Кіріспе

Жасылдар (, le vɛʁ; VEC немесе LV) – Францияда орталық-солдан солға қарай бағытталған жасыл эколог саяси партия. Жасылдар 1984 жылдан бері құрылған, бірақ олардың рухани бастаулары 1974 жылы Рене Дюмонттың президенттікке кандидат болуына дейін жетеді. 2010 жылдың 13 қарашасында Жасылдар «Еуропа Экология» партиясымен бірігіп, «Еуропа Экология – Жасылдар» партиясын құрды.

Алғашқы жылдар

1974 жылдан бері экологиялық қозғалыс француз саяси аренасының тұрақты құрамдас бөлігіне айналды, барлық сайлауға – қалалық, ұлттық және еуропалық сайлауларға қатысты. Дюмонның президенттікке үміткерлігінен кейінгі жылдары және «Жасылдар» партиясының ресми түрде саяси партия ретінде құрылғанға дейін экологиялық қорғаушылар «Экология-78», «Экология Еуропа» және «Экология бүгін» сияқты ұрандармен сайлауға түсті. 1982 жылы Экологтар партиясы мен Экологтар конфедерациясы біріккен кезде «Жасылдар» дүниеге келді. Антуан Ваэхтердің идеологиялық басшылығымен партия 1986 жылы француз саясатындағы дәстүрлі бөліністен жаңылды, экологиялық саясаттың оңға да, солға да «байланыста болуы» мүмкін емес екенін мәлімдеді (осыдан оның танымал «оң да емес, сол да емес» слоганы туды). Антуан Ваэхтер 1988 жылғы президенттік сайлауда бірінші турда 1 150 000 дауыс (немесе 3,8%) жинады. Бірақ маңызды табыс келесі жылы болды, ол кезде – тағы да Ваэхтердің жетекшілігімен – «Жасылдар» еуропарламент сайлауында 10,6% дауыс алды. Алайда партия тағы бір экологтар партиясымен бетпе-бет келді: президент Франсуа Миттеранның қоршаған орта министрі Брайс Лалонде басқаратын «Экология ұрпағы», ол Социалистік партиямен (PS) одақтас болды. Егер экологиялық партиялар 1990-жылдардың басында ПС-тің сайлаудағы сәлсіреуінен пайда тапқан болса, «Жасылдар» француз экологиялық қозғалысына жетекшілік ету үшін күресті. 1992 жылғы өңірлік сайлауда «Жасылдар» дауыс берудің 6,8%-ын және Нор-Па-де-Кале аймағының президенті лауазымын иеленді. Келесі жылы ол заң шығарушы сайлауда 4,1% дауыс алды, ал барлық экологтар дауысының үлесі 11% құрады. Бірақ екінші турда саяси одақтастары болмағандықтан, олар парламенттік мандатқа ие бола алмады.

Үкіметке қатысу

1994 жылы «жасылдар» партиясы оның бейтараптық саясатын тоқтатып, айқын солшыл бағытқа бұруға шешім қабылдады. Бұл қадам Ваэхтерді «жасылдар» партиясынан кетуге мәжбүр етті. Ол кейін Тәуелсіз экологиялық қозғалысты құрды. 1995 жылғы келесі президенттік сайлауда Доминик Войне 3,8% дауыс жинады, бірақ «Экология ұрпағының» ығысуына байланысты «жасылдар» француз саяси экологиясының жетекші күшіне айналды. «Солшылдар» коалициясының бір бөлігі ретінде «жасылдар» 1997 жылы алғаш рет парламенттік өкілдік алды. Доминик Войне партияны алғаш рет үкіметке әкелді, Лионель Жоспеннің Социалистік партиясына (PS) және Коммунистік партияға (PCF) қосылды. Войне 2001 жылы Ив Кошемен ауыстырылар алдында Қоршаған орта және аймақтық жоспарлау министрі лауазымын иеленді. 1968 жылғы студенттік көтерілістің жетекшісі Дэниел Кохн Бендит («Қызыл Дэнни») партияның 1999 жылғы Еуропалық науқанын жетекшілік етті, нәтижесінде берілген дауыстардың 9,7% жиналып, Страсбургке жеті депутат сайланды. Ален Липиц 2002 жылғы президенттік сайлауда «жасылдар» партиясын ұсынуға алғашқы болып таңдалды, бірақ оның қоғамдық сөздері қиындық тудырды және ол бастапқы сайлауда жеңілген Ноэль Мамермен ауыстырылды. Мамердің 5,25% көрсеткіші – бүгінгі күнге дейін президенттікке «жасылдардың» ең күшті үміткерлігі. Алайда, заң шығарушы сайлаулар үлкен көңіл көшіруге әкелді: бүкіл ел бойынша дауыстардың 4,51% ғана жиналғандықтан, «жасылдар» партиясының өкілдігі Ұлттық Ассамблеяда алтыдан үш депутатқа дейін азайды (барлығы 577 депутаттың ішінде).

