Кіріспе

Жасыл саясатқа негізделген саяси партия

Жасыл партия – қоршаған ортаны қорғау және әлеуметтік әділдік сияқты жасыл саясат қағидаттарына негізделген, ресми түрде ұйымдастырылған саяси партия. Жасыл партиялардың бағдарламалары көбінесе әлеуметтік-демократиялық экономикалық саясатты қабылдайды және басқа солшыл партиялармен коалиция құрады. Әлемнің шамамен 90 елінде жасыл партиялар бар, олардың көпшілігі «Жаһандық жасылдар» ұйымының мүшелері.

Анықтамалар

"Жасыл" партиялар мен "Жасыл" партиялар арасында ерекшеліктер бар. Кез келген партия, фракция немесе саясаткер қоршаған орта мәселелерін басымдыққа қойса, оны "жасыл" деп атауға болады. Ал, ресми түрде ұйымдастырылған Жасыл партиялар экологиялық мәселелермен қатар, әлеуметтік әділдік және консенсус негізінде шешім қабылдау сияқты басқа да мәселелерді қамтитын идеологияны ұстанады. Жасылдардың жаһандық хартасында алты басшылық принцип қарастырылған: экологиялық даналық, әлеуметтік әділдік, қатысу демократиясы, зорлықсыздық, тұрақтылық және әртүрлілікке құрмет.

Тарих

1970 жылдардың басында әлемнің әртүрлі аймақтарында негізінен экологиялық платформада үгіт жүргізетін саяси партиялар пайда болды. Әлемдегі алғашқы экологиялық платформада науқан жүргізген саяси партиялар – Австралияның Тасмания штатында 1972 жылғы сәуірде өткен сайлауға қатысқан Біріккен Тасмания тобы және 1972 жылғы қарашада өткен Жаңа Зеландияның жалпы сайлауына қатысқан Жаңа Зеландияның Құндылықтар партиясы. Олардың «Жасыл» деген атауды пайдалануы Австралияның құрылыс жұмыскерлерінің «Жасыл тыйымдар» қозғалысынан туындады, олар мәдени және экологиялық маңызы бар жерлерде құрылыс салудан бас тартты. Еуропадағы алғашқы жасыл партия 1972 жылы Швейцарияның Нойшатель кантонында құрылған Халықтық қоршаған орта қозғалысы болды. Еуропадағы алғашқы ұлттық жасыл партия 1973 жылғы ақпанда Ұлыбританияда құрылған PEOPLE партиясы еді, ол кейін Экология партиясына, содан кейін Жасыл партияға айналды. 1970 жылдардың басында бірнеше жергілікті саяси топтар құрылды. Фонс Спрангерс әлемдегі алғашқы жасыл мэр болды, ол 1970 жылы Мьерде сайланды және 2020 жылға дейін Фламанд жасылдары үшін белсенді болды. «Жасыл» атауын алғаш рет 1977 жылғы 1 қыркүйекте құрылған Төменгі Саксонияның «Қоршаған ортаны қорғау үшін жасыл тізім» партиясы қолданған көрінеді. Ұлттық деңгейде танымалдыққа қол жеткізген алғашқы жасыл партия – ядролық энергияға қарсылығымен және жасылдарға тән антицентралистік және пацифистік құндылықтарымен танымал неміс жасыл партиясы. Олар 1980 жылы құрылды және бірнеше жыл бойы штаттық деңгейдегі коалициялық үкіметтерде болды. 1998 жылдан 2005 жылға дейін Германияның Социал-демократиялық партиясымен бірге «Қызыл-жасыл» деп аталған федералды коалициялық үкіметте болды. 2001 жылы Германияда ядролық энергияға тәуелділікті тоқтату туралы келісімге келді және 2001 жылғы Ауған соғысында коалицияда қалуға және канцлер Герхард Шредердің үкіметін қолдауға келісті. Бұл оларды әлемдегі көптеген жасылдармен келіспеушілікке ұшыратты. 1995 жылы Финляндияда Финляндияның Жасыл партиясы ұлттық кабинетке кірген алғашқы еуропалық жасыл партия болды. Ұлттық деңгейдегі үкіметке қатысқан басқа жасыл партиялардың ішінде «Жасылдар!» (бұрынғы Agalev) және Бельгиядағы Ecolo, Францияның Жасылдар партиясы және Ирландиядағы Жасылдар партиясы бар. Нидерландыда GroenLinks («Жасыл сол») 1990 жылы төрт кіші солшыл партиядан құрылды және қазір Нидерланд парламентінде тұрақты фракция болып табылады. Австралиялық жасылдар 2010 жылдан 2013 жылға дейін Лейбористік партияның азшылық үкіметін қолдады және бірнеше штаттық үкіметтерге қатысты. 2022 жылы Данияда «Балама» жасыл партиясының Парламентте бір ғана мүшесі бар, ол бұрынғы тоғыздан төмендеді, ал жергілікті парламентте бес мүшесі бар. 2022 жылы Португалияда Жасыл партия «Адамдар, жануарлар және табиғат» партиясының да Парламентте бір ғана мүшесі бар, ол бұрынғы төрттен төмендеді, және Мадейра аймақтық парламентінде тағы бір мүшесі бар, ал оның басқа екі жасыл партиясы, Partido da Terra және Partido Ecologista «Os Verdes» партияларының сәйкесінше екі кеңесшісі және бір мэрі бар. Соңғы отыз жылда әлемде көптеген жасыл партиялар құрылды. Қазір демократиялық жүйелері бар көптеген елдерде, Канададан Перуге дейін, Норвегиядан Оңтүстік Африкаға дейін, Ирландиядан Моңғолияға дейін жасыл партиялар бар. Дүние жүзіндегі көптеген елдерде ұлттық, өңірлік және жергілікті деңгейде жасыл партиялар өкілдігі бар. Жасыл партиялардың көпшілігі сайлауда жеңіске жету үшін құрылады, сондықтан олар сайлау немесе саяси округтер бойынша ұйымдастырылады. Бірақ бұл жалпыға бірдей қолданылмайды: Алясканың Жасыл партиясы биоөңірлік демократияны жүзеге асыру үшін биоөңірлік желілер бойынша ұйымдастырылған.

