Кіріспе

Құс түрлері

Малабар трогоны (Harpactes fasciatus) – трогон тұқымдасына жататын құс түрі. Ол Үндістан мен Шри-Ланканың ормандарында кездеседі. Үндістанда оның негізгі ареалы Батыс Гаттар, Орталық Үндістанның тау ормандары және Шығыс Гаттардың кейбір бөліктері. Бұл құстар жәндіктермен қоректенеді және көшпенді емес, бірақ таулы орман аймақтарында жаңбырға байланысты маусымдық қозғалыстар жасай алады. Басқа трогондар сияқты, аталықтары мен аналықтарының түсі бір-бірінен өзгеше. Құстар төменгі, қарлы дауыспен шақырады, оны тек жақыннан ғана естіп болды. Олар орман шатыры астындағы бұтақтарда тыныш отырады, көбінесе қараушыға арқасымен тұрады, сондықтан жарқын түсіне қарамастан оларды байқау қиын.

Сипаттама

Басқа трогондар сияқты, бұл құстар да жарқын түсті және жыныстық диморфизмге ие. Аталықтарының басы мен кеудесі қара, ал қара жақ сүйегінің шеті ақ, ал төменгі жағы қызыл. Арқасы зәйтүнді қоңырдан қаштаңға дейін. Қанат қаптамасы ақпен аралас қара түсті. Оларда 12 құйрық қауырсыны бар, олар біртіндеп ұзарады. Мұрын тесіктері филоперіштермен жабылады. Аяқтары гетеродактильді, бұл трогондарға тән ерекшелік – I және II сандары артқа, ал III және IV сандары алға қаратылған. Көптеген құстарда I, II және III сандары алға, ал IV саны артқа қарайды, ал зигодактильді құстарда II және III сандары алға, ал I және IV сандары артқа қарайды. Бірнеше популяциясы аталып көрсетілген. Орталық Үндістанның legerli түршесі, Уолтер Норман Кольц Ориссадағы Махендра Гири табанынан алынған бір дана негізінде сипаттаған, әрқашан танылмайды, бірақ батыс гаттардың malabaricus түрінен сәл ірі, қанаты ұзын және жарқыраған деп есептеледі. Шри-Ланканың орталық ылғалды аймағында кездесетін номинативтік түрше кішкентай, ал жоғарғы бөлігі жарқырақ. Кейде бұтақтарға бүйірімен жабысады. Шақыру кезінде құйрығын көтеріп-төмендетеді. Дауысы – құрлы немесе ысқырық сияқты дыбыстардың сериясы. Аталықтарының әні – соққылы дыбыстардан тұрады. Үндістанда көбею маусымы негізінен ақпаннан мамырға дейін (муссоннан бұрын), ал Шри-Ланкада наурыздан маусымға дейін. Кералада оны "тиеккака" (сөзбе-сөз "от құйрық") деп атайды. Шри-Ланкада оны "лоха ванничча" деп біледі. Малабар трогондары тек жәндіктермен қоректенеді, Жаңа әлем трогондарынан айырмашылығы, олардың рационында жемістер кездеспейді. Кейде олар дронгдардың клептопаразитизміне ұшырайды. Кераладағы зерттеулер олардың негізінен 5-10 м биіктікте азық іздегенін, ал ұрғашылары шатырдың төменгі қабаттарында азық іздегенін көрсетті. Сүректі қабықтан азық іздегенде, олар құйрықтарын тірек ретінде пайдаланады, әсіресе шіріген ағаш діңдерінде. Кейде олар жерге түсіп, жапырақтардың астында жәндіктерді іздейді. Олар ұшып, олжаны қуып, содан кейін оны ұстап алу үшін тоқтап тұрады. Тік ағаш беттеріндегі олжаға жету үшін бас-аяғымен ілінеді. Олжаны көбінесе тамақтанғанға дейін немесе балапандарды тамақтандырғанға дейін бұтақтардың арасында ұрып-соғып немесе соққылап майыстырады. Байланыс дауысы – шамамен бес рет төмен қарқындылықтағы дыбыстар, ал аумақтық шайқастарда олардың қарқындылығы жоғарылайды. Ескерту дауысы – [дауыс сипаттамасы], және осыған ұқсас дауыс ұялау алдында да естіледі. Ұясы шіріген ағаштарда немесе діңдерде жасалады, оларды тоқу және ұсақтау оңай. Аталық және аналық ұяны қазу үшін кезекпен тоқуды пайдаланады. Ұяны қазуға шамамен бір ай уақыт кетеді. Ұяның төңіргі ағаш ұнтағынан жасалады және қосымша төсемдер қосылмайды. Кераладағы зерттеуде екі жұмыртқа қалыпты тұқым екені анықталды, бірақ ескі еңбектерде әдеттегі тұқым үш жұмыртқадан тұратыны айтылған. Жұмыртқалар екі күн арасымен салынады және аталық және аналық екеуі де күтіп бағады, аналық әдетте түнде күтіп бағады. Инкубация кезеңі шамамен 19 күнге созалады. Жас балапандар бастапқыда көбінесе гусеницалармен, кейін құрттармен, шыбындармен және тікқанаттылармен тамақтандырылады. Ата-аналар ұядан балапандардың нәжісін алып тастамайды. Ересектер жас балапандарды ұшқаннан кейін шамамен 5-6 ай бойы тамақтандыруды жалғастырады. Олар әлеуметтік жағынан моногамды, жұптық байланыстары бір маусымнан астам уақытқа созылады. Шри-Ланкадағы құстар суға шомылу үшін бұтақтан суға сүңгіп түсетіні байқалған. Эндопаразиттік цестодтың бір түрі, Triaenorhina burti осы түрден сипатталған.

Мәртебе

Бұл түр Үндістанның көптеген аймақтарында сиреп барады және ормандардың бөлінуіне сезімтал деп есептеледі. Салим Али оны Сурат-Дангтың кейбір аймақтарында көптеп кездесетінін, бірақ қазір сирек кездесетінін атап өткен. Оның жазбаларының бірі Вадодара ауданындағы Аджуадан жасалған, бірақ бұл оңтүстіктегі Ахваның басу қатесі болуы мүмкін. Тикель Дхолбхумдағы Дампарадан үлгілер жинады.

Басқа дереккөздер

Инглис, К.М. (1944) Малабар трогонының ұя салуы. Бенгал табиғаттану қоғамының журналы. 18:101.