Кіріспе

Махадеви Верма (1907-1987) – үнді жазушысы және ақыны. Ол хинди тіліндегі ақын, эссеші, әңгімеші және хинди әдебиетінің көрнекті тұлғасы. Ол хинди әдебиетіндегі Чхаявади дәуірінің төрт негізгі тірегінің бірі саналады. Оны «Заманауи Мира» деп те атайды. Ақын Нирала бір кезде оны «Хинди әдебиетінің ұлы храмындағы Сарасвати» деп атаған. Варма Үндістанның тәуелсіздікке дейінгі және тәуелсіздіктен кейінгі кезеңдерін көрді. Ол Үндістанның кең ауқымды қоғамы үшін еңбек еткен ақындардың бірі болды. Оның поэзиясы ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік көтеріліс жұмыстары мен әйелдер арасындағы әл-ауқатты жақсарту да шығармаларында терең бейнеленген. Бұл оқырмандарға да, сыншыларға да, әсіресе оның «Дипшикха» романы арқылы үлкен әсер етті. Ол хинди поэзиясында жұмсақ лексиканы дамытты, бұл бұрын тек Брадж бхашасында ғана мүмкін деп есептелген. Ол үшін ол санскрит және бенгал тілдерінің жұмсақ сөздерін таңдап, оларды хинди тіліне бейімдеді. Ол музыканы жақсы білді. Оның әндерінің сұлулығы – өткір ойларды эвфемизммен жеткізетін әуенінде. Ол мансабын оқытушылықтан бастады. Праяг Махила Видьяпиеттің директоры болды. Ол үйленген, бірақ тақуалық өмір салтын таңдады. Сонымен қатар, ол шебер суретші және шығармашылық аудармашы болды. Хинди әдебиетіндегі барлық маңызды сыйлықтарды алды. Өткен ғасырдың ең танымал әйел әдебиетшісі ретінде өмір бойы құрметке ие болды. 2007 жыл оның туғанына 100 жыл толуы мерекесі ретінде аталып өтті. Кейін Google компаниясы да Google Doodle арқылы осы күнді тойлады.

Ерте өмір

Верма 1907 жылдың 26 наурызында Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Фаррухабад қаласында хитрғаптауванши кайаста отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Говинд Прасад Верма Бағалпурдағы колледжде профессор болып жұмыс істеген. Оның анасының аты Хема Рани Деви еді. Анасы дінге берілген, құштар, вегетариандық өмір салтын ұстанған және музыкаға қызығушылық танытқан әйел болды. Ол Рамаяна, Гита және Винай Патриканы сағаттап оқып отыратын. Ал әкесі ғалым, музыканы жақсы көретін, дінге сенбейтін, аң аулауды ұнататын және көңілді адам болған. Сумитранандан Пант және Сурьякант Трипати Нирала Махадеви Варманың жақын достары болды. Айтуынша, Варма 40 жыл бойы Ниралаға раки байлап отырған.

Білім

Верма бастапқыда монастырь мектебіне қабылданды, бірақ наразылықтар мен қарсылық көрінген соң, Аллахабадтағы Кросвэйт қыздар колледжіне қабылданды. Ол және Субхадра апталық журналдар сияқты басылымдарға өлеңдерін жіберіп, кейбіреулерін жариялауға қол жеткізді. Екі жас ақын да поэзия семинарларына қатысып, көрнекті хинди ақындарымен танысып, өлеңдерін оқып көрсетті. Бұл серіктестік Субхадра Кросвэйттен бітіргенге дейін жалғасты. Балалық шағы туралы жазған "Мере Бачпан ке Дин" (Менің балалық шағымның күндері) атты өмірбаяндық кітабында Верма, қыз бала отбасына ауыртпалық саналған дәуірде либералды отбасында туған өте бақытты екенін жазды. Оның әкесі оны білімді етуді армандаған, бірақ ол дәстүрді сақтап, тоғыз жасында үйленуіне талап еткен. 1929 жылы бітіргеннен кейін Махадеви күйеуі Сваруп Нараин Вермамен бірге тұрудан бас тартты, себебі олар бір-біріне үйлеспеді. Ол оның аң аулауын және ет жеуін ұнатпады. Бала кезінде үйленгендіктен, әдет бойынша білімін аяқтағаннан кейін ғана күйеуімен бірге тұруға тиіс еді, бірақ бакалавриатты бітіргеннен кейін онымен бірге тұрудан бас тартты. Өкініш білдірген әкесі, егер ол ажырасып, қайтадан үйленгісі келсе, онымен бірге дін аударуға дайын екенін ұсынды (сол кезде индустар заңды түрде ажыраса алмағандықтан), бірақ ол бас тартты, өйткені жалғыз болғысы келді. Ол тіпті күйеуін қайтадан үйленуге көндіруге тырысты, бірақ сәтті болмады. Кейін ол буддалық монах болуды ойластырған, бірақ соңында бұл жолға бармады, алайда магистрлік дипломдық жұмысының бір бөлігі ретінде буддалық пали және пракрит мәтіндерін оқыды. 1932 жылы "Рашми", 1933 жылы "Нержа" шығармаларын жазды. 1935 жылы "Сандьягеет" атты өлеңдер жинағы жарық көрді. 1939 жылы "Яма" деген атпен төрт поэзиялық жинақ суреттерімен бірге жарық көрді. Бұлардан басқа, ол 18 роман мен әңгіме жазды, олардың ішінде "Мера Паривар" (Менің отбасым), "Смрити ки Рекхае" (Естелік сызықтары), "Пата ке Сати" (Жол серіктері), "Сринкала ке Карие" (Шайқау тізбегі) және "Атит ке Чалакрит" (Өткен фильмдер) ерекше көзге түседі. Ол сондай-ақ Үндістанда феминизмнің негізін қалаушысы болып саналады.

