Кіріспе

Anselm Kiefer (8 наурыз 1945 жылы туған) – неміс суретшісі және мүсіншісі. Ол 1960-шы жылдардың соңында Питер Дрехер мен Хорст Антеспен оқыды. Оның туындыларында сабан, күл, саз, қорғасын және шелак сияқты материалдар қолданылады. Пауль Селанның өлеңдері Кифердің неміс тарихы және Холокост трагедиясы тақырыптарын дамытуына, сондай-ақ Каббаланың рухани концепцияларына әсер етті. Кифер өзінің барлық туындылары арқылы өткенмен тартысып, жақын тарихтың тыйым салынған және даулы мәселелерін көтеріп, талқылайды. Оның жұмыстарында нацистік режимнің тақырыбы ерекше орын алады; мысалы, «Маргарет» картинасы (кенептегі май және сабан) Селанның әйгілі «Todesfuge» («Өлім фугасы») өлеңінен шабыттандырылған. Оның туындылары мәдениетінің қараңғы өткенімен және іске аспаған мүмкіндіктерімен тікелей бетпе-бет келуге дайындығымен ерекшеленеді, бұл жұмыстар көбінесе тақырыпқа сай келетін үлкен, қарсыластыратын масштабта жасалады. Оның жұмысына тарихи маңызы бар тұлғалардың, аңыздық кейіпкерлердің немесе тарихи орындардың қолтаңбалары мен аттарын кездестіру де тән. Бұлардың барлығы Кифердің өткенді түсінуге тырысатын шифрланған белгілері болып табылады, осының нәтижесінде оның жұмысы Жаңа символизм және Неоэкспрессионизм ағымдарымен байланысты. Кифер 1992 жылдан бері Францияда тұрып жұмыс істейді. 2008 жылдан бері ол негізінен Парижде тұрады және жұмыс істейді. 2018 жылы оған Австрия азаматтығы берілді.

Жеке өмірі мен мансабы

Неміс сурет мұғалімінің ұлы Кифер, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуға бірнеше ай қалғанда Дунаушенген қаласында дүниеге келді. Қаласы ауыр бомбалауға ұшырағандықтан, Кифер соғыстың салдарымен қоршалған күйде өсті. 1951 жылы оның отбасы Де-Айлендке көшті, ал ол Раштаттағы мемлекеттік мектепке барып, 1965 жылы орта мектепті бітірді. Фрайбург университетінде заң және роман тілдерін оқыды. Бірақ үш семестрден кейін ол Фрайбург және Карлсруэдегі өнер академияларында оқып, өнерге ауысты. Карлсруэде ол реалист және бейнелі суретші Питер Дрехерден дәріс алды. 1969 жылы өнер саласында диплом алды. Кифер 1992 жылы Баржаққа көшіп бара жатқанда, алғашқы әйелі мен балаларын Германияда қалдырды. 2008 жылдан бастап ол Парижде, Мараи ауданындағы үлкен үйде екінші әйелі, австриялық фотограф Ренате Графпен және олардың екі баласымен бірге тұрды. Кифер мен Граф 2014 жылы ажырасты. Кифер Вим Вендерс түсірген 3D деректі фильмі «Анзельм» (2023) тақырыбында баяндалады.

Өнер процессі

Жалпы, Кифер дәстүрлі мифологияны, кітаптарды және кітапханаларды өзінің негізгі тақырыптары мен шабыт көздері ретінде атайды. Орта жасында оның шабыты әдеби тұлғалар, атап айтқанда Пауль Целан мен Ингеборг Бахманнан туды. Оның кейінгі туындыларында яһуди-христиан, ежелгі Египет және Шығыс мәдениеттерінен алынған тақырыптар бар, ол оларды басқа мотивтермен үйлестіреді. Космогония да оның туындыларында маңызды орын алады. Барлығында, Кифер өмірдің мәнін және "түсініксіздікті және бейнелеуге келмейтін нәрсені бейнелеуді" іздейді.

Философия

Кифер өзінің жұмыс істейтін материалдарымен "рухани байланысты" бағалайды, "олардың ішінде бұрыннан бар рухты шығарып алады". Ол материалдарды, әсіресе қорғасынды, олардың алхимиялық қасиеттері үшін жиі таңдайды. Кифердің қорғасынға деген қызығушылығы алғашқы үйінде ескірген құбырларды жөндеген кезде туды. Соңында ол оның физикалық және сезімталдық қасиеттеріне таңданып, оның алхимиямен байланысы туралы көбірек білуге кірісті. Кифердің жұмыстарында сабанды қолдануы энергияны көрсетеді. Оның сөзіне сүйенсек, бұл сабанның алтын түсі сияқты физикалық қасиеттеріне және күйген кезде энергия мен жылуды бөліп шығаруына байланысты. Соның салдарынан пайда болатын күл жаңа жаратылысқа орын береді, бұл трансформация және өмір циклы мотивтерін қайталайды.