Қолдау

Академиялық зерттеулер Жасыл партия қолдаушыларының әдеттегі демографиялық және көзқарастық сипаттамаларындағы айқын халықаралық тұрақтылықты көрсетті. Атап айтқанда, Жасыл партияға дауыс берушілер көбінесе жас, жоғары білімді, әйелдер арасында пропорционалды түрде көптеп кездеседі және әлеуметтік және мәдени салаларда (денсаулық сақтау, білім беру, өнер және т.б.) жұмыс істейді. Олар сонымен қатар орташадан жоғары экологиялық сана мен әлеуметтік либерализмді көрсетеді, сондай-ақ солшыл көзқарастарға бейім. Бұған қоса, Жасыл партиялар экономикалық дамудың жоғары деңгейі мен жұмыссыздықтың төмен деңгейі бар елдерде, сондай-ақ нақты экологиялық даулардың (мысалы, атом электр станцияларының құрылысы) және экологиялық мәселе бойынша ірі партиялардың белсенді бәсекелестігінің болуында көп қолдауға ие болады. Алғашқы екі фактор сайлаушылардың материалдық тұрақтылығын қамтамасыз етіп, экология сияқты "жоғары" мақсаттарға көңіл бөлуіне мүмкіндік береді деп саналады; ал соңғы екі фактор Жасыл партияның өзінің саясаты мен мәлімдемелерін ілгерілетуге көмектеседі (егер ірі партиялар экологиялық сананың артуына жылдам арада ден қоймаса, мәселені толығымен өздеріне қаратып алып, жеке экологиялық партияның дамуына кедері келтіруі мүмкін). Олардың жақтастары кейде экологиялық мәселелерді экономикалық жүйеге байланыстырып, жасыл еркін нарықтық либералды капиталистік баламаларды ескермейді.

Қатыстықтар

Жергілікті жағдайларға немесе мәселелерге байланысты платформалар мен одақтар әр түрлі болуы мүмкін. Демократия мақсатына сәйкес, көршілес экорегиондарға әртүрлі саясат немесе қорғау қажет болуы мүмкін. Жасыл партиялар көбінесе белгілі бір аумақта ғылыми экологтардың, қоғамдық экологиялық қозғалыстардың және жергілікті (немесе ұлттық) солшыл топтардың, сондай-ақ бейбітшілік пен азаматтар құқықтарын қолдайтын топтардың коалициясы арқылы құрылады. Қызыл-жасыл альянс – жасыл және әлеуметтік-демократиялық партиялар арасындағы одақ. Мұндай одақтар көбінесе сайлау мақсатымен (әсіресе, көпшілік дауыс жинамайтын сайлау жүйелерінде) немесе сайлаудан кейін үкімет құру үшін жасалады. Гавайидегілер сияқты кейбір жасылдар тиімдірек одақтарды (көк-жасыл альянс) немесе дәстүрлі өмір салтын сақтауға немесе оларға тәуелді экологиялық ресурстарды қорғауға тырысатын халықтарды табады. Жасылдар бұрынғыдан әртүрлі топтармен одақ құруды қолдайды, бірақ сонымен қатар қоғамдардың әлеуметтік және экономикалық құрамындағы әртүрлілікті ынталандыру арқылы алуан түрлі қоғамдарды құруға да ұмтылады. Одақтар көбінесе партияларға қатысу мен жасыл қозғалыстың құндылықтарын ілгерілету арасындағы стратегиялық айырмашылықтарды көрсетеді. Мысалы, жасылдар Мексиканың солшыл орталық билеуші институционалдық-революциялық партиясын құлату үшін оңшыл орталық партиялармен одақтасты. 2000 жылы АҚШ жасыл партиясының президенттікке үміткері Ральф Надер ауыл шаруашылығы саясаты және сайлау науқанын корпоративтік қаржыландыруға тыйым салу сияқты мәселелер бойынша өте консервативті Пэт Бьюкененмен бірлесіп науқан жүргізді. Алайда, Надер мен Бьюкенен арасындағы бұл "одақ" саяси спектрдегі белгілі бір мәселелерге кең қолдау бар екенін көрсетуге бағытталған және шектеулі болды. АҚШ жасыл партиясы 2001 жылы күрт өсті. Дегенмен, тұрақты коалициялар (Германиядағыдай) сайлаулар арасында әлеуметтік мәселелер бойынша солшыл партиялармен, ал "халықтың қарапайым тобы" корпоративтік субсидиялар мен қоғамдық этика сияқты мәселелер бойынша оңшылдармен құрылады. 2007 жылдың 13 маусымында Ирландияның жасыл партиясы, парламентте алты мүшеден (TD) тұрады, тарихында алғаш рет Fianna Fáil және Прогрессивті демократтармен коалициялық үкімет құруға келісті (Прогрессивті демократтар кейіннен партия ретінде таратылды, бірақ олардың мүшелері парламентте қалды). Жасыл партия 2011 жылдың қаңтарында үкіметтен кеткенге дейін екі министрлік және екі орынбасар министрлікке ие болды. Олар келесі айдағы жалпы сайлауда барлық алты орыннан айырылды, бірақ 2016 жылғы жалпы сайлауда екеуін, 2020 жылғы жалпы сайлауда он екі орынды жеңіп алды және 2020 жылдың маусымында қайтадан үкіметке кірді. Чехияда жасыл партия 2007 жылдың қаңтарынан 2009 жылдың наурызында үкімет құлағанға дейін консервативті Азаматтық демократиялық партиясымен (ODS) және Христиан-демократтармен (KDU–ČSL) бірге билік коалициясының құрамында болды. Жасыл партиялар парламенттегі басқа партиялармен коалицияларға / одақтарға жиі қосылуға мәжбүр, өйткені олар көбінесе дауыс берудің көп бөлігін алмайды (ұлттық деңгейдегі сайлауда сирек 10% -дан асып түседі). Олардың коалициялық үкіметтерге қатысуы экологиялық мәселелерді саяси күн тәртібіне қою үшін маңызды, бірақ олардың табысқа жету мүмкіндігі одақта көпшілік емес болғандықтан шектеулі. Вангари Маатай Африкадағы жасыл партияның ең белгілі және табысты мүшесі болды: ол Жасыл белдеу қозғалысын және Кенияның Mazingira Green партиясын құрғаннан кейін 2002 жылы Кения парламентіне сайланды, қоршаған орта және табиғи ресурстар жөніндегі министрдің көмекшісі болды және 2004 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығын жеңіп алды. Парламенттік өкілдікке ие болған басқа да африкалық жасыл партиялар – Маврикийдің "Les Verts Fraternels" және Франк Хабинезаның Руанданың "Демократиялық жасылдар" партиясы. Сенегалда жасыл партияның жетекшісі Хайдар әл Али 2012 жылы Экология министрі болып тағайындалды.