Әйелдер мүддесін қорғау

Варманың өмірі мен шығармашылығы жазу, редакциялау және оқытумен тығыз байланысты болды. Ол Аллахабадтағы Праяг Махила Видьяпиеттің дамуына зор үлес қосты. 1923 жылы ол әйелдер арасындағы басты журнал – «Чандты» басқаруға алды. 1955 жылы Варма Аллахабадта Әдеби парламентті құрып, Илачандра Жошидің көмегімен оның басылымын редакциялады. Ол Үндістанда әйелдер ақындарының конференциясын ұйымдастыруға негіз салды. Махадеви буддизмнің күшті ықпалында болды. Махатма Гандидің идеяларымен шабыттанған ол қоғамдық қызметке белсенді түрде қатысып, Үндістанның тәуелсіздік күресімен бірге Джансиде жұмыс істеді. 1937 жылы Махадеви Варма Наиниталдан 25 шақырым қашықтықтағы Уттараханд штатындағы Умагарх, Рамгарх ауылында үй салды. Ол оны «Мира ғибадатханасы» деп атады. Сол жерде тұрып, ауыл тұрғындарына көмектесіп, олардың біліміне үлес қосты. Ол, әсіресе, әйелдердің білім алуы мен экономикалық тәуелсіздігі үшін көп еңбек етті. Бүгінде бұл үй «Махадеви Сахитья» мұражайы ретінде танымал. Ол әйелдердің бостандығы мен дамуы жолындағы күреске жігер берді. Әлеуметтік стереотиптерді айыптауы оны әйелдерді азат етуші ретінде таныстырды. Әйелдерге арналған даму жұмыстары мен қоғамдық қызметі үшін ол әлеуметтік реформатор деп есептелді. Оның шығармаларында қайғы мен азаптың көрінісі жоқ, бірақ оның шығармашылық күші қоғамның өзгеруге деген талпынысын және дамуға деген құштарлығын көрсетеді. «Индуистік әйелдің некедегі жағдайы» (Индуистік Стри Ка Патнитва) атты еңбегінде некені құлдыққа теңейді. Ол саяси немесе қаржылық билікке ие болмаған әйелдердің өмірінің әйел және ана болумен шектелгенін жазады. Оның феминистік көзқарастары көбінесе поэзиялық бейнесімен жабылған. «Ча» сияқты өлеңдері арқылы әйелдер сексуалдығының тақырыбын зерттесе, «Библия» сияқты әңгімелері әйелдерге қатысты физикалық және психологиялық зорлық-зомбылық туралы айтады. Өмірінің көп бөлігін Уттар-Прадеш штатының Аллахабад (Праяградж) қаласында өткізді. 1987 жылдың 11 қыркүйегінде Аллахабадта дүние салды.

Шығармалары

Верма ақын болғанмен, сонымен қатар белгілі бір проза жазушы да еді. Оның туындылары төмендегідей.

Әдеби еңбектері

Махадеви Варма әдебиетке «Хади Боли» стилі қалыптасып жатқан кезде келді. Ол хинди поэзиясына брадж-бхашаның нәзіктігін енгізді. Бізге үнді философиясын шын жүректен қабылдаған әндердің мол қорын сыйлады. Осылайша, ол тіл, әдебиет және философия салаларында маңызды еңбек етті, бұл кейіннен бір буынға үлкен әсер етті. Ол өзінің әндерінің композициясы мен тілінде ерекше ырғақ пен қарапайымдылықты, сондай-ақ оқырманның санасында суреттер тудыратын табиғи символдар мен бейнелерді қолданды. Оның Чхаявади поэзиясының гүлденуіне қосқан үлесі зор. Джайшанкар Прасад Чхаявади поэзиясына табиғилық сыйласа, Сурьякант Трипати Нирала оның бостандығын, ал Сумитранандан Пант нәзіктік өнерін жетілдірді, бірақ Варма Чхаявади поэзиясына жан берді. Оның поэзиясының ең басты ерекшелігі – эмоционализм және сезімнің күштілігі. Жүректің ең нәзік сезімдерін осылай жанды және айқын бейнелеу «Варманы» ең көрнекті Чхаявади ақындарының қатарына қосады. Ол хинди тілінде сөйлеген сөздерімен құрметпен еске алынады. Оның сөздері қарапайым адамдарға деген қайырымдылыққа толы және шындыққа берілгендікпен ерекшеленеді. 1983 жылы Делиде өткен 3-ші дүниежүзілік хинди конференциясының жабылу салтанатында ол бас қонақ болды. Ол өзінің шығармаларынан бөлек, «Саптапарна» (1980) аудармасы сияқты аудармашылықпен де айналысты. Мәдени санасының арқасында ол Веда, Рамаяна, Терагата, Ашвагош, Калидас, Бхавабхути және Джаядеваның еңбектерін анықтап, 39 таңдамалы маңызды хинди поэзиясын ұсынды. Алғашқы 61 беттік «Апна Бат» еңбегінде ол бұл құнды үнді даналығы мен әдебиеті туралы терең зерттеу жүргізеді, бұл тек әйелдер әдебиетін ғана емес, хинди тілінің ой-өрісі мен әдебиетін байытады.