Кіріспе

Аламо шайқасы (1836 жылғы 23 ақпан – 6 наурыз) Техас революциясының шешуші оқиғасы және әскери қақтығысы болды. 13 күндік қоршаудан кейін президент-генерал Антонио Лопес де Санта-Анна басқаратын мексикалық әскерлер Сан-Антонио-де-Бехар (қазіргі Сан-Антонио, Техас, АҚШ) маңындағы Аламо миссиясын қайтарып алып, ішіндегілердің көпшілігін өлтірді. Санта-Аннаның шайқаста тұтқындарды алмаудан бас тартуы көптеген техастықтар мен теханостарды Техас армиясына қосылуға ынталандырды. Кек алу ниетімен, сондай-ақ иммиграцияға және құлдық саудасына ашық шекараны сақтау туралы жазбаша тілектерімен жетелген техастықтар 1836 жылғы 21 сәуірде Сан-Хасинто шайқасында мексикалық армияны жеңіп, жаңа құрылған Техас Республикасының Мексиканың Коахуила-и-Техас штатын басып алуына соңғы нүкте қойды. Бірнеше ай бұрын техастықтар, олардың кейбіреулері заңды қоныс аударушылар болса, көбінесе АҚШ-тан келген заңсыз иммигранттар еді, мексикалық Техастағы барлық мексикалық әскерлерін өлтірді немесе қуды. Одан кейін Аламода шамамен жүз техастық гарнизонмен орналасқан. Аламоның болашақ қолбасшылары Джеймс Боуи мен Уильям Б. Трэвис бастаған күштердің келуімен техас күштерінің саны сәл өсті. 23 ақпанда шамамен 1500 мексикалық әскер Техасты қайтару науқанының бірінші қадамы ретінде Сан-Антонио-де-Бехарға кірді. Келесі 10 күнде екі армия бірнеше шайқастарға қатысты, олар аз шығынға әкелді. Өз гарнизонының мұндай үлкен күшке төтеп бере алмайтынын білген Трэвис Техастан және АҚШ-тан көбірек адамдар мен жабдықтар сұрап, бірнеше хат жазды, бірақ АҚШ Мексикамен келісімге келгендіктен, техастықтар жүзден аз адаммен нығайтылды, ал әскерлер мен қару-жарақтарды жеткізу Мексикаға қарсы соғыс жариялау болар еді. 6 наурыз таңында мексикалық армия Аламоға шабуыл жасады. Екі шабуылды тойтарғаннан кейін техастықтар үшінші шабуылға қарсы тұра алмады. Мексикалық әскерлер қабырғаларды басып алғанда, техас жауынгерлерінің көпшілігі ішкі ғимараттарға шегінді. Бұл жерге жетпегендер Мексика кавалериясымен қашып кетуге тырысқанда өлтірілді. Бес-жеті техастық берілген болуы мүмкін, егер берілсе, олар дереу өлім жазасына кесілді. Бірнеше бейбіт тұрғындар техастықтардың жеңілісі туралы хабар тарату үшін Гонзалеске жіберілді. Бұл жаңалық техас армиясына қосылуға күшті ынталанды және "Қашқындардың қашуы" деп аталатын үрейге себеп болды, онда техас армиясы, көптеген қоныс аударушылар және жаңа, өзін-өзі жариялаған, бірақ ресми түрде мойындалмаған Техас Республикасының үкіметі Мексика армиясының алдында АҚШ-қа қарай шығысқа қарай қашты. Мексика ішінде бұл шайқас көбінесе 1846-1848 жылдардағы Мексика-Америка соғысының оқиғаларымен көлеңкеге түсірілді. 19 ғасырдың Техас штатында Аламо кешені бұрынғы миссия емес, шайқас орны ретінде таныла бастады. Техас заң шығарушы органы 20 ғасырдың басында жерді және ғимараттарды сатып алып, Аламо шіркеуін ресми Техас мемлекеттік қасиетті орны деп жариялады. Аламо 1843 жылдан бастап көптеген ғылыми еңбектердің тақырыбы болды. Алайда, көптеген американдықтар фильмдер мен теледидар бейімдемелерінде, соның ішінде 1950 жылдардағы Диснейдің "Дэви Крокетт" мини-сериалы мен Джон Уэйннің 1960 жылғы "Аламо" фильмінде таратылған мифтер мен аңыздармен көбірек таныс.

