Кіріспе
Георг Базелиц (23 қаңтар 1938 жылы туған) – неміс суретшісі, мүсінші және графика суретшісі. 1960-жылдары ол бейнелі, экспрессивті суреттерімен танымал болды. 1969 жылы ол өзінің бұрынғы жұмыстарының бейнелеу, мазмұнға бағытталған сипатын жеңу және сурет салудың өнерлілігін көрсету мақсатымен тақырыптарын кері суреттеуді бастады. Кеңес дәуірінің иллюстрациялық өнері, маньеризм дәуірі және африкалық мүсіндер сияқты көптеген ықпалдардан нәр алып, ол өзінің ерекше көркемдік тілін дамытты. Ол Германияның Жоғарғы Лужица аймағында Ханс Георг Керн ретінде дүниеге келген. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстың ауыртпалығы мен қирауында өсті, және қирату идеясы оның өмірі мен шығармашылығында маңызды рөл атқарады. Осы өмірлік жағдайлар оның барлық шығармашылығында қайталап келе жатқан элементтер болып табылады. Осы орайда суретші сұхбатында былай деді: «Мен қираған тәртіпке, қираған ландшафтқа, қираған халыққа, қираған қоғамға тудым. Мен тәртіпті қайта орнатуды қаламадым: мен соны деп аталатын нәрсені жеткілікті көрдім. Мен бәрін сұраққа ұшыратуға, "наив" болуға, қайта бастауға мәжбүр болдым». Кез келген тәртіпті бұзу арқылы және қабылдаудың жалпы конвенцияларын бұзу арқылы Базелиц өзінің жеке жағдайларын өзінің басшылық көркемдік қағидаларына айналдырды. Ол бүгінге дейін барлық суреттерін кері суреттейді, бұл оның ең ерекше және анықтамалық ерекшелігіне айналды.
Georg Baselitz (born 23 January 1938) is a German painter, sculptor and graphic artist. In the 1960s he became well known for his figurative, expressive paintings. In 1969 he began painting his subjects upside down in an effort to overcome the representational, content driven character of his earlier work and stress the artifice of painting. Drawing from myriad influences, including art of Soviet era illustration art, the Mannerist period and African sculptures, he developed his own, distinct artistic language. He was born as Hans Georg Kern in de, Upper Lusatia, Germany. He grew up amongst the suffering and demolition of World War II, and the concept of destruction plays a significant role in his life and work. These biographical circumstances are recurring aspects of his entire oeuvre. In this context, the artist stated in an interview: "I was born into a destroyed order, a destroyed landscape, a destroyed people, a destroyed society. And I didn't want to reestablish an order: I had seen enough of so called order. I was forced to question everything, to be 'naive', to start again." By disrupting any given orders and breaking the common conventions of perception, Baselitz has formed his personal circumstances into his guiding artistic principles. To this day, he still inverts all his paintings, which has become the unique and most defining feature of his work.
Өмір
Базелиц 1938 жылғы 23 қаңтарда Германияның шығыс бөлігіндегі Дойчбазелицте (қазіргі Саксонияның Каменц қаласының бір бөлігі) дүниеге келді. Оның әкесі бастауыш мектеп мұғалімі болған, ал отбасы жергілікті мектеп ғимаратында тұрды. Базелиц Каменцтегі жергілікті мектепке қатысты. Мектептің жиналыс залында реализмді ұстанатын суретші Луи Фердинанд фон Рэйскидің «Вермсдорфер Валд» (1859) картинасының көшірмесі ілінген. Ол Герберт Берренс Ханглермен танысып, Питер Граф пен Ральф Винклермен (кейін А. Р. Пенк ретінде танымал) достық қарым-қатынас жасады. Алайда, екі семестрден кейін ол ГДР-дің социалистік идеяларына бағынбағандықтан «әлеуметтік-саяси жетілмегендігі» үшін оқудан қуылды. 1957 жылы ол Батыс Берлиндегі Хохшюле дер Кюнстеде оқуын жалғастырды, онда ол қоныстанды және болашақ әйелі Йоханна Эльке Крецшмармен танысты. 1961 жылы Ханн Триердің шеберлік класына қатысып, келесі жылы оқуын аяқтады. Триердің сабақтары көбінесе тахизм мен Арт Информальдің жестік абстракциясымен сипатталатын шығармашылық орта ретінде еске алынады. Хохшюле дер Кюнсте Базелиц Эрнст Вильгельм Най, Василий Кандинский және Казимир Малевичтің теорияларын зерттеді. Осы кезеңде ол Юджин Шенебек пен Бенджамин Кацпен дос болды. Өнер тарихшысы Андреас Францке Базелицтің сол кездегі негізгі көркемдік ықпалы Джексон Поллок пен Филип Густон екенін айтады. 1962 жылы ол Крецшмарға үйленді және екі ұлының әкесі болды – Даниель Блау мен Антон Керн, екеуі де галерея иелері.