Австралия, Фиджи, Жаңа Зеландия, Папуа-Жаңа Гвинея, Вануату

Жасыл партиялар Жаңа Зеландия, Австралия және Вануатуда ұлттық немесе мемлекеттік парламенттік өкілдікке қол жеткізді. Жаңа Зеландияда Aotearoa New Zealand Жасыл партиясы 2023 жылғы жалпы сайлаудан кейін Жаңа Зеландияның Өкілдер палатасында қазіргі уақытта 15 орынға ие. Австралиялық жасылдар Австралия Сенатында 11 орынға және Австралияның Өкілдер палатасында 4 орынға ие. 2004 жылдан бері олар барлық федералды сайлауларда кез келген үшінші партиядан көп дауыс алды. Сонымен қатар, олар бес штаттың мемлекеттік парламенттерінің жоғарғы және төменгі палаталарында, сондай-ақ бір аумақтың бірпалаталы палатасында өкілдік етеді. Жасылдар Жаңа Зеландия мен Австралиядағы жергілікті басқару органдарында да өкілдік лауазымдарды атқарады (бірқатар жергілікті басқару органдары Жасыл кеңесшілермен басқарылады). 2010 жылы Адам Бандт үміткерлігімен Жасылдар Австралияның Еңбек партиясынан Мельбурн орындығын жеңіп алды. Бұл Жасылдардың жалпы сайлауда Төменгі палатадағы алғашқы жеңісі болды (олар бұған дейін екі орынды қосымша сайлауларда жеңіп алған). Австралия Сенатында және Жаңа Зеландиядағы пропорционалдық өкілдік Австралиялық жасылдар мен Жаңа Зеландияның Жасыл партиясының беделін нығайтып, оларға заң шығарушы органдар мен саясатты қалыптастыру комитеттеріне тікелей қатысуға мүмкіндік берді. Британ үлгісіндегі «бірінші келгенді жеңіске шығару» сайлау жүйесін ұстанатын елдерде Жасыл партиялар федералды немесе провинциялық/аймақтық/мемлекеттік орындарды алуда қиындықтарға тап болады. Австралияның Еңбек партиясының сайлау бюллетендеріндегі дауыстардың бір бөлігін Австралиялық жасылдарға бөлу практикасы AG үміткерлерін парламентке өткізуге көмектесті. 2008 жылғы Австралияның астаналық округі сайлауында Жасылдар 15,6% дауыс жинап, 17 орынның 4-ін жеңіп алды. Шейн Раттенбери ассамблея спикері болып сайланды, бұл Австралиядағы кез келген парламентте немесе ассамблеяда Жасыл партия мүшесінің осындай лауазымды алғаш рет иеленуі болды. Алайда, олар 2012 жылғы сол аумақтағы сайлауда бір орынды ғана сақтап қалды. Вануатудағы Жасыл конфедерация (Confédération Verte) 2012 жылғы қазан айында өткен жалпы сайлауда 52 орынның 3-ін жеңіп алды. Оның ең белгілі мүшесі – 2013 жылғы наурыз айында премьер-министр болған Моана Каркасс Калосил. Каркасс, жасыл либерал, жасыл үкіметке емес, кең коалициялық үкіметке жетекшілік етеді, онда ол жасыл министрдің жалғыз өкілі. Папуа-Жаңа Гвинеяда Жасылдар партиясы бар, бірақ оның Парламентте мүшесі жоқ. Фиджиде 2008 жылдан 2013 жылға дейін қысқа мерзімге Жасыл партия болды; Парламент әскери режиммен тоқтатылғандықтан, партия 2013 жылы барлық партиялар тіркелімнен шығарылғанға дейін ешқандай сайлауға қатыса алмады.

