады. *Baronia brevicornis* реликт түр деп есептеледі және *Praepapilio* қазба таксонымен ортақ белгілері бар. Барония, *Papilionidae* отбасының ішінде, азық ретінде акация түрін (Leguminosae тұқымдасы) пайдалануымен ерекше. Парнассиялар тобындағы тайпалар – Парнассини, Зеринтини және Люхдорфини. Парнассини тайпасы екі туысты қамтиды: негізінен Орталық Азиямен шектелген *Hypermnestra* және Парнассиус (*Apollos*), көптеген түрлерден тұратын ерекше топ, олардың барлығы альпілік және биік тауларда өмір сүре алады. Парнассиустардың көпшілігінің артқы қанаттарында екі кішкентай қызыл дақ бар. Люхдорфини тайпасына Кіші Азияның *Archon* туысы және Қытай мен Жапонияның *Luehdorfia* туысы жатады. Бұл екі тайпа азық өсімдіктерін өзгертуге эволюция жасады, ал үшінші тайпа, Зеринтини, папилионидтерге тән азық өсімдігін, төменгі жазықтықта өсетін *Aristolochia* лозасын сақтап қалды. Зеринтини төрт туысты қамтиды: *Sericinus*, *Bhutanitis*, *Zerynthia* және *Allancastria*. Кіші тұқымдасы: Parnassiinae.
The Baroniinae are a monotypic subfamily, restricted to a very small region in Mexico and are considered to be the most basal of the subfamilies. Baronia brevicornis is considered to be a relict species, and shares features with a fossil taxon Praepapilio. Baronia is unique among papilionidae' as having an Acacia species (family Leguminosae) as its food plant. The tribes recognized in the Parnassiinae are Parnassiini, Zerynthiini, and Luehdorfiini. Tribe Parnassiini contains two genera, Hypermnestra, largely confined to central Asia and the genus Parnassius (the Apollos), a distinctive group of many species, all of which are alpine and capable of living at high altitudes. Most Parnassius have two small reddish spots on their hindwings. The tribe Luehdorfiini contains the genera Archon of Asia minor and the genus Luehdorfia of China and Japan. These two tribes have evolved to change their food plants, while the third tribe, Zerynthiini, has retained the archetypical papilionid food plant, the lowland vine Aristolochia. Zerynthiini comprises four genera – Sericinus, Bhutanitis, Zerynthia and Allancastria. Subfamily: Parnassiinae.
Қаңқалар
Папилиониналар кіші тұқымдасының құрамындағы тайпалар: Лептоцирцини, Тейнопальпини, Троидини және Папилионини. Кіші тұқымдасы: Papilioninae.
The tribes recognized in the Papilioninae are Leptocircini, Teinopalpini, Troidini, and Papilionini. Subfamily: Papilioninae.
Преепапилиониндер
Қосымша Praepapilioninae кіші тұқымдасы, бір ғана Praepapilio туысынан тұрады, және жойылып кеткен екі түрді қамтиды. Әрбір түр АҚШ-тың Колорадо штатындағы орта эоцендік шөгіндіде табылған жеке қазбалар негізінде сипатталған (Durden және Rose, 1978).
An additional subfamily, Praepapilioninae, consisting of a single genus Praepapilio, includes two species of extinct butterflies, each member being described from single fossils found in a middle Eocene deposit in Colorado, United States (Durden and Rose, 1978).
Мимикриядағы полиморфизмдердің биологиялық негізі
Кейбір түрлердің барлық жекелері сыртқы түрінде бірдей емес. Мысалы, Papilio glaucus (шығыс жолбарыс құйрығы), Y хромосомасының байланысы аналықтарының жабайы типті (сары және қара) немесе меланикалық (қара меланин сары фонды алмастырады) болатынын анықтайды. Бұл генетикалық айырмашылықтың себебі – меланизмді организмдегі дофамин деңгейін бақылайтын жалғыз геннің әсері. Қанаттардың фонындағы сары пигменттің түзілуіне көмектесетін BAS ферменті, дофаминмен бірге, тежеледі. Пигмент болмағандықтан, көбелек көбінесе қара (меланикалық форма) болып көрінеді және Battus philenor – құбырлы құйрықтың Батезиандық мимикациясын көрсетеді. Сонымен қатар, Papilio glaucus толық қара түсті болмайды; кейбіреулері аралық "көмірлі" түске ие және температураға сезімтал. Батезиандық мимикриясы жоқ түрдің еркектері аналықтарына қарағанда жыртқыштардың шабуылына көбірек ұшырайтынын ескерсек, аналықтардың неге мимикриялық емес қанат үлгісін көрсетуі, бұл олардың мимикриялық формамен салыстырғанда тіршілікке бейімделуін төмендетіп жіберуі мүмкін деген сұрақ туындайды. Құбырлы құйрықты құйрық та Батезиандық мимикрияны көрсетеді. Бұл құбылысқа қатысты бірнеше гипотезалар ұсынылды, олардың екі ерекшесі – псевдосексуалдық таңдау гипотезасы және еркектерден аулақтау гипотезасы. Псевдосексуалдық гипотеза бойынша, аталық көбелектер еркекке ұқсас аналықтарға агрессивті түрде жақындасып, оларды аналық ретінде анықтағанда олардың мінез-құлқын жыныстық мінез-құлыққа