1957-1969 жылдар
1959-1960 жылдар аралығында Базелиц өзінің ерекше стиліндегі алғашқы туындыларын жасауды бастады, олардың ішінде Rayski Kopf (Rayski Kopf) сериясы және G. Kopf (G. Kopf) суреті бар. 1963 жылы Базелицтің Батыс Берлиндегі Galerie Werner & Katz галереясындағы алғашқы жеке көрмесі көпшілік арасында үлкен резонанс тудырды. Көрме ашылғаннан кейін екі күн өткен соң, прокурор олардың ұятты және әдепсіз мазмұнына байланысты Үлкен түн құрғақ (Die große Nacht im Eimer) (1962/63) және Ашық адам (Der Nackte Mann) (1962) есімді екі суретті тәркіледі – бұл, мүмкін, галерист Михаэль Вернердің досы олардың жергілікті газет B.Z. арқылы тәркіленгені туралы хабарлағаннан кейін болған өздігінен орындалатын болжам және қасақана тудырылған дау. Сот ісі 1965 жылдың қазан айына дейін аяқталмады. Базелиц 1964 жылдың көктемін Шлосс-Волфсбургте өткізді және сол жылы көрмеге қойылған алғашқы гравюраларын сол жердегі баспаханада жасады. Ол "суреттен өзгеше символдық күшке" ие деп сипаттайтын гравюра өнері содан бері оның көркемдік репертуарының ажырамас бөлігіне айналды. Келесі жылы ол Флоренциядағы Вилла-Романада алты айлық стипендия алды. Ол онда маниерлік графиканы зерттеді және Жануарлар бөлшегі (Tierstück) суреттерін жасады. Жалпы, Базелицке ең үлкен шабыт Антонин Арто, Сэмюэл Беккет, Эдвард Мунк, Жан Дюбуффе, Виллем де Кунинг, Йозеф Бойс сияқты жазушылар мен суретшілерден, сондай-ақ экспрессионист суретшілер тобы Die Brücke-ден келді.
Батырлар мен сынған жерлер сериясы
Флоренциядан Батыс Берлинге оралғаннан кейін Базелиц 1965-1966 жылдары «Батырлар» (Helden, сондай-ақ Neue Typen деп те аталады) сериясын жасады, оның ішінде «Ұлы достар» (Die großen Freunde, Museum Ludwig, Cologne) үлкен форматты композициясы бар. Бұл суреттер ұлты да, мекені де жоқ адамның метафоралық бейнесін көрсетеді, ол Үшінші рейх пен Шығыс Германияның иллюзиялық және қанағаттандырылмаған идеалдарын өзінің қираған, сынған, жыртылған сыртқы түрімен (мысалы, Тейт Модернде сақталатын «Жауынгер») жоққа шығарады. Базелицтің «Батырлары» әдетте шөлейтті жерде, жалаңаш қол-аяқтарымен, ашық алақандарымен шақыру қозғалысын жасайтын күйде жалғыз бейнеленеді. Кейде олар суретшінің өмірбаянымен байланысты белгілерді көтеріп жүреді, ол өзінің ауылдағы балалық шағына сілтеме жасайды және өзін олардың барлығымен теңестіреді. 1969 жылдың басына дейін ол «Ормандағы жұмысшылар» (Waldarbeiter) сияқты ірі форматты суреттерді «Сынық суреттер» (Frakturbilder) деп аталатын суреттер тобының бір бөлігі ретінде жасады.