Өмірбаян

1835 жылы мексикалық ұлттың өмірінде күрт өзгеріс болды. Сайлауда консервативті күштердің жеңісі 1824 жылғы федералистік Конституция жойылғаннан кейін, жаңа Конституция негізінде 1835 жылғы 23 қазанда аяқталған оқиғалар тізбегін тудырды. Las Siete Leyes (las ˈsjete ˈleʝes), яки Жеті заң – Мексиканың ұйымдық құрылымын түбірімен өзгерткен, бірінші федералды кезеңді аяқтаған және ресми түрде Мексика Республикасы (lang es) деп аталған унитарлық республика құрған конституциялық өзгерістердің жиынтығы. Олар 1835 жылғы 15 желтоқсанда президент Антонио Лопес де Санта-Анна басшылығымен бекітілді және 1836 жылы қолданысқа енгізілді. Олардың мақсаты ұлттық үкіметті орталықтандыру және нығайту еді. Бұрынғы Конституцияның мақсаты АҚШ-тың жетістігіне ұқсас саяси жүйе құру болған, бірақ он жылдық саяси дағдарыс, экономикалық тоқырау, және қауіп-қатерлер мен шын мәніндегі шетелдік шабуылдардан кейін консерваторлар Мексика үшін жақсы жол – орталықтандырылған билік деп шешім қабылдады. Жаңа саясат, ең бастысы құлдық пен иммиграцияға тыйым салу, сондай-ақ заңдарды күшейту және импорттық тарифтер иммигранттардың көптеген наразылықтарын тудырды. Мексиканың Техас шекаралық аймағында негізінен АҚШ-тан келген иммигранттар тұрды, олардың кейбіреулері заңды, бірақ көпшілігі заңсыз еді. Олардың кейбіреулері өздерімен бірге көптеген құлдарды әкелді, сондықтан 1836 жылға қарай, жалпы жергілікті емес халық саны 38 470 адамды құрағанда, шамамен 5 000 құл болды. Бұл адамдар федералистік үкіметке, олар үшін ғана мексикалық заңдардан ерекшеліктер жасаған, және құлдарды ұстау құқығын қоса алғанда, кең ауқымды жеке құқықтарға үйренген еді. Олар Мексиканың құқық қорғау органдарының және орталықтандыруға қарай бет бұруына наразылықтарын ашық білдірді. Орталықтандырылған үкімет Стивен Остин және басқалар келіскен құлдыққа қатысты жергілікті федералды бостандықтарды жойды. Мексиканың Техасты сатып алуға жасаған бұрынғы әрекеттерінен күдіктенген мексикалық билік Техастағы тәртіпсіздіктің көп бөлігін АҚШ-тан келген иммигранттарға жүктеді, олардың көпшілігі заңсыз кірді және мексикалық мәдениетке бейімделуге тырыспады, және Мексикада құлдық жойылған кезде адамдарды құлдықта ұстауды жалғастырды. Қазан айында техастар мексикалық әскерлермен Техас революциясының алғашқы ресми шайқасында қақтығысты. Техас армиясы Техаста орналасқан мексикалық әскерлерді жүйелі түрде жеңді. Санта-Аннаның жекжаттысы генерал Мартин Перфекто де Кос басқарған аймақтағы мексикалық сарбаздардың соңғы тобы 9 желтоқсанда Бехарды қоршаудан кейін капитуляциялады. Осы кезде Техас армиясының басым бөлігі аймаққа жақында келгендер, негізінен АҚШ-тан келген заңсыз иммигранттар еді. Техас отаншыларының көпшілігі ұзақ науқанға дайын болмағандықтан үйлеріне қайтты. Санта-Анна бұл хабарламаны АҚШ президенті Эндрю Джексонға жолданған қатаң хатында қайталады. Бұл хат кеңінен таралмады, және Техас армиясындағы АҚШ-тан келген сарбаздардың көпшілігі соғыста тұтқынға алынбайтынын білмеді. Мексика әскерлері Сан-Антонио-де-Бехардан (қазіргі Сан-Антонио, Техас, АҚШ) кеткен кезде техас сарбаздары мексикалық гарнизонды Аламо миссиясында басып алды, бұл бұрынғы испан діни бекінісі, оны жақында қуылған мексикалық армия уақытша фортқа айналдырды. Санта-Анна "атына лайық емес, қалыпты емес бекініс" деп сипаттаған Аламо жергілікті шабуылшыларға қарсы тұру үшін жоспарланған, артиллериямен жабдықталған армияға емес. Кешен шамамен 402 метр периметрмен қоршауға мүмкіндік беретін кең аумақты қамтыды. Ішкі алаңның шығысында шіркеу, оңтүстігінде Төменгі казармалар деп аталатын бір қабатты ғимарат орналасқан. Екі қабатты Ұзын казарма шіркеуден солтүстікке қарай созылған. Шығыс қабырғасының солтүстік бұрышында мал қорасы мен жылқы қорасы тұрды. Кешенді қоршаған қабырғалардың қалыңдығы кем дегенде бір метрге жететін және биіктігі әртүрлі болды. Атыс тесіктерінің болмауына байланысты техас инженері Грин Б. Джеймсон қорғаушыларға қабырғадан атуға мүмкіндік беретін платформалар салдырды; бірақ бұл әдіс оқ атушының денесінің жоғарғы бөлігін ашық қалдырды. Мексика әскерлері 19 зеңбірек қалдырды, оларды Джеймсон қабырғалар бойына орнатты. Үлкен 18 фунттық зеңбірек Нью-Орлеан Грейс тобымен бірге Техасқа келді. Джеймсон осы зеңбіректі кешеннің оңтүстік-батыс бұрышына орналастырды. Ол Техас армиясының қолбасшысы Сэм Хьюстонға техастар "артиллериямызбен 10 есеге жеңіске жетеміз" деп мақтанды.