Фотография

Кифер өзінің мансабын қойылымдар жасаумен және оларды "Оккупациялар" және "Геройлік символдар" деп аталатын фотосуреттерде бейнелеумен бастады. Әкесінің Вермахт формасын киіп, Кифер Франция, Швейцария және Италияның түрлі жерлерінде нацистік сәлемдеме жасауды қайталап көрсетті. Ол немістерден Үшінші рейхтің ақылсыз шетелге деген жеккөрушілігі арқасында мәдениетінің жоғалғанын еске түсіруді және мойындауды сұрады. 1969 жылы Карлсруэдегі Кайзерплац галереясында ол өзінің алғашқы "Бесetzungen (Оккупациялар)" жеке көрмесін ұсынды, онда даулы саяси әрекеттердің фотосуреттер сериясы қойылды.

Сурет және мүсін

Кифер ең алдымен суреттерімен танымал, олар қорғасын, сынған шыны және кепкен гүлдер немесе өсімдіктер қосылған сайын көлемді болып келеді. Бұл қабықтанған беттер мен қалың импасто қабаттарын құрайды. 1970 жылы Дюссельдорфтың Кунстакадемиясында Джозеф Бойздың жетекшілігімен бейресми оқыған кезде, оның стильдік бейімділігі Георг Базелицтің тәсіліне жақын болды. Ол шыны, сабан, ағаш және өсімдік бөліктерімен жұмыс істеді. Осы материалдарды қолдану оның өнер туындыларының уақытша және нәзік болатынын білдірді, және Кифердің өзі мұны жақсы білді; сонымен қатар ол материалдарды жасырмай, олардың табиғи түрінде көрсетуге ұмтылды. Оның жұмысының нәзіктігі суреттеріндегі қатал тақырыптармен қарама-қарсы келеді. Идеяларды білдіру үшін таныс материалдарды қолдану Бойздың ықпалында болды, ол өз шығармаларында май және кілемді пайдаланды. Бұл стиль неоэкспрессионизмге де тән. Кифер 1971 жылы туған жеріне оралды. Келесі жылдары ол неміс мифологиясын, әсіресе өз жұмысына енгізді, ал келесі онжылдықта Каббала және Роберт Флад сияқты каббалистерді зерттеді. 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында Кифер көптеген суреттер, акварельдер, ксилографиялар және Ричард Вагнердің төрт опералық циклы «Нибелунг сақинасы» бойынша кітаптар жасады. 1980-ші жылдардың басында ол румындық еврей жазушысы Пол Целанның «Өлім фугасы» өлеңіне сілтеме жасайтын отыздан астам картина, суреттелген фотосуреттер мен акварельдер жасады. 1980-1983 жылдар аралығында Кифер жасаған суреттер сериясында ұлттық-социалистік архитектураның әйгілі мысалдары, әсіресе Альберт Шпеер мен Вильгельм Крейс жобалаған ғимараттар бейнеленген. «Белгісіз суретшіге» (1983) картинасындағы үлкен алаң Гитлердің Берлиндегі канцеляриясының сыртқы ауласын көрсетеді, оны Шпеер 1938 жылы Белгісіз сарбаздың құрметіне жобалаған. 1984-1985 жылдары ол құлазыған пейзаждардың манипуляцияланған қара-ақ фотосуреттерімен бірге қағазға бірнеше жұмыс жасады. Мұндай жұмыстар, мысалы, «Ауыр бұлт» (1985), 1980-ші жылдардың басында Батыс Германиядағы НАТО-ның Германия аумағына тактикалық ядролық зымырандарды орналастыруы және ядролық отынды өңдеу нысандарының құрылысы туралы дауға тікелей жауап болды. 1980-ші жылдардың ортасына қарай Кифердің тақырыптары Германияның өркениеттегі рөліне назар аудармай, өнер мен мәдениеттің жалпы тағдырына қарай кеңейді. Оның жұмысы көбірек мүсіндік сипатқа ие болды және тек ұлттық болмыс пен ұжымдық естелік қана емес, сонымен қатар оккульттік символизм, теология және мистиканы қамтыды. Барлық жұмыстың тақырыбы – бүкіл қоғамның басынан өткен жарақаттар, өмірдегі қайта тууы мен жаңаруы. 1980-ші жылдары оның суреттері физикалық сипатқа ие болды және ерекше текстуралар мен материалдар пайда болды. Оның тақырыптарының ауқымы ежелгі еврей және египет тарихына сілтемелерді қамтыды, мысалы, үлкен картинада Озирис және Изида (1985-87). Оның 1990-шы жылдардағы суреттері ұлттық болмыстан гөрі, болмыстың және мағынаның жалпы мифтерін зерттейді. 1995 жылдан 2001 жылға дейін ол ғаламның үлкен суреттер циклын жасады. Кифер жылдар бойы көптеген ерекше жұмыстар жасады, бірақ олардың ішінде ерекше көзге түсетіні – «Жалғыздықтың 20 жылы» шығармасы. 20 жылға жуық уақытты (1971-1991) құраған «20 Years of Solitude» – жүздеген ақ боялған кітаптар мен қолмен жасалған кітаптардың төбелі, олардың беттері суретшінің спермасымен боялған. Атауындағы «жалғыздық» сөзі суретшінің 20 жыл бойы қағазға жиі мастурбация жасағанын білдіреді. Ол американдық өнер сыншысы Питер Шелдальдан мастурбация кітаптарының каталогына мәтін жазуды сұрады. Шелдаль бұл ұсынысты орындауға тырысты, бірақ ақыры сәтсіз аяқтады. Басқа сыншы бұл тапсырманы қабылдамайды, сондықтан бұл жұмыс көбінесе белгісіз болып қалды. Ол 1993 жылдың мамыр айында өткен кешкі ас кезінде өнер әлемін тағы да таң қалдырды. Кифер мен оның екінші әйелі Ренате Граф Нью-Йорктегі шаммен жарықтандырылған сауда алаңын ақ муссалинмен безендірді, еденін ақ құммен жапты және оны ақ жүзді мимдерге ұқсас киінген официанттармен қамтамасыз етті. Шери Левин сияқты өнер әлемінің бірнеше элитасына көбінесе ақ түсті, қуырышты без сияқты құпия мүшелер етінің бірнеше курстары ұсынылды. Сондықтан да қонақтар тамақтың дәмін татып көрмегені таң қалдырмайды. руналық мотивтер (2004-06) және басқа да мүсіндері бар суреттер...