Ливан

Ливанның Жасылдар партиясы 2008 жылы діни бейтараптық партия ретінде құрылды. Оның алғашқы президенті – Филипп Скафф, Grey Advertising компаниясының бас директоры. Партия 2010 жылдың мамыр айындағы муниципалды сайлауларда алғаш рет қатысты. 2011 жылы партия Ливанда әйел басшы сайлаған алғашқы саяси партия болды, ол кезде Нада Заарур президенттікке сайланды.

Пакистан, Сауд Арабиясы

Пакистанның Жасыл партиясы 2002 жылы құрылды, ал Сауд Арабиясының Жасыл партиясы 2010 жылы пайда болды. Дегенмен, саяси репрессияға байланысты, Оңтүстік және Оңтүстік-Батыс Азияның кейбір Жасыл партиялары жасырын ұйымдар болып табылады.

Тайвань

Тайваньның Жасыл партиясы 1996 жылы құрылған. Бұл Тайваньдағы маңызды саяси партия – Демократиялық прогрессивті партиямен көбінесе байланысы бар шағын партия.

Бельгиялық және неміс тамыры

Еуропадағы алғашқы жасыл партиялар 1970-ші жылдардың соңында қоршаған ортаға қатысты сананың артуы және жаңа әлеуметтік қозғалыстардың дамуы нәтижесінде құрылды. Бельгиядағы жасыл партиялар алғашқы табысқа жетті. Бельгияда 1970-ші жылдары парламентке жасыл партия мүшелері бірінші болып сайланды, жергілікті кеңесте орын алып, Лиеж қаласындағы билік тепе-теңдігін сақтап, сол кеңесте биліктегі партиямен коалиция құрған алғашқылар болды. 1979 жылы Батыс Германия саясатында жеткіліксіз өкілдік етілген саяси науқандар мен диссиденттік топтар 1979 жылғы Еуропалық парламент сайлауына қатысу үшін коалиция құрды. Олар бірде-бір орын жеңіп алмаса да, осы бірлестіктегі топтар партия болуға ресми келісім берді және 1983 жылғы Германияның ұлттық сайлауында үлкен жетістікке жетті. Олар Еуропада ұлттық деңгейде сайланған мүшелері бар алғашқы жасыл партия емес еді, бірақ бұқаралық ақпарат құралдарының ең көп назарын өзіне тартқандықтан, олардың алғашқылар болғандай әсері қалды. Бұл, ішінара, олардың харизматикалық көшбасшысы Петра Келлиге байланысты болды, ол американдық әкесі болғандықтан американдық БАҚ-тың қызығушылығын тудырған неміс еді. 1980 жылы құрылғаннан бастап және Германияның қайта бірігуінен кейін «Альянс 90» партиясымен біріккеннен бері Келлидің партиясы, қазір «Альянс '90/Жасылдар» деп аталады, Еуропаның ең маңызды жасыл партияларының біріне айналды. Ол Испания сияқты басқа елдерде ұлттық деңгейдегі жасыл партиялардың құрылуында да маңызды рөл атқарды. Ұлыбританиядағы Жасылдар партиясының алғашқысы 1972 жылы Ковентриде құрылған «ХАЛЫҚТАР» партиясы болды. Ол 1973 жылы «Экология партиясы», ал 1985 жылы «Жасылдар партиясы» деп аталды.

1984-1989 жж.: Жаңа саяси күш

1984 жылы жасылдар Еуропалық парламент сайлаулары үшін ортақ платформаға келісті және осы жерде Еуропалық парламентке алғашқы жасыл депутаттар сайланды. "Жасылдар" қозғалысының басты орталығы Германияда жеті депутат сайланды, тағы екеуі Бельгиядан, екеуі Нидерландыдан. Осы он бір депутаттың өзі жасылдарға парламенттік топ құруға жеткіліксіз болғандықтан, олар Италия, Дания және Фландрия мен Ирландия аймақтық өкілдерімен одақтасып, GRAEL (Green Alternative European Link) тобын құрды, ол "Радуга" тобы деген атпен де белгілі. Саяси тұрғыдан олар қоршаған ортаның ластануына қарсы күресті, ядролық энергияға (1986 жылы Чернобыль апаты болды) қарсылық танытты, жануарларды қорғауды қолдады және Еуропалық институттардың ықпалымен туындаған спекуляциялардың нәтижесінде Брюссельді бұзуға қарсы науқан жүргізді.