өзгертеді. Еркектерден аулақтау гипотезасында аналық көбелектер еркектердің мазалауынан қашу үшін жасынып, өйткені жұбыну зиянды, уақытты талап етеді және жыртқыштарды тарта алады. Бір зерттеуде еркектердің әрбір морфтың аналықтарына реакциясы тіркелді және еркектер Батезиандық мимиктерді, содан кейін қара және сары, содан кейін қызыл түсті дақтары бар морфты үнемі артық көретіні анықталды. Олар жұмыртқаларын тамақтандыратын өсімдіктердің жапырақтарының төменгі жағына жеке-жеке салады. Жұмыртқа салынғаннан кейін ата-аналық инвестиция болмайды. Құйрықтылар әдетте кремастер арқылы субстратқа бекітіледі, бірақ басы жоғары қарап, жібек белдеумен ұсталады. Алайда, Аполлон көбелектері жердегі қоқыстарда көбейеді және бос кокон да жасайды. Орташа белдеуде қыс құйрықтық диапауза кезеңінде өтеді.
Not all individuals in some species are identical in appearance. For example, Papilio glaucus (eastern tiger swallowtail), Y linkage determines whether the females are either wild type (yellow and black) or melanic (dark melanin replaces the yellow background). This genetic difference stems from the fact that melanism is controlled by a single gene, which controls the level of dopamine in the organism. The enzyme BAS, which assists dopamine in producing the yellow pigmentation, normally found on the wings' background, is suppressed. Without the pigmentation, the butterfly appears mostly black (the melanic form) and is a Batesian mimic of Battus philenor, the pipevine swallowtail. There are also Papilio glaucus that are not wholly black; several possess an intermediate "sooty" color and are sensitive to temperature. Given that the males of the species, which do not have Batesian mimicry, are preyed upon much more frequently by predators than the females, an ongoing question is why females would exhibit the non mimetic wing pattern, which would seemingly lower their fitness compared to the mimicry form. The pipevine swallowtail exhibits Batesian mimicry as well. Several hypotheses for this phenomenon were made, the two noteworthy being the pseudosexual selection hypothesis and the male avoidance hypothesis. In the pseudosexual hypothesis, male butterflies aggressively approached the male looking females and then mellowed their behavior into sexual behavior when they were close enough to identify them as females. In the male avoidance hypothesis, female butterflies disguise themselves in an attempt to evade male harassment, as courtship can be harmful, time consuming, and attract predators. One study recorded male responses to females of each morphs and found that the males consistently favored the Batesian mimics, then the black and yellow, and then the morph with orange patches. They lay individual eggs on the underside of the leaves of their food plants. There is no parental investment once the eggs have been laid. The pupae are typically attached to the substrate by the cremaster but with head up held by a silk girdle. The Apollos, however, pupate in debris on the ground and also build a loose cocoon. In the temperate regions, the winters are passed in a pupal diapause stage.
Мәдениетте
Құйрықты көбелектер үлкен, түрлі-түсті және тартымды болғандықтан, оларды көбелектерді жинаушылар іздеп табуға тырысады. Олардың ең ірілері – құс қанатты көбелектер – ерекше бағаланады және жинаушыларға жеткізу үшін көбелек шаруашылықтарында өсіріледі. Осы отбасының көптеген түрлері личинка кезінде цитрус тұқымдасына жататын Rutaceae өсімдіктерімен қоректенеді, сондықтан осы әдемі көбелектердің кейбіреулері цитрус бақтарында зиянкес болуы мүмкін. Орегон құйрықты көбелегі – Орегон штатының ресми жәндігі. Шығыс жолбарыс құйрықты көбелегі – Вирджиния штатының ресми жәндігі, ал Джорджия, Делавэр және Оңтүстік Каролина штаттарының ресми көбелегі. Қара құйрықты көбелек – Оклахома штатының ресми көбелегі.
Since swallowtail butterflies are large, colorful, and attractive, they have been targeted by butterfly collectors. The largest of these, the birdwing butterflies are particularly sought after and are cultured in butterfly farms to supply collectors. Many members of the family, as larvae, feed on plants of the citrus family Rutaceae, making some of these attractive butterflies pests in citrus orchards. The Oregon swallowtail is the state insect of Oregon. The eastern tiger swallowtail is the state insect of Virginia and the state butterfly of Georgia, Delaware, and South Carolina. The black swallowtail is the state butterfly of Oklahoma.