Студиялар

Кифердің алғашқы үлкен студиясы үйінің шатырында, Хорнбахтағы бұрынғы мектеп ғимаратында орналасқан еді. Бірнеше жылдан кейін ол студиясын Хорнбахқа жақын Бухендегі фабрика ғимаратына көшірді. 1988 жылы Кифер Хопфингендегі (Бухенге жақын) бұрынғы кірпіш фабрикасын көптеген инсталляциялар мен мүсіндерді қамтитын кең ауқымды өнер туындысына айналдырды. 1991 жылы Оденвальдта жиырма жыл жұмыс істегеннен кейін суретші Германиядан әлемді аралап, Үндістан, Мексика, Жапония, Таиланд, Индонезия, Австралия және АҚШ-қа сапар шекті. 1992 жылы ол Францияның Баржак қаласында орнықты және 35 гектар жерді алып жатқан «La Ribaute» студиялық кешенін «Gesamtkunstwerk» деп атады. Бұрынғы жібек фабрикасы болған оның студиясы өте үлкен және көп жағынан индустрияландыру туралы ойлар тудырады. Ол шыны үйлер, архивтер, инсталляциялар, материалдар мен картиналар сақталатын қоймалар, жер асты палаталары мен дәліздерден тұратын кең жүйе құрды. Софи Фиенс Кифердің Баржақтағы студиялық кешенін «Over Your Cities Grass Will Grow» (2010) атты деректі фильмі үшін түсірді, онда орта және суретшінің жұмысы бейнеленген. Бір сыншы фильм туралы былай деп жазды: «Ескірген жібек фабрикасының орнында дерлік бастапқыдан құрылыс жасап, Кифер бірнеше гектар жерді қамтитын көркем жобаны жасады: шақырымдармен созылатын дәліздер, айналасындағы ормандағы монументалды құрылыстарға ұқсас үлкен пейзаждар мен мүсіндері бар кең студиялар, сондай-ақ, сталактиттерге немесе термиттік үйінділерге ұқсайтын үлкен топырақ бағаналары бар жылан тәрізді қазылған лабиринттер. Дайын өнімнің нақты қайда екені әлі анық емес; мүмкін, бұл аяқталмайтын, монументалды тұжырымдамалық өнер туындысы болар». 2008 жылы Кифер Баржақтағы студиялық кешенін тастап, Парижге көшіп кетті. Оның туындыларын 110 жүк көлігімен Париждің сыртындағы Круаси-Бёбурдағы қоймаға тасыды, ол бұрын «La Samaritaine» универмагының қоймасы болған. Бір журналист Кифердің тастап кеткен студиялық кешені туралы былай деп жазды: «Ол Баржақтың ұлы туындысын қалдырды – өнер мен ғимараттарды. Оны күзетуші қарап күтеді. Адамсыз, ол табиғаттың билігіне бойұсынуын тыныш күтеді, өйткені біз білетіндей, қалаларымыздың үстінде шөп өседі. Кифер 2019 жылдың жазын Баржақта тұрып, жұмыс істеумен өткізді».