Кері бұрылған суреттер
Базелиц өзінің "Сындылар" туындысының негізінде Луи Фердинанд фон Рейскидің шамамен 1959 жылы салған "Вермсдорф орманы" картинасын, бастауыш мектепте оқыған кезіндегі естелігі ретінде модель етіп алып, кері бейнеленген тұңғыш суретін жасайды: "Басымен Көкке Шыққан Орманы" (Der Wald auf dem Kopf) (1969). Суреттерін кері бұру арқылы суретші түстер мен форманың құрылымын күшейтіп көрсетеді және көрерменді суреттің мазмұнына емес, бетіне назар аударуға мәжбүрлейді. Осы тұрғыдан алғанда, суреттер мағынасыз және түсіндіруге келмейді. Оларға тек қарау ғана мүмкін.
1970-1975 жылдар
1970 жылдары Базелиц Мюнхендегі Хайнер Фридрих галереясында жиі көрмелер өткізді. Осы кезеңде ол жасаған туындыларының көпшілігі – сурет ішіндегі суреттер сияқты безендірілген пейзаждар еді. 1970 жылы Базельдегі Күнстмузейде Дитер Коепплин Базелицтің суреттері мен графикалық жұмыстарының тұңғыш ретроспективасын ұйымдастырды. Кёльн қаласындағы Линденштрасседегі Галерея үйінде Франц Далем төңкерілген мотивтермен суреттердің алғашқы көрмесін өткізді. 1971 жылы Базелиц отбасы тағы бір рет көшіп, Форст-ан-дер-Вайнштрассеге қоныс аударды. Ол ескі ауыл мектебін студия ретінде пайдаланып, құс мотивтерін бейнелейтін суреттер салуға кірісті. Келесі бірнеше жыл бойы Германия бойынша бірнеше рет көрмеге қатысты, сондай-ақ 1972 жылы Кассельде өткен Документа-5 көрмесіне қатысты, онда оның туындылары қайтадан қатаң сынға ұшырады. Осы жылы ол саусақпен бояу техникасын қолдана бастады. 1975 жылға дейін пейзаждарды суреттеді, көбінесе "Mitteilungen des Landesvereins Sächsischer Heimatschutz e. V." сияқты басылымдарда кездесетін мотивтерді пайдаланды. 1975 жылы отбасы Хилдесхаймге жақын орналасқан Дернебургке көшіп барды. Базелиц алғаш рет Нью-Йоркке сапар шегіп, екі апта жұмыс істеді. Сонымен қатар, Бразилияға барып, Сан-Паулудегі 13-ші биенналеде өнер көрмесіне қатысты.
1976-1980 жылдар
1976 жылы Базелиц Флоренцияда студия жалдап алды және оны 1981 жылға дейін пайдаланды. 1977 жылы ол үлкен форматты линогравюралар жасауға кірісті. 1978 жылы ол Карлсруэдегі Staatliche Akademie der Bildenden Künste-де оқытушы болып жұмыс істеді, содан кейін профессор атағын алды. 1978 жылдан 1980 жылға дейін ол темпера техникасын қолданып диптихтер (мотивтердің үйлесімі), көп бөлімді суреттер (мотивтер тізбегі) және «Егінші қыз» (Die Ährenleserin), «Құлаған үйдің әйелі» (Trümmerfrau), «Бүркіт» (Adler) және «Оқыған ұл» (Der lesende Knabe) сияқты ірі форматтағы жеке туындылармен айналысты. Туындылар абстрактілірек бола бастады, оларда жазу элементтері басым болды. 1980 жылы ол Венеция биенналесінде өзінің алғашқы мүсінін таныстырды.