1990 жылдардан бері

Жас партиялардың ұлттық деңгейдегі ынтымақтастығының арқасында олар Еуропалық жасыл партиялардың көп бөлігін біріктіретін жалпыеуропалық альянс құрды. 2009 жылғы маусым айының мәліметтері бойынша, Жасылдар Еуропалық парламентте 46 орынға ие партия болып табылады. Олар ұзақ жылдардан бері «Еуропалық еркін альянспен» (ЕЕА) одақтас, ол «мемлекеті жоқ ұлттардың» альянсы, мысалы, Уэльстің ұлттық партиясы Plaid Cymru және Шотландияның Ұлттық партиясы. Еуропалық жасыл партиясы/ЕЕА бірге 58 орынға ие және ол Еуропалық парламенттегі төртінші ірі партия. Көптеген мәселелер бойынша еуропалық жасылдардың саясаты ұқсас болғанымен, еуропалық жасыл партияларды бөліп тұратын бір мәселе бар: Еуропалық Одақ. Кейбір жасыл партиялар, мысалы, Голландияның «Жасыл солшылдары», Англия мен Уэльстің Жасыл партиясы, Швейцарияның Жасыл партиясы, Ирландияның Жасыл партиясы және Германияның «90/Жасылдар» альянсы Еуропаны қолдайды, ал кейбіреулері, мысалы, Швецияның Жасыл партиясы, умеренный еуроскептиктер. Кейбір жасыл партиялар үкіметтік коалициялардың құрамына кірді. Біріншісі – 1995 жылы үкіметке кірген Финляндияның Жасыл лигасы. Италияның Жасылдар федерациясы, француздық Жасылдар, неміс «90/Жасылдар» альянсы және бельгиялық екі жасыл партия – француз тіліндегі Ecolo және голланд тіліндегі Agalev 1990 жылдардың соңында үкімет құрамына кірді. Ең табыстысы Латвияның Жасыл партиясы болды, ол 2004 жылы Латвияның премьер-министрін тағайындады. Швецияның Жасыл партиясы 2006 жылғы сайлауға дейін әлеуметтік демократиялық азшылық үкіметін ұзақ жылдар бойы қолдады, сол кезде әлеуметтік демократиялық партия жеңіліске ұшырады. Ирландияның Жасыл партиясы қазіргі уақытта үкіметте, 2020 жылдың маусым айында Fianna Fáil және Fine Gael партияларымен коалиция құрып, үш министрлік лауазымға ие болды. Бұған дейін 2007 жылдан 2011 жылдың қаңтарына дейін Fianna Fáil партиясымен коалициялық үкіметте болды, ол кезде партия биліктегі коалицияны қолдады. Скандинавияда солшыл социалистік партиялар «Скандинавиялық жасыл солшылдар альянсын» құрды. Бұл партиялар еуропалық жасылдар сияқты идеалдарды ұстанады. Алайда, олар жаһандық жасылдармен немесе еуропалық жасылдармен ынтымақтаспайды, керісінше, коммунистер мен посткоммунистерді біріктіретін Еуропалық солшыл партиясымен парламенттік топ құрайды. Бір ерекшелік бар: 2004 жылы Данияның Социалистік халық партиясының еуропарламент депутаты солтүстік жасыл солшыл парламенттік тобынан шығып, Еуропалық парламенттегі жасыл парламенттік тобына қосылды. Социалистік халық партиясы қазіргі уақытта Еуропалық жасыл партиясы мен жаһандық жасылдар ұйымында бақылаушы статусына ие. Скандинавиядан тыс жерлерде 2004 жылы Латвия әлемдегі алғашқы ел болып жасыл саясаткерді үкімет басшысы етіп тағайындады, бірақ 2006 жылы Жасыл партия дауыс берудің 16,71 пайызын ғана алды. Эстонияда 2007 жылғы парламенттік сайлауда эстондық жасылдар 7,1 пайыз дауыс жинап, ел парламенті Риигикогудағы алты орынға мандат алды. Еуропалық жасыл партиялар үшін басқа да маңызды сайлау нәтижелері – 2002 жылғы федералды сайлаудағы Германияның «90/Жасылдар» альянсы және Францияның «Еуропа экологиясы – Жасылдар» партиясының 2012 жылғы заңнамалық сайлаудағы нәтижелері, олар екеуі де басқа үшінші партияларға қарағанда көп орын жеңіп алды. Кейбір елдерде жасылдардың ұлттық парламентте өкілдік алуы қиынға соқты. Мұның үш себебі бар. Оларға Ұлыбритания сияқты сайлаудан кейін жеңімпазды анықтайтын жүйеге ие елдер жатады. Алайда, Ұлыбританиядағы сайлаудан кейін жеңімпазды анықтайтын жүйеге қарамастан, Англия мен Уэльстің Жасыл партиясы 2010 жылы Каролина Лукас Брайтон павильонының орындығын жеңіп алып, Парламентте алғашқы орынды иеленді. Шотландиялық жасылдар Шотландия парламентінде сәттілікке жетті, жақында басқарушы коалицияға кіру туралы келісімге қол қойды, ал Солтүстік Ирландияның Жасыл партиясы Солтүстік Ирландия парламенті мен жергілікті сайлауда сәттілікке жетті, онда сайлаудан кейін жеңімпазды анықтайтын жүйе қолданылмайды. Норвегия мен Дания сияқты ұқсас идеологияға ие партиялар күштірек елдерде жасыл партиялар нашар нәтиже көрсетеді. Кейбір Шығыс Еуропа елдерінде, мысалы, Румынияда жасыл партиялар әлі де құрылу үстінде және осы себепті жеткілікті қолдау тапқан жоқ. Польшада 2004 жылы тіркелген Жасыл партия 2019 жылы Сеймде алғашқы үш орынды жеңіп алды. Болгарияның Жасыл партиясы қазіргі уақытта оппозицияда тұрған Болгария үшін солшыл коалицияның бір бөлігі болып табылады. Оның парламентте өкілдігі жоқ, бірақ 2005-2009 жылдар аралығында премьер-министр Сергей Станишевтің үкіметінде бір орынбасар министрді қамтамасыз етті. Еуропалық жасыл партиясы Еуропа елдеріндегі әлсіз жасыл партияларды қолдау үшін жұмыс істеп келеді. Жақында ғана олар Жерорта теңізі елдеріндегі жасыл партияларды қолдады. Бұл жасыл партиялар қазір сайлауда жеңіске жетіп жатыр, мысалы, Испания, Грекия және Кипр Республикасында, немесе осы мақсатта ұйымдасуда, мысалы, Мальтада. Сондықтан ЕЖП қазір назарын Шығыс Еуропаға бұрып отыр – бұл елдердің барлығында жасыл партиялар бар, бірақ материалдық жағдайы нашар Шығыс Еуропада жасыл партиялардың табысы әртүрлі, Венгриядан басқа, онда жергілікті жасыл партия «Саясат басқаша болуы мүмкін» (LMP) парламентке және көптеген қалалық кеңестерге сайланды. 2021 жылғы Хорватияның жергілікті сайлауында «Біз жасай аламыз!» партиясы Загреб Ассамблеясындағы ең ірі саяси партия болып, барлығы 23 орын жеңіп алды. Олардың мэрлік үміткері Томислав Томашевич 31 мамырда үлкен жеңіске жетті.