Қарсылық және бірігу

2002 жылы оппозициялық орынға оралғаннан кейін Жиль Лемар ұлттық хатшы лауазымына тағайындалды. Оның қызмет ету кезеңі партия ішіндегі тартыстармен белгіленді. Кейін Лемар Ян Верлингпен алмастырылды, ол партияның болашақ бағытын көрсететін мәтін негізінде көптеген мүшелерді біріктірді. 2006 жылы оның орнын Сесиль Дюфлот иеленді, ол 31 жасында партияның ең жас ұлттық хатшысы болды. 2012 жылдың мамыр айында президент Франсуа Олланд құрған жаңа үкіметке тағайындалғаннан кейін ол отставкаға кетті. 2004 жылғы Еуропа сайлауында «Жасылдар» партиясы 8,43% дауыспен алты еуродепутат сайлады. 2005 жылғы Еуропа Конституциясы бойынша өткен референдумда «Жасылдар» «Иә» деп дауыс беруді жақтады. 2007 жылғы Франция президенттік сайлауында «Жасылдар» Доминик Войнетті кандидат ретінде ұсынды. Бірінші турда ол жинаған 1,57% дауыс партияның ең нашар сайлау нәтижесі болды, сондай-ақ француз экологтарының 1974 жылғы Рене Дюмоннан берігі ең нашар көрсеткіші еді. Партия маусымдағы парламент сайлауында социалистермен сайлау одағы жасаудан бас тартты. Алайда, үш «Жасыл» депутаты – Ноэль Мамер, Ив Коше және Мартин Билард өз сайлау округтерінде социалистерден қарсылық көрмеді. «Жасылдар» партиясының 2002 жылғы көрсеткіштерімен салыстырғанда дауыс үлесі төмендесе де, Нант қаласында Франсуа де Руги консервативті UMP өкілін жеңіп, төртінші орынды жеңіп алды. «Жасылдар» енді парламентте төрт орынға ие болды және Демократиялық және Республикалық солшылдар тобында КПФ-пен бірге отырды. 2009 жылғы Еуропа Парламенті сайлауында партия Дэниел Кон-Бендит басқарған Europe Écologie коалициясының құрамдас бөлігі болды, ол 16,3% дауыспен 8 орын жеңіп алды, жалпы саны 14-ке жетті. 2010 жылдың қарашасынан бастап ол коалициямен бірігіп, «Еуропа Экологиясы – Жасылдар» партиясын құрды.