1981-1989 жылдар
1981 жылы Георг Базелиц Ареццо маңындағы Кастильон Флорентинода қосымша шеберхана ашты, оны 1987 жылға дейін пайдаланды. Оның туындылары 1981 жылы алғаш рет Нью-Йоркте көрмеге қойылды. 1982 жылы бірнеше көрмелермен қатар, ол мүсін жасауға көбірек уақыт арнады. 1983 жылы көптеген туындыларында христиандық мотивтерді қолдана бастады және «Дрездендегі кешкі ас» (Nachtessen in Dresden) атты маңызды композициясын аяқтады. Сол жылы ол Берлиндегі Хохшшюль дер Кунсте жаңа профессорлық қызметке тағайындалды. 1986 жылы Базелицтің еңбектерінің танылуымен, Гослар қаласы оған Гослар Кайзерринг сыйлығын табыс етті. 1980-ші жылдар бойы Базелицтің туындылары Германияда жиі көрмеленді. 1989 жылы Францияның өнер министрі Джек Ланг Базелицке «Chevalier dans l'Ordre des Arts et des Lettres» атағын берді.
1990-2009 жылдар
1990 жылы Берлиндегі Nationalgalerie im Alten мұражайында Базелицтің Шығыс Германиядағы алғашқы ірі көрмесі өтті. 1992 жылы ол Берлиндегі Өнер академиясынан кетті. 1993 жылы ол Харрисон Биртвистлдің "Панч және Джуди" операсының декорациясын жасады, бұл опера Пьер Аудидің режиссерлігімен Амстердамдағы Голландия операсында қойылды. Ол сондай-ақ Венеция биенналесінің халықаралық павильонына "Ер адамның денесі" (Männlicher Torso) мүсінімен және үлкен суреттермен бірге қатысты. 1994 жылы Базелиц француз поштасы үшін марка жасады. Сол жылы ол алғашқы алтын жалатылған суретін жасады. 1995 жылы АҚШ-та Базелицтің алғашқы ірі ретроспективасы Нью-Йорктегі Гуггенхайм мұражайында ұйымдастырылды. Бұл ретроспектива Вашингтон және Лос-Анджелесте де көрсетілді. 1990-жылдар бойында оның туындылары Еуропа бойынша жиі көрмеленді. 2002 жылы Базелицтің жұмыстарының ретроспективасы Стамбулдағы Yapı Kredi Bank өнер галереясында көрсетілді. Осы кезеңде Базелиц Хилдесхайм (Шлосс Дернебург) маңында, 2006 жылдан бастап Мюнхен маңында және Италияның Империя қаласында тұрып жұмыс істеді. Оның туындылары 2007 жылдың соңында Лондон Корольдік өнер академиясында және 2009 жылы White Cube галереясында көрсетілді.
2010-2013 жылдар
2009 жылдың 21 қарашасынан 2010 жылдың 14 наурызына дейін Фридер Бурда мұражайы мен Баден-Баденнің Мемлекеттік өнер залы суретшінің шамамен 140 туындысын қамтитын толыққанды көрме ұсынды. «Базелиц. Ретроспектива» екі көршілес музейде көрсетілді, Фридер Бурда мұражайы 50 жылдық сурет салу өнерін, ал Штатталиче Кунстхалле 30 жылдық мүсін салу өнерін таныстырды. 2013 жылғы сұхбатта Базелиц: «Әйелдер өте жақсы сурет сала алмайды. Бұл факт. Әрине, ерекшеліктер де болады» деді. Ол ең қымбат нарықтарда әйел суретшілердің туындыларының коммерциялық сәттілікте кемшіліктерін дәлел ретінде келтіріп, «Әйелдер жай ғана сынақтан өтпейді. (Нарықтық сынақ, құндылықты бағалау сынағы)» деді. Базелицтің бұл мәлімдемелері «Өнер әлеміндегі жеті күн» кітабының авторы Сара Торнтон сияқты өнер сыншыларынан қарсылық күшін алды. Ол: «Нарық үнемі қателеседі. Нарықты сапаның белгісі деп қарау – қате жолға түсу. Базелицтің мұндай пікірде болуына таңғалам. Оның туындылары осылайша қымбатқа бағаланбайды» деді. Ол кезде Базелицтің суреті үшін ең жоғары баға 3,2 миллион фунт стерлинг болса, әйел суретші Яйои Кусаманың суреті үшін 3,8 миллион фунт стерлинг төленді.