Болгария

2021 жылы Болгарияда үкіметке қарсы наразылықтардан кейін Volt Bulgaria «Тұр, мафияны жоқ қыл!» одағына қосылды. Жасыл қозғалыс (ZD) жемқорлыққа қарсы коалиция – Демократиялық Болгарияның (DB) мүшесі болды. Eco Voice (Ecoglasnost/Екогласност) Болгария үшін БСП (БСП за България, БСПзБ, BSPzB) коалициясының құрамында қалды. Сайлаудан кейін олардың бәрі парламентке өтті, бірақ үкімет құрылмады. Қосымша сайлау болды, ол да үкімет құра алмады, сосын Volt Bulgaria ISBG-ден шығып, «Біз өзгерісті жалғастырамыз» (Продължаваме промяната, ПП, PP) коалициясына қосылды. Бұл коалиция сайлауда жеңіске жетіп, BSPzB, DB және популистік ITN партияларымен бірге үкімет құрды. ITN коалициядан шықты, кейін үкіметке сенімсіздік білдірілді. 2022 жылғы кезекті сайлауда Жасылдар партиясы (Партия на зелените, ПнЗ, PnZ) «Болгар көтерілісі» (Български възход, БВ, BV) коалициясына қосылды. Үкімет құрылмағандықтан, тағы да қосымша сайлау жарияланды. Бұл жолы PP, DB, BZNS және Біріккен аграрлық партиялар PP DB коалициясын құрды, ол 2-орынды иеленді, бірақ парламенттегі ең ірі фракция – Христиан демократиялық GERB SDS коалициясымен үкімет құруға келісімге келді.

Германия

Жоғарыда айтылғандай, Германияның жасыл партиясы Еуропадағы жасыл саясат тұрғысынан зор ықпалға ие. Германияның жасыл партиясы: Альянс 90/Жасылдар (Bündnis 90/Die Grünen) 1993 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін Батыс Германияның жасыл партиясы (Die Grünen, 1980 жылы құрылған) мен Шығыс Германияның жасыл партиясы (Bündnis 90, 1990 жылы құрылған) бірігіп құрылды. 1998 жылы Альянс 90/Жасылдар партиясы Социал-демократиялық партиямен (SPD) коалициялық үкімет құрып, 2005 жылға дейін жалғанған "Қызыл-жасыл" одағын жасады. Коалицияға келісу үшін Альянс 90/Жасылдар үш басымдық қойды: жұмыссыздықты азайту, атом электр станцияларын жабу / Германияның ядролық энергияға тәуелді болмауы және азаматтық заңнаманы реформалау.

Түркия

"Жасылдар" және "Болашақтың солшыл партиясы" – Түркиядағы солшыл-либертариандық және жасыл партия. Ол 2012 жылғы 25 қарашада "Жасылдар" партиясы мен "Теңдік және демократия" партиясының бірігуі нәтижесінде құрылды. Партияның көрнекті мүшелері: "Тараф" газетінің солшыл-либерал саяси жазушысы және бағанашысы Мурат Белге, кинорежиссер және заманауи суретші Кутлуг Атаман, сондай-ақ бұрынғы Стамбул депутаты және "Азаттық және ынтымақтастық" партиясының төрағасы Уфук Урас. Бұл партия 2012 жылы Халықтық демократиялық партиясын құруға септігін тигізген саяси бастама – Халықтық демократиялық конгрестің қатысушыларының бірі. 2016 жылы "Жасылдар" феминистермен бірге YSGP-ден демократиялық шешім қабылдау процесінің болмауына байланысты жаппай шығып кетті. Олар және жаңа буын белсенділері 2020 жылы "Жасылдар" партиясын (Yeşiller) қайта құрды.

Солтүстік Америка

2011 жылғы 2 мамырда Канадада өткен 41-ші жалпы сайлауда Канаданың Төменгі палатасында Канаданың Жасыл партиясының тек бір федералды сайланған мүшесі болды, ол партия жетекшісі Элизабет Мей еді. Алайда, 41-ші парламент 2015 жылдың 2 тамызында таратылған кезде Канаданың Жасыл партиясы Төменгі палатада екі орынға ие болды, екінші орын бұрын тәуелсіз депутат болған Брюс Хайерге тиесілі еді, ол 2011 жылы Жаңа демократиялық партияның мүшесі ретінде Төменгі палатаға сайланған. Тек Мей ғана 42-ші парламентке қайта сайланды. АҚШ Конгресінде АҚШ Жасыл партиясының федералдық өкілдігі жоқ. Сондықтан, осы елдердегі жасыл партиялар сайлау реформасына көңіл бөледі. Мексикада болса, көбінесе PVEM деп қысқартылатын Partido Verde Ecologista партиясы 2006 жылғы сайлау нәтижесінде Конгресте 17 депутат пен төрт сенаторға ие. Бірақ, оның кейбір саяси тәжірибелері, мысалы, Мексикада өлім жазасын қолдауы, Еуропалық Жасыл партияның PVEM-ді заңды жасыл партия ретінде мойындауын жоюға әкеп соқты.

