Кіріспе

Неміс дәрігері және нацистік қылмыскер Карл Брандт (8 қаңтар 1904 – 2 маусым 1948) – нацистік Германиядағы неміс дәрігері және Schutzstaffel (СС) офицері. Хирургиялық білім алған Брандт 1932 жылы нацистік партияға қосылып, 1934 жылдың тамызында Адольф Гитлердің жеке дәрігері болды. Гитлердің Бергхофтағы жақын шеңберінің мүшесі ретінде, ол Гитлер кеңсесінің басшысы Филипп Булермен бірге «Акция Т4» эвтаназия бағдарламасын жүзеге асыруға таңдалды. Кейін Брандт Санитария және денсаулық сақтау жөніндегі рейх комиссары (Bevollmächtigter für das Sanitäts- und Gesundheitswesen) қызметіне тағайындалды. Адамдарға қатысты тәжірибелер жүргізу және басқа да соғыс қылмыстарына қатысқан деген айыппен Брандт 1946 жылдың соңында сотқа тартылып, АҚШ әскери трибуналы алдында 22 адаммен бірге сотталды (United States of America v. Karl Brandt, et al.). Ол кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесіліп, 1948 жылдың 2 маусымында дарға асылды.

Ерте өмір

Брандт Германияның сол кездегі Эльзас-Лотарингия аймағындағы Мюльхауста (қазіргі Францияның О-Рен департаментінде) пруссиялық армия офицерінің отбасында дүниеге келді. 1928 жылы бас және омыртқа жарақаттарына маманданған дәрігер және хирург болды. 1932 жылдың қаңтарында нацистік партияға қосылып, 1932 жылдың жазында Гитлермен алғаш рет кездесті. 1933 жылы SA қатарына қосылды және 1934 жылдың 29 шілдесінде SS қатарына өтті; Untersturmführer офицерлік шені берілді. 1934 жылдың жазынан бастап Гитлердің жеке дәрігері болды. Карл Брандт 1934 жылдың 17 наурызында жүзу спортының чемпионы Анни Рехборнға үйленді. Олардың Карл Адольф Брандт (1935 жылдың 4 қазанында туған) есімді бір баласы болды. Брандт протестант дінін ұстанды.

Нацистік Германиядағы мансап

1933 жылғы нацистік Германияның Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses (Тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу туралы заң) аясында Брандт генетикалық бұзылулары, психикалық немесе физикалық мүгедектігі немесе нәсілдік кемшіліктері бар деп есептелген әйелдерге көптеп аборт жасаған медициналық ғалымдардың бірі болды, сондай-ақ олардың туылмаған ұрықтарында мұндай генетикалық "кемшіліктер" пайда болады деп күтілген жағдайда да аборт жасады. Бұл аборттар заңды деп танылды, бірақ сау арий ұрықтарына жасалмауы тиіс болды. 1939 жылдың 25 шілдесінде Брандт нацистік евгеника бағдарламасы бойынша алғашқы эвтаназияға, 5 айлық мүгедек неміс баласы Герхард Кречмарға рұқсат берді. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Брандт Гитлердің бұйрығымен Филипп Булермен бірге Aktion T4 эвтаназия бағдарламасын басқарушы болып тағайындалды. 1942 жылдың 28 шілдесінде Гитлер оны Санитария және денсаулық сақтау жөніндегі уәкіл (Bevollmächtigter für das Sanitäts und Gesundheitswesen) етіп тағайындағаннан кейін Брандтке қосымша өкілеттік берілді, содан кейін ол тек Фюрердің нұсқауларымен ғана шектелді. Ол SS-те үнемі жоғарылауға ие болды; 1944 жылдың сәуірінде Брандт Allgemeine SS-те SS Gruppenführer және Waffen SS-те SS Brigadeführer дәрежесіне жетті. 1945 жылдың 16 сәуірінде ол отбасын Берлиннен шығарып, американдық күштерге тапсыру мақсатымен Гестапомен тұтқындалды. Брандт әскери соттың үкімімен өлім жазасына кесіліп, Кильге жіберілді. Ол 2 мамырда Карл Дёництің бұйрығымен босатылды. 23 мамырда британдықтар оны қайтадан тұтқындады.

Брандттың медициналық этикасы

Брандттың медициналық этикасына, әсіресе эвтаназияға қатысты, ол курстарға қатысқан Альфред Хоше әсер етті. Сол кездегі көптеген неміс дәрігерлері сияқты Брандт та қоғамның денсаулығы жеке адамдардың денсаулығынан жоғары тұруы керек деп сенді. Қоғамды емдеуді қажет ететін организм деп қарастырғандықтан, оның ең әлсіз, ең жарамсыз және емделмейтін мүшелері – алынып тасталатын бөліктер ғана болды. Сондықтан, мұндай бақытсыз жандарға "мәркімдік өлім" (Gnadentod) сыйлау керек еді. Бұл ойлармен қатар, Брандт сотта өзінің қылмыстық әрекеттері үшін – әсіресе адамдармен тәжірибе жүргізуге бұйрық бергені үшін – түсіндіргенде, "кез келген жеке этикалық кодекс соғыстың толық сипатына бағынуы керек" деді. Тарихшы Хорст Фрейхофер Брандттың, кем дегенде, үнсіз келісімінсіз, нацистік дәрігерлердің атымен белгілі болған осы қатыгез және азапты медициналық тәжірибелерді жүргізу мүмкін емес еді деп мәлімдейді. Брандт пен Гитлер эвтаназия бағдарламасын жоспарлау барысында бірнеше өлтіру әдістерін талқылады, сол кезде Гитлер Брандттан "ең адамгершілік жолы қайсы?" деп сұрады. Брандт көмірқышқыл газын қолдануды ұсынды, Гитлер оған келісті. Содан кейін Гитлер Брандтқа басқа дәрігерлермен байланысып, жаппай өлтіруді үйлестіруді тапсырды.

Ішкі шеңбердегі өмір

Карл Брандт пен оның әйелі Анни Гитлердің Берхтесгадендегі жеке резиденциясы – Berghof орналасқан ішкі шеңберінің мүшелері болды. Бұл өте эксклюзивті топ Гитлердің де-факто отбасы шеңбері ретінде жұмыс істеді. Оған Ева Браун, Альберт Шпеер, оның әйелі Маргарет, Теодор Морелл, Мартин Борман, Гитлердің фотографы Генрих Хоффман, Гитлердің адъютанттары мен хатшылары кірді. Брандт пен Гитлердің бас архитекторы Альберт Шпеер екеуінің жұмысына қатысты технократиялық көзқарастары ортақ болғандықтан жақсы дос болды. Брандт "азық-түлік жемейтіндерді" және мүгедектерді өлтіруді, яғни қоғамдық денсаулық мүддесі үшін мақсатқа жету құралы ретінде қарастырды. Шпеер де өзінің қорғаныс және құрылыс жобаларында концлагерьдегі құл еңбегін пайдалануды осылай қарастырды. Бұл ішкі шеңбердің мүшелері ретінде Брандттар Бергхофқа жақын жерде тұрды және Гитлер қатысқан кезде көп уақытын сонда өткізді. Брандт Гитлерге жақын болғанына қарамастан, соғыстың соңына таяу кезде дәрігердің Анни мен ұлын американдықтардың қасына жібергенін білгенде диктатор ашуға іш толды. Гитлер оны опасыздық жасады деп айыптап, Брандт жедел сотқа тартылып, өлім жазасына кесілді. Генрих Гиммлер мен Шпеердің араласуының арқасында ол сол кезде өлім жазасынан құтылды.