Көрмелер

1969 жылы Кифер Карлсруэдегі Кайзерплац галереясында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізді. 1980 жылы Георг Базелицпен бірге Венеция биенналесінде Германияны өкілдік етті. Ол 1997 жылғы Венеция биенналесінде де Museo Correr-де суреттері мен кітаптарынан жеке көрме ұйымдастырды. Кифердің туындыларының толыққанды жеке көрмелері Дюссельдорфтың Кунстхаллесінде (1984); Чикаго өнер институтында (1987); Токиодағы Сезон өнер мұражайында (1993); Берлиндегі Neue Nationalgalerie-де (1991); Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында (1998); Базельдегі Fondation Beyeler-де (2001); Форт-Уорт қаласының қазіргі заманғы өнер мұражайында (2005); Вашингтондағы Хиршхорн мұражайы мен мүсін бағында (2006); Сан-Францискодағы қазіргі заманғы өнер мұражайында және Бильбаодағы Гуггенхайм мұражайында көрсетілді. 2014 жылдың қыркүйегінде Лондонның Корольдік өнер академиясы суретшінің алғашқы британдық ретроспективасын ұйымдастырды. 2007 жылы Киферге Париждегі Гранд Палаисте ашылуға арналған «Монумента» үшін скульптуралар мен суреттерден тұратын ірі масштабты инсталляция жасау тапсырылды. 2007 жылы Луврде «Афанор» қабырғалық суреті мен «Дана» және «Хортус Конклюзус» екі мүсінінің ашылуымен Кифер 1953 жылдан бері мұражайда тұрақты инсталляция жасаған алғашқы тірі суретші атанды, бұл бұрын Жорж Браке жасаған еді. 2008 жылы Кифер 1927 жылы салынған үлкен испандық готикалық стилдегі Лос-Анджелестегі Бірінші баптист шіркеуінің аудиториялық залында монументалды пальма ағашы мен 36 болат және шыныдан жасалған реликварлық тақталарды орнатты. Бөлме жұмыстың көрсетілуіне сәйкес қайта жабдықталды. Баскетбол алаңының белгілерін жою үшін едендер сылатылды, ал реликварлық суреттерге арналған қабырға кеңістіктің ішінде салынды. 2010 жылы бұл туынды Торонтодағы Онтарио өнер галереясы мұражайына орнатылды, онда Кифер AGO-ның осы туындысының көрмесі үшін арнайы сегіз жаңа панель жасады. «Келесі жылы Иерусалимде» (2010) Гагосян галереясында Кифер әр жұмыстың жақында естіген нәрсеге байланысты жеке «соққыға» реакция екенін түсіндірді. 2013 жылдың қыркүйегінде The Hall Art Foundation, Массачусетс қазіргі заманғы өнер мұражайымен серіктестік құрып, MASS MoCA кампусындағы арнайы қайта жабдықталған 10 000 шаршы футтық ғимаратта мүсіндер мен суреттердің ұзақ мерзімді инсталляциясын ашты. 2014 жылы Қор осы ғимаратты қоршаған аумақты абаттандырып, ашық ауадағы мүсіндердің ұзақ мерзімді инсталляцияларын ұсынды. Ұзақ мерзімді көрмеге Étroits sont les Vaisseaux (2002) кіреді, ол құйма бетоннан, ашық арматурадан және қорғасыннан жасалған 82 футтық толқын тәрізді мүсін; «Революцияның әйелдері» (Les Femmes de la Revolution) (1992), фотосуреттер мен қабырға мәтіні бар жиырмадан астам қорғасын төсектерден тұрады; «Велимир Члебников» (2004), теңіз соғысы туралы 30 картинаны қамтитын болат павильон және орыс математикалық экспериментаторы Велимир Члебниковтың кихотикалық теорияларынан шабыттанды; және MASS MoCA-да орнату үшін суретші жасаған қорғасыннан жасалған жаңа, үлкен форматтағы фотосурет. 2015 жылы Помпиду орталығы, Париждегі Ұлттық кітапхана және Лейпцигтегі бейнелеу өнері мұражайы Кифердің 70 жылдығына арналған ретроспективті көрме ұйымдастырды. 2016 жылы Венадағы Альбертинада оның ағаш кескіндеріне арналған көрме өтті, онда 1977 және 2015 жылдар аралығында жасалған 35 туынды көрсетілді. Көрме 22 шілдеге дейін жалғасты.