Соғыс алдындағы тұсаукесер

Тексас гарнизоны адам саны және жабдықталуы жағынан өте нашар болды, 1836 жылдың 6 қаңтарына дейін 100-ден аз сарбаз қалды. Аламоның уақытша басқарушысы полковник Джеймс К. Нилл уақытша үкіметке: «Егер мұнда бір доллар болған болса, мен оны білмеймін», - деп хат жазды. Тексас үкіметі дүркі-қуырлы болып, көп көмек көрсете алмады. Төрт түрлі адам бүкіл әскерге басшылық етуге тағайындалғанын мәлімдеді. 14 қаңтарда Нилл олардың бірі Сэм Хьюстоннан азық-түлік, киім-кешек және оқ-дәрі жинауға көмек сұрады. Боуи Аламо гарнизонында қажетті мал болмағандықтан артиллерияны тасымалдай алмады. Нилл көп ұзамай Боуиді осы орынның стратегиялық маңызы бар екендігіне көндірді. Губернатор Генри Смитке жазған хатында Боуи: «Техастың құтқарылуы үлкен дәрежеде Бехарды жаудың қолынан сақтап қалуға байланысты. Ол шекаралық күзеттік бекет қызметін атқарады, егер ол Санта-Аннаның иелігінде болса, онда оны Сабинаға қарай шабуылдауға тоқтатуға ешқандай бекініс болмас еді», - деп жазды. Смитке жазылған хаттың соңында: «Полковник Нилл мен мен осы ордаларда өлгенімізді дұшпанға тапсырудан гөрі артық деп шештік», - делінген. Боуи уақытша үкіметке «адамдар, ақша, мылтықтар және оқ-дәрі» сұрап хат жазды. Ол командалық міндетін гарнизондағы ең жоғары шенді әскер офицері Трэвиске тапсырды. Бірақ сарбаздар Боуиді, ол қатал жауынгер ретінде танымал болғандықтан, өздерінің қолбасшысы етіп сайлады. Боуи қуаныштан мас болып, Бехарда тәртіпсіздік тудырды. Осыдан туған жағымсыз сезімдерді басу үшін Боуи Трэвиске командалық міндетін бөлісуге келісті. Техас тұрғындары адамдар мен жабдықтарды табуға тырысқанда, Санта-Анна Сан-Луис-Потосиде әскер жинауын жалғастырды; 1835 жылдың соңына қарай оның әскері 6019 сарбазды құрады. Санта-Анна жағалау бойымен емес, Техастың саяси орталығы және Костың жеңіліске ұшыраған жері – Бехарға қарай әскерін бағыттап, ішкі аймаққа енгізді. Армия желтоқсанның соңында солтүстікке қарай жорыққа шықты. Офицерлер ұзақ сапарды сарбаздарды оқыту үшін пайдаланды. Жаңа келген сарбаздардың көптегені мылтықтарын қалай бағыттау керектігін білмеді, ал олардың көптегені мылтықтың күшті кері соққысынан иығынан оқ атудан бас тартты. Ілгерілеу баяу болды. Барлық жабдықтарды тасымалдауға жеткілікті түйе болмады, көптеген жүк көлікшілер, барлығы да азаматтық адамдар, жалақылары кешіктірілген соң жұмыстан кетті. Көптеген солдадералар – әскермен бірге ерген әйелдер мен балалар – қазірдің өзінде аз азық-түліктің көп бөлігін жеп қойды. Жауынгерлердің рационы тез арада қысқартылды. 12 ақпанда олар Рио-Гранде өзенін кешіп өтті. Техастағы температура рекордтық деңгейге төмендеді, ал 13 ақпанда қар жауды. Мексикалық сарбаздар гипотермия, дизентерия және команчтардың шабуылдарынан ауыр қаза тапты. 21 ақпанда Санта-Анна мен оның алғы шебі Бехардан 40 шақырым қашықтықта орналасқан Медина өзенінің жағалауына жетті. Санта-Анна жоспарланған той туралы білгеннен кейін генерал Хоакин Рамирес-и-Сесмаға қорғалмаған Аламоны дереу басып алуға бұйрық берді, бірақ кенеттен жаңбыр бұл шабуылды тоқтатты.