Канада

Канададағы алғашқы Жасыл партиялар (федералды және провинциялық) 1983 жылы құрылды. Ең күшті провинциялық Жасыл партиялар – Британдық Колумбияның Жасыл партиясы, Онтарионың Жасыл партиясы, Нью-Брансуик провинциясының Жасыл партиясы және 2019 жылғы сайлауда ресми оппозиция болып сайланған Принс-Эдуард аралының Жасыл партиясы. Британдық Колумбияның алғашқы Жасыл партиясынан сайланған депутат 2013 жылы сайланды, ал 2017 жылы олар азшылықтағы НДП партиясына үкімет құруға көмектесті. 2014 жылы Жаңа Брансуик заң шығарушы органына Жасыл партияның депутаты сайланды, 2015 жылы Принс-Эдуард аралы заң шығарушы органына Жасыл партияның депутаты сайланды, ал 2018 жылы Майк Шрайнер Онтарио провинциялық заң шығарушы органына сайланған алғашқы Жасыл партияның депутаты болды. Федералды деңгейде Канаданың Жасыл партиясы 2019 жылғы федералды сайлауда сайлаушылардың 6,49%-ын және Парламентте рекордты үш орынды иеленді, сондай-ақ Атлантикалық Канадада Дженика Атвинды Британдық Колумбиядан тыс аймақтан шыққан алғашқы федералды Жасыл партия өкілі ретінде сайлау арқылы жаңа белеске жетті. Бұл көрсеткіш 2015 жылғы федералды сайлаудағы бір орыннан (кейін екі орынға дейін) және 3,91% дауыс жинаудан асып түсті. Елизавета Мей (2006 жылдан 2019 жылға дейін GPC-нің жетекшісі) Парламентке алғаш сайланған депутат болғанымен, партияға 2008 жылдың 30 тамызында тәуелсіз депутат Блэр Уилсон қосылғанда, партия алғашқы орынды иеленді. 2020 жылдың қыркүйегіне қарай Мей Саанич шығанағындағы аралдар округінен Парламент депутаты ретінде қызметін жалғастыруда, және Ливияға әскери араласуға бірауыздан келісім беруден бас тартудан бастап, C 38 бюджеттік заң жобасында жасырылған экологиялық заңнамаға енгізілген өзгерістерді әшкерелеуде маңызды рөл атқарды, сондай-ақ Лайм ауруына қарсы ұлттық стратегияны әзірлеу жөніндегі жеке мүшелік заң жобасын ұсынды. 2008 жылғы Ванкувер қалалық сайлауында Ванкувердің Жасыл партиясының мүшесі Стюарт Маккиннон Ванкувер парктер кеңесіне сайланды. Одан кейін, Британдық Колумбияның бұрынғы Жасыл партиясының жетекшісі және федералды Жасыл партияның орынбасары Адриан Карр 2011 жылғы муниципалдық сайлауда Ванкувер қалалық кеңесіне Жасыл партиядан алғашқы орынды жеңіп алды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та 1985 жылы «Жасылдар» алғаш рет мемлекеттік қызметке үміткер болды. Содан бері АҚШ-тың «Жасылдар» партиясы муниципалитет, округ және штат деңгейінде сайлауда жеңіске жетті. АҚШ-тағы алғашқы «Жасылдар» 1986 жылы Висконсин штатында Дэвид Конли мен Фрэнк Коэн болып сайланды. Олардың әрқайсысы Дуглас және Бейфилд округтерінде Бақылаушылар кеңесіне сайланды. Кейко Бонк алғаш рет 1992 жылы Гавайи округінде сайланды және 1995 жылы ресми төраға болды. Алғашқы «Жасылдар» партиясынан сайланған мэр – Келли Уиверлинг, ол 1991 жылы Кордова қаласында (Аляска штаты) сайланды. 2018 жылдың сәуір айына дейін АҚШ-тың 19 штатында 156 «Жасыл» сайлаулы лауазымдарды атқарды. «Жасылдардан» сайланған лауазымды тұлғалардың саны ең көп штаттар: Калифорния (68), Коннектикут (15) және Пенсильвания (15). Лауазымдардың атаулары: Алдерман, аудитор, апелляциялық кеңес, қаржы кеңесі, таңдаулы кеңес, қалалық кеңес, бюджет комитеті, округтік сот судьясы, қалалық кеңес, жалпы кеңес, қауымдық колледждер аудандық қорғаншылар кеңесі, қоғамдық қызмет кеңесі, консервациялық конгресс, констебль, округтік бақылаушылар кеңесі, округтік қадағалаушы, өрт сөндіру комиссиясы, өрт сөндіру ауданының кеңесі, сайлау инспекторы, сайлау судьясы, мэр, аудандық кеңес, саябақ ауданы, саябақтар мен демалыс ауданының кеңесі, кітапхана кеңесі, жоспарлау кеңесі, қоғамдық тұрғын үй басқармасының тұрғындар кеңесі, қоғамдық қызмет ауданы, жалға беру бағасын тұрақтандыру кеңесі, санитарлық аудан кеңесі, мектеп кеңесі, топырақ және суды қорғау кеңесі, штат өкілі, қалалық кеңес, көлік ауданының кеңесі, ауылдық кеңес, су ауданының кеңесі және аймақтық жоспарлау кеңесі. 2016 жылдың қазан айында АҚШ-та 100 «Жасыл» сайланған лауазымдарды иеленді. АҚШ-тағы алғашқы штат заң шығарушы органына сайланған «Жасыл» – 1999 жылы Калифорния штатының Ассамблеясына Ауди Бок, содан кейін 2002 және 2004 жылдары Мэн штатының өкілдер палатасына Джон Эдер, ал 2008 жылы Арканзас штатының өкілдер палатасына Ричард Кэрролл сайланды. 2003 жылы Нью-Джерси штатының Бас Ассамблеясында қызмет еткен Мэтт Ахирн өзінің қалған мерзіміне «Жасылдар» партиясына өтті. «Жасылдар» партиясы жеті рет президенттік сайлауға қатысты: 1996 және 2000 жылдары президенттікке Ральф Надер, вице-президенттікке Винона ЛаДюк, 2004 жылы президенттікке Дэвид Кобб, вице-президенттікке Пэт ЛаМарш, ал 2008 жылы президенттікке Синтия МакКинни, вице-президенттікке Роза Клементе үміткер болды. 2000 жылы Надер президенттікке бұрынғы және кейінгі «Жасылдар» партиясынан түскен кандидаттардан көп дауыс алды. Джилл Стайн 2012 және 2016 жылдары «Жасылдар» партиясынан президенттікке кандидат болды, вице-президенттікке 2012 жылы Чери Хонкала, ал 2016 жылы Аджаму Барака үміткер болды. 2016 жылғы сайлауда бір миллионнан астам дауыс алған Стайн Мичиган, Пенсильвания және Висконсин штаттарында 2016 жылғы сайлауды қайта санауға жасалған сәтсіз әрекеттерге жетекшілік етті. 2020 жылы «Жасылдар» партиясының негізін қалаушы Хоуи Хокинс партияның президенттікке үміткері болды.