Материалдар

Оның шығармашылық процесінің табиғи сипатына байланысты, оның көптеген туындыларында тұрақтылық мәселесі бар – бұл коллекционерлер, дилерлер және кураторлардың барлығы да бөлісетін алаңдаушылық. Ол бұл мәселені мойындайды, бірақ өзгеріс процестің бір бөлігі екенін және олардың мәні соңында өзгермейтінін айтады. Бұл түрлену идеясы Киферге қызығушылық тудырады және оның көптеген жұмыстарында көрінеді. Осы процеске деген құштарлық суретшінің алхимияға деген терең қызығушылығынан туындаған болуы мүмкін. Ол материалдарды көбінесе олардың алхимиялық қасиеттері үшін таңдайды, олардың ішінде қорғасын ең бастысы. Қорғасынды қыздырғанда және балқытқанда көрінетін түрлі түстер, әсіресе алтын түсі оған ұнайды, ол бұл түсті алхимиктер іздеген алтынның символдық мағынасында қарастырады. Сонымен қатар, ол қорғасынның ақ түске тотығуын да жақсы көреді. Процесті жылдамдату үшін ол көбінесе қышқылдарды қолданып, тотығуды жасанды түрде тудыруға тырысады. Қорғасын сондай-ақ алхимиялық сиқырлы сандар тұжырымдамаларымен байланысты және Сатурн планетасын бейнелейді. Оның жұмыстарында жиі қолданылатын тағы бір материал – шеллак, ол оның түсі мен энергиялық мүмкіндіктері тұрғысынан қорғасынға ұқсас. Оған сонымен қатар, оны жылтыратқанда энергия жинап, қол тигізгенде жылу беретіні де ұнайды. Оның жұмысында сабанды қолдану да энергияның осы ортақ тақырыбының нәтижесі. Сабан да алтын түсін береді және күйген кезде энергия, жылу және жылылық шығарады. Бұл жаңа туындыларға жол ашады, осылайша түрлену арқылы өмір циклы жалғасады.

Өнер нарығы

Суретшінің жаңа әлемдік рекорды "Белгісіз суретшіге" (1983) картинасы 2011 жылдың 11 мамырында Нью-Йорктегі Кристис аукционында америкалық жеке коллекционерге 3 554 500 долларға сатылғанда тіркелді. Бұрынғы рекордты "Let a Thousand Flowers Bloom" (1999) картинасы иеленген, ол 2007 жылдың 8 ақпанында Кристис Лондонда 3 549 350 долларға сатылған болатын.

Жинақтар

Кифердің туындылары көптеген мемлекеттік коллекциялардың құрамына кіреді, оның ішінде Гамбургер Бахнхоф, Берлин; Заманауи өнер мұражайы және Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы, Нью-Йорк; Детройт өнер институты, Детройт; Тейт Модерн, Лондон; Сан-Франциско заманауи өнер мұражайы; Онтарио өнер галереясы, Торонто; Солтүстік Каролина өнер мұражайы, Рали; Атлантаның Жоғары өнер мұражайы; Олбрайт Нокс өнер галереясы, Буффало; Филадельфия өнер мұражайы; Австралияның Ұлттық галереясы, Канберра; Тель-Авив өнер мұражайы; және Венадағы Альбертина. Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында суретшінің 20 сирек акварелі сақталады. Көрнекті жеке коллекционерлердің қатарында Эли Броуд және Эндрю Дж. Холл бар.