Инвестициялар

23 ақпанның таңғы сағаттарында мексикалық әскердің жақын арада келуінен сескеніп, Бехар тұрғындары қаша бастады. Трэвис хабарларға толық сенбесе де, жақындап келе жатқан күштің белгілерін анықтау үшін қаладағы ең биік нүкте – Сан-Фернандо шіркеуінің қоңырау мұнарасына бір әскерді орналастырды. Бірнеше сағаттан кейін техас скауттары қаладан 2 километр жерде мексикалық әскерді көргенін хабарлады. Сондай-ақ, Грегорио Эспарзаның отбасы мексикалық әскер келген соң Аламо шіркеуінің терезесі арқылы ішке кірді. Гарнизонның басқа мүшелері тізімге тұрмады; Бехардың сыртында жұмыс істеген көптеген ер адамдар мексикалық бекеттерден жасырын өтуге тырыспады. Кешкі уақытқа қарай Бехарды шамамен 1500 мексикалық сарбаз басып алды. Мексикалық әскерлер қан қызыл ту көтеріп, кешірім болмайтынын білдіргенде, Трэвис Аламоның ең ірі зеңбірегінен оқ атты.

Қақтығыстар

Қоршаудың алғашқы түні салыстырмалы түрде тыныш өтті. Келесі бірнеше күн ішінде мексикалық сарбаздар Аламоның оңтүстік және шығыс қабырғаларынан шамамен 1000 фут (305 м) қашықтықта артиллериялық батареяларды орналастырды. Үшінші батарея бекіністің оңтүстік-шығысында орналасты. Әр түн сайын батареялар Аламо қабырғаларына жақындады. 26 ақпанда Трэвис артиллерияға оқ-дәрілерді үнемдеуді бұйырды. 24 ақпан күні екі маңызды оқиға болды. Сол күні Боуи ауырып құлап, Трэвисті гарнизонның жалғыз қолбасшысы қалдырды. Бірнеше тексастықтар шатырларды өртеп жіберуге шықты. Мексикалық алты сарбаз қаза тауып, тағы төрті жараланды. 25 ақпанда суық жел соғып, температура төмендеді. Екі армия да осындай суыққа дайын болмаған еді. Тексастықтардың отын жинау әрекеттері мексикалық әскерлермен тоқтатылды. 26 ақпан күні кешке полковник Хуан Брингас тағы да шатырларды өртеп жатқан бірнеше тексастықтарды ұстады. Тарихшы Дж.Р.Эдмондсонның мәліметінше, бір тексастық қаза тапты. Төрт күннен кейін тексастықтар Аламоның екі жағында орналасқан екі батальонның бірінен Секундино Альварес атты сарбазды өлтірді. 1 наурызға қарай мексикалықтардың жоғалғандары тоғыз қаза тапқан және төрт жараланған сарбазды құрады, ал тексастық гарнизоны бір адамды ғана жоғалтты.

Қосымша күш

Санта-Анна Гонзалеске қарайтын жолдың шығысында Аламоның шығысында бір рота орналастырды. Алмонте мен 800 драгун Голиадқа қарайтын жол бойында орналастырылды. Қоршау кезінде бұл қалалар Трэвис жіберген көптеген курьерлерді қабылдады, олар күштерді күшейту және жабдықтар сұрады. Оның ең танымал хаты 24 ақпанда жазылған, ол Техас халқына және әлемдегі барлық американдықтарға арналған. Тарихшы Мэри Дебора Петиттің айтуынша, бұл хат "көптеген адамдар американдық патриотизмінің шедеврлерінің бірі деп санайды". Хаттың көшірмелері Техас бойынша таратылды, соңынан АҚШ-тың барлық аймақтарында және Еуропаның көп бөлігінде қайта басылды. 26 ақпанда, бірнеше күндік ойланбастан кейін, Фаннин 320 адамға, төрт зеңбірекке және бірнеше жабдық вагондарына 145 шақырым қашықтықтағы Аламоға қарай жорық жасауға бұйрық берді. Бұл топ екі шақырымдай жол жүріп, содан кейін кері қайтып келді. Фаннин шегінуді өз офицерлеріне жүктеді; офицерлер мен сарбаздар Фаннин миссияны тоқтатуда айыптады. Гонзалесте жиналған техастықтар Фанниннің Голиадқа оралғанын білмеді, көптегендер күтуді жалғастырды. 27 ақпанда Трэвис Сэмюэл Г. Бастианға Гонзалеске барып, "күштерді жеделдетуді" бұйырды. Тарихшы Томас Рикс Линдлидің айтуынша, Бастиан лейтенант Джордж К. Кимбл басқаратын Гонзалес рейнджерлік ротасымен және Трэвистің Гонзалеске курьері Альберт Мартинмен кездесті, ол Фаннин күтуден шаршаған еді. Мексикалық патруль шабуыл жасап, Бастианды қоса алғанда, төрт адамды қуып жіберді. Қараңғыда техастықтар қалған 32 адамға оқ атты, оларды мексикалық сарбаздар деп ойлады. Бір адам жараланды, оның ағылшын тіліндегі қарғыстары басқыншыларды қақпаны ашуға көндірді. 3 наурызда техастықтар қабырғалардан шамамен 1000 мексикалықтың Бехарға кіргенін көрді. Мексика армиясы күндіз бойы күшті күшейтудің құрметіне және генерал Хосе де Урреаның әскерлері 27 ақпанда Сан-Патрисио шайқасында полковник Франк В. Джонсонды жеңгені туралы жаңалықты тойлады. Аламодағы техастықтардың көпшілігі Сезма қоршау кезінде мексикалық күштерді басқарды деп сенді және олар тойды Санта-Аннаның келуімен байланыстырды. Келген күштер Бехардағы мексикалық сарбаздардың санын 3100-ге жеткізді. Мексикалық күштердің келуі Трэвисті Фанниннің күшін табу үшін үш адамды, соның ішінде Дэви Крокетті жіберуге итермеледі, ол әлі де жолда деп сенді. Скауттар Аламодан 32 шақырым қашықтықта орналасқан техастықтардың үлкен тобын тапты. 4 наурызда таң атпай тұрып, техас күштерінің бір бөлігі мексикалық шебін бұзып, Аламоға кірді. Мексикалық сарбаздар екінші топты дала арқылы қуды.

Шабуылға дайындық

4 наурызда, күшейткіш әскерлер келгеннен кейін, Санта Анна Аламоға шабуыл жасауды ұсынды. Көптеген жоғары шенді офицерлер 7 наурызда күтілетін екі 12 фунттық зеңбірек келгенше күтуді ұсынды. Сол кешкісін, жергілікті әйел, Боуидің туысы Хуана Наварро Алсбери, Аламодағы қорғаушылардың капитуляцияласуы үшін Санта Аннамен келіссөздер жүргізу үшін келді. Көптеген тарихшылардың пікірінше, бұл келу Санта Аннаның асығуын күшейткен болуы мүмкін; тарихшы Тимоти Тодиш атап көрсеткендей, "қан төгілмейтін жеңіспен даңққа ие болу қиын еді". Келесі күні таңертең Санта Анна өзінің штабына шабуыл 6 наурыздың таңында басталатынын хабарлады. Санта Анна Бехардан келген әскерлерді алдыңғы қатардан босатуға бұйрық берді, осылайша олар өз отбасыларымен соғысуға мәжбүр болмас еді. Көптеген ғалымдар бұл әңгімені назарға алмайды, себебі оны қолдайтын біріншілік деректер жоқ (бұл оқиға шайқастан кейін ондаған жылдар өткен соң үшінші тұлғаның баяндамасында пайда болды). Трэвис, соңғы шабуылға дейін, ерлерді жинап, оларға ахуалдың қырқынан хабар берді және қашуға немесе мақсат үшін қалып, өлуге мүмкіндік берді. Сюзанна Дикинсон Трэвистің қашуға ниет білдіргендердің барлығы қатардан шығуы керектігін жариялағанын еске алды. Аламодан соңғы рет шыққан техастық Джеймс Аллен болды, ол 5 наурызда Трэвис пен басқа да бірнеше адамнан жеке хабарламаларды жеткізген курьер еді.

Шығындар

Көптеген деректер бойынша, бес-жеті техас азаматы басылып берді. Бұйрықтары ескерілмегеніне ашуланған Санта-Анна аман қалғандарды дереу атқылауды бұйырды. Шайқастан кейін бірнеше апта өткен соң, Крокеттің де басылып бергендердің қатарында болғаны туралы әңгіме тарады. Тарихшылар Крокеттің қайсысы рас екенін анықтауға келіспейді. Санта-Анна капитан Фернандо Уриццаға шайқастың "кішкентай ғана оқиға" болғанын айтқан. Содан кейін басқа бір офицер "осындай жеңіске жетсек, тозаққа барамыз" деді. Аламо тарихшыларының көпшілігі мексикалықтардың қаза тапқандарының санын 400–600 деп санайды. Кейбір тарихшылар кем дегенде бір техас азаматы, Генри Уорнелл, шайқастан сәулемен қашуға үлкерді деп санайды. Бірнеше айдан кейін Уорнелл соңғы шайқаста немесе курьер ретінде қашып бара жатқанда алған жараларынан қайтыс болды. Мексикалық сарбаздар жергілікті Campo Santo зиратында жерленді. Шайқас аяқталғаннан кейін көп ұзамай полковник Хосе Хуан Санчес Наварро мексикалық сарбаздарға ескерткіш орнатуды ұсынды. Бірақ ол бұл идеяны қабылдамады. Техас азаматының денелері үйіліп, өртеліп тасталды. Тек Грегорио Эспарзаның денесі ерекше болды. Оның ағасы, Санта-Анна әскерінің офицері Франсиско, Грегорионы лайықты жерлеуге рұқсат алды. Ол 1837 жылдың ақпанына дейін сол жерде қалды, содан кейін Хуан Сегуин Бехарға қайтып келіп, сүйектерді зерттеді. Травис, Крокет және Боуи есімдері жазылған қарапайым табыт жерлеу ошақтарынан алынған күлге толы болды. 1837 жылдың 28 наурызындағы Telegraph and Texas Register газетінде Сегуин сандықты персик ағаштарының бағында жерлегені жазылған. Бұл жер белгіленбегендіктен, оны