2014 жылдан бастап
Бүгінгі күнге дейін Базелиц белсенді, бірақ даулы суретші және неміс саясатын қатты сынға алады. Соңғы жылдары Базелиц өзінің және әйелі Елкеге арналған көк және қара түстермен боялған тыныш портреттер сериясін жасап келеді, бұл портреттер өлім мен қартаю туралы ойларға жетелейтін қараңғы тонға ие. 2018 жылдың 23 қаңтарында оның 80 жылдығына орай, оның құрметіне бірнеше ретроспективалар ұйымдастырылды; мысалы, Мюнхендегі Pinakothek der Moderne, Бейлер қоры және Базельдегі Kunstmuseum, сондай-ақ АҚШ-та Вашингтондағы Хиршхорн мұражайында. Хиршхорн мұражайындағы көрме, оның алпыс жылдық шығармашылығын қамтитын 100-ден астам туындыны ұсынды және жиырма жылдан астам уақыттан бергі Базелицтің АҚШ-тағы алғашқы ірі ретроспективасы болды. Базелицтің суреттері мен қағаздағы жұмыстарынан құралған «Devotion» көрмесі, ол өзі әсерленген немесе оған ықпал еткен суретшілердің автопортреттерінен шабыттанды, 2019 жылдың басында Нью-Йорктегі Gagosian галереясында көрсетілді. Сол жылы Алан Кристеа галереясы суретшінің осы аттас 32 гравюрадан тұратын сериясын жариялады. 2019 жылы Италияның Венеция қаласындағы Gallerie dell'Accademia-да Косме де Бараньяно басқарған ретроспектива 58-ші Венеция биенналесімен бірге өтті, бұл музей галереясындағы тірі суретшінің алғашқы көрмесі болды. Сондай-ақ, ол өзінің досы және әріптес суретшісі Эмилио Ведованың өмірі мен шығармашылығына арналған арнайы көрмені «Vedova di/by Baselitz» деген атпен Fondazione Emilio e Annabianca Vedova-да ұйымдастырды. 2021 жылдың қазан айында Помпиду орталығында суреттер, мүсіндер, суреттер және гравюралар, сондай-ақ архивтік және құжаттамалық материалдарды қамтитын ірі ретроспектива ашылды. Бұл көрме музей директоры ретінде Бернард Блистеннің соңғы жобасы болды.
Стиль
1970 жылдары Базелиц төңкерілген суреттерімен әйгілі болды. Ол революциялық суретші ретінде қарастырылады, өйткені ол көрермендердің назарын туындыларына аударып, оларды ойландырып, қызығушылықтарын оятады. Суреттердің тақырыптары жұмыстың визуальдық түйсігімен салыстырғанда осыншалықты маңызды емес көрінеді. Өмірі бойында Базелиц стилін өзгертіп келді, ал 1990 жылдардан бері оның стилі айқындыққа және тегіс өзгесулерге көбірек бағытталған. Соңғы он жылдағы суреттері мен картиналары суретшінің бұрынғы жұмыстарын қайта қарап, түзетумен және түрлендірумен айналысқанын көрсетеді. Өзін-өзі зерделеу бейқам және күтпегендей еркін графикалық стильмен үйлеседі.
Дау
Базелицтің әйел суретшілерге қатысты сындарлы пікірлері оған сексист репутациясын әкелді және ол өнер әлемінде гендерлік теңсіздікті күшейтумен айыпталды.
Өнер нарығы
Базелицтің ең көп сатылған картинасы Mit Roter Fahne (Қызыл тумен) (1965) – 2017 жылдың 8 наурызында Sotheby's London аукционында £7,471,250 ($9,099,982) бағаға сатылды. Суретшінің ең көп сатылған мүсіні Dresdner Frauen – Besuch aus Prag (Дрездендік әйелдер – Прагадан келген қонақтар) (1990) – күлдір ағашта жасалған темпералық жұмыс, ол 2022 жылдың 19 мамырында Sotheby's New York аукционында $11,240,000 бағаға сатылды.