Кіріспе
Балықтар туысы. Такифугу (Takifugu), сонымен қатар жапон тілінде фугу (河豚) деп аталатын, 25 түрі бар балықтар туысы. Олардың көпшілігі Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы тұзды және аралас суларда кездеседі, бірақ кейбір түрлері Азиядағы тұщы суларда немесе Үнді-Тынық мұхиты аймағында кеңінен таралған. Олардың рационы негізінен балдырлар, моллюскалар, жұмыртқасыз жануарлар және кейде қабықтылылардан тұрады. Балықтың ішкі органдарында, әсіресе бауыр мен жұмыртқа бездерінде, сондай-ақ терісі мен ұрықтарында тетродотоксин уының өлімге әкелетін мөлшері бар. У бұлшықеттерді парализге түсіреді, ал құрбан жан сезімінен айырылмай, ақырында тынықсызданудан өледі. Қазірге дейін оған қарсы дәрі табылған жоқ, ал стандартты медициналық тәсіл – удың әсері басылғанға дейін тыныс алу және қан айналымы жүйесін қолдау болып табылады.
the genus of pufferfish
Takifugu, also known by the Japanese name fugu (河豚), is a genus of pufferfish with 25 species, most of which are native to salt and brackish waters of the northwest Pacific, but a few species are found in freshwater in Asia or more widely in the Indo Pacific region. Their diet consists mostly of algae, molluscs, invertebrates and sometimes crustaceans. The fish contains lethal amounts of the poison tetrodotoxin in the internal organs, especially the liver and the ovaries, but also in the skin and the testes. The poison paralyzes the muscles while the victim stays fully conscious, and eventually dies from asphyxiation. There is currently no antidote, and the standard medical approach is to try to support the respiratory and circulatory system until the effect of the poison wears off.
Таралу және сақталу жағдайы
Такифугу тұқымдасына 25 түр жатады. Көптеген түрлері Солтүстік-Батыс Тынық мұхитының тұзды және аралас суларымен шектеледі, бірақ кейбіреулері Үнді-Тынық мұхиты аймағында немесе Азияның тұщы суларында кеңірек таралған. Олардың кейбіреулері белгілі бір дәрежеде еврихалинді (әр түрлі тұздылыққа бейімделе алады) болғанымен, көпшілігі тұщы суда тіршілік ете алмайды. Екі ерекше жағдай бар: анадромды Такифугу обскурус және Такифугу оцеллатус, олар жағалау теңіз суларында тіршілік етеді, бірақ шағылысу үшін өзендерге тұщы суға көшеді. Тұқымның көптеген түрлері қауіп төндірмейді, бірақ екі маңызды ерекшелік бар: өте қауіпті Takifugu chinensis және қауіпті Takifugu plagiocellatus. Takifugu rubripes биологиялық зерттеулерде модельдік организм ретінде қолданылады.
Морфологиясы мен мінез-құлқы
Барлық такифугу толыққанды зерттелмеген, бірақ адамдардың тамақтануы үшін коммерциялық мақсатта өсірілуіне байланысты, ең көп зерттелген түрі – такифугу рубрипес. Мысалы, такифугу рубрипес наурыздан мамырға дейін көбейеді және шамамен бір тереңдіктегі тастарға жабысқан жұмыртқаларын шашады. Қазіргі кездегі мәліметтерге сәйкес, көптеген түрлер тек теңіз және тұзды суларда ғана өмір сүреді, сондай-ақ осы ортада көбейеді. Анадромалық такифугу обскурус жағалау теңіздерінен тұщы суға шағылысу үшін кешіп өтеді. Жұмыртқалары суға қайта қауіпті немесе қысқа мерзімге тастардың астында құмда жатып, қайтадан толқынмен жабылғанда ғана ұялайды. Бұл көбею әдісі балықтар арасында ерекше, бірақ капелин және грион сияқты басқа туыс емес балықтарда да кездеседі. Фугу уақыт өте келе түсін өзгерте алады. Бұл оларға жасыруға көмектеседі.
Уыттылық
Балықтың басты қорғанысы – оның ішкі мүшелеріндегі, негізінен жұмыртқалықтарында және бауырындағы нейротоксин, аздаған мөлшерде ішегінде және терісінде, ал бұлшық еттері мен қанында өте аз көлемде болады. Осының салдарынан фугу көптеген жыртқыштар үшін, тіпті кейде адамдар үшін де қауіпті тағамға айналады. Бұл токсин тетродотоксин деп аталады, немесе дәлірек айтқанда, ангидротетродотоксин 4 эпитетродотоксин, ол цианидтен 1200 есеге дейін қауіпті. Бұл у басқа жануарларда да табылады, мысалы, көк сақиналы аскабақ, конус қабықшалары және тіпті кейбір тритон түрлерінде. Балықтың өзі бұл уды өндірмейді, оны балықтың ішіндегі бактериялар, мысалы, Pseudomonas бактериясы шығарады. Балық бұл бактерияларды бактериялар бар тағамды жеу арқылы алады. Шаруашылықта туып өскен балықтар тетродотоксинді тек у шығаратын бактерияларды алғаннан кейін ғана өндіре бастайды, көбінесе у шығаратын балықтың тіндерін жегеннен кейін. Сонымен қатар, кейбір балықтар басқаларына қарағанда улырақ болады. Әр балықтың құрамында шамамен отыз ересек адамды өлтіруге жететін у бар.
Геном
Көрінетіндей, белгісіз таңдау қысымының салдарынан, осы тұқымдағы интрон және генсіз тізбектер күрт қысқарған. Осының нәтижесінде, олар омыртқалы жануарлар арасындағы ең кішкентай геномдарға ие, бірақ генетикалық жиынтығы басқа балықтарға өте ұқсас, демек, жалпы омыртқалы жануарлармен салыстыруға болады. Бұл геномдар салыстырмалы түрде ықшам болғандықтан, олардың толық тізбектерін жасау салыстырмалы түрде жылдам және арзан, және бұл екі түр үшін (Такифугу рубрипес және Тетраодон нигровиридис) жасалды. Бұл түрлер адамнан кейін геномы карталанған тарихтағы екінші омыртқалы жануар болды.