Скандрани ісі

Партияның негізін қалаушылардың бірі Гиннетт Скандрани Холокостты жоққа шығаратын адамдармен байланысы үшін бұрыннан-ақ сынға ұшырап келді. Стивен Рот институты 2004 жылы Жасыл партияны сынап, оның "өзі этникалық жағынан еврей болған, Холокостты жоққа шығаратын адамдармен тығыз байланыста болған, еврейге қарсы белсенді Гиннетт Скандраниді қатарынан шығаруға жасаған сәтсіз әрекеттерімен лайланған" деп бағалады. Француз еврей институттарының өкілді кеңесінің Роджер Кукиерман сияқты басқа сыншылар партияны толығымен сынамай, оның антисионистік қанатын сынады, олар "қоңыр-жасыл одақты" қолдайды деп мәлімдеді. Сенаторлар: Мари Кристин Бландин, Алима Бумедин Тьерри, Жан Дессард, Жак Мюллер, Доминик Войнет (Социалистік топ). Еуропарламент депутаттары: Малика Бенараб Ату, Паскаль Канфин, Даниэль Коэн-Бендит, Карима Делли, Хелен Флатр, Кэтрин Грезе, Николь Киль Нильсен, Мишель Риваси (Еуропа Экология партиясынан 14 депутаттың 6-сы партия мүшесі емес). Жасылдар 41 қалалық әкімшіліктің басшылығын жүзеге асырды, ең ірі қаласы Монтрей (Сен-Сен-Дени). Жасылдар басқаратын қалалар: Ваттвиллер, Бегльс және Мезе. Партия сондай-ақ 168 облыстық кеңесші және 14 округтік кеңесшіге (плюс 9 париждік кеңесші) ие екенін мәлімдейді.

Халықтың қолдауы және сайлау рекорды

Жасылдар қалалық аймақтарда, әсіресе Үлкен Париж аймағында, Бретань және Францияның батысында, Рона-Альп аймағының және Эльзастың кейбір бөліктерінде сайлауда күшті өнер көрсетті. 2009 жылғы Еуропалық сайлауда Жасылдар Корсикадан тыс жерде ең жақсы нәтижеге қол жеткізді, онда олардың нәтижесі Корсика Ұлттық партиясының (PNC) қолдауымен байланысты болды. Париж қаласында (27,41%), Жоғарғы Савойяда (20,26%), Изерде (21,64%), Орта биіктіктегі Сейн департаментінде (20,74%), Иль және Виленде (20,59%) және Лоир-Атлантикада (20,16%) олардың көрсеткіштері ең жоғары болды. Ренн немесе Гренобль сияқты ірі, бай қалалық орталықтарда да жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Ауылдық жерлерде, әсіресе олардың қарсыласы CPNT партиясы күшті болған аймақтарда, нәтижелері нашар болды. Сондай-ақ, өнеркәсіптік немесе кедей қалалық аймақтарда да нашар өнер көрсетті; мысалы, 2009 жылы бұрын көмір өндірумен танымал болған Па-де-Кале департаментінде олар тек 9,33% дауыс жинады.

Президенттік

Сайлау үміткері Бірінші кезең Екінші кезең Нәтижесі Дауыс саны % Дауыс саны % 1988 Антуан Ваэхтер 1,149,897 3,8% 1995 Доминик Войнет 1,010,738 3,3% 2002 Ноэль Мамере 1,495,724 5,3% 2007 Доминик Войнет 576,666 1,6%

Заңнамалық

+ Француз Ұлттық Ассамблеясы Сайлау жылы Бірінші турдағы дауыс саны Бірінші турдағы дауыс үлесі Орын саны 1986 340,109 1.21% 0 1988 86,312 0.35% 0 1993 1,022,196 4.08% 0 1997 1,738,287 6.83% 7 2002 1,138,222 4.51% 3 2007 845,977 3.25% 4

Еуропалық Парламент

Сайлау жылы | жалпы дауыс саны | жалпы дауыс үлесі (%) | жеңілген орын саны | өзгеріс | Ескертпелер
---|---|---|---|---|---
1984 | 680,080 | 3.4 (#5) | | |
1989 | 1,922,945 | 10.6 (#4) | 9 | |
1994 | 574,806 | 3.0 (#8) | 9 | |
1999 | 1,715,450 | 9.7 (#4) | 9 | |
2004 | 1,271,394 | 7.4 (#5) | 3 | |
2009 | 2,803,759 | 16.3 (#3) | 8 | |