Бразилия

Бразилиялық Жасылдар партиясы әскери диктатура кезеңінен кейін құрылды және әлемдегі басқа Жасыл партиялар сияқты, әлеуметтік теңдік пен тұрақты дамуды қамтамасыз ету мақсатындағы саясатты қалыптастыруға міндеттенді. Партияның негіс қалаушыларының бірі журналист және бұрынғы диктатураға қарсы революционер Фернандо Габира, Альфредо Сиркис және Карлос Минк болды. Жасылдар партиясының бағдарламасындағы басты мәселелер – федерализм, экология, адам құқықтары, тікелей демократияның бір түрі, парламентаризм, әлеуметтік қамтамасыз ету, азаматтық бостандықтар, бейбітшілік және белгілі бір шарттарда марихуананы заңдастыру. Жасылдар партиясының үміткері Марина Сильва 2010 жылғы Бразилия президенттік сайлауының бірінші турында 19,33% дауыс жинады (басқа үшінші партиядан жоғары), бұл Дилма Русеффтің (PT) екінші турдан қашу үшін қажетті көпшілік дауысқа ие болуына кедергі келтірді. Заң шығарушы органдағы жетістік депутаттар палатасындағы орындар санын 2-ге көбейтіп, барлығы 15-ке жеткізді, бірақ сенаттағы жалғыз орынды жоғалтты. Марина Сильва бір жылдан кейін партиядан кетіп қалды. 2014 жылғы президенттік сайлауда Жасылдар партиясының үміткері Эдуардо Хорхе 0,61% дауыс алды. Ол марихуананы заңдастыру және абортты қылмыстан босату сияқты прогрессивті ұстанымдарды қолдаған үгіттерімен көзге түсті. Теледебаттардағы ерекше мінезі мен спонтандығы үшін Хорхе интернетте көптеген мемдердің нысаны болды. Партия 6 федералды депутат пен 1 сенаторды сайлады. 2016 жылы парламенттегі Жасылдар Дилма Русеффтің қызметтен алынуына дауыс берді. Кейін партия оның орнына келген президент Мишель Темерді қолдады. 2018 жылғы президенттік сайлауда партия президенттікке үшінші рет түскен Марина Сильваға қолдау көрсету үшін «Тұрақтылық желісімен» (REDE) бірігіп, «Бразилияны өзгерту үшін біріккеніміз» коалициясын құрды. Эдуардо Хорхе оның вице-президенттікке үміткері болып тағайындалды. Алғашқы сауалнамаларда жақсы көрсеткеніне қарамастан, Сильва ақырында 1% дауыс алды. Партия 4 федералды депутатты сайлады.

Колумбия

1990 жылдары Ингрид Бетанкур жетекшілігімен «Оксиген жасыл партиясы» құрылды, бірақ оның танымал ұрлануынан кейін таратылды. Кейін Антанас Мокус «Көрнекілер» партиясын құрды, оның идеялары оған екі рет Богота қаласының мэрі болуға мүмкіндік берді. 2010 жылғы Колумбия президенттік сайлауында «Колумбияның Жасыл партиясы» деген атпен жаңа жасыл партия құрылды, оның төрағасы Боготаның бұрынғы мэрі Антанас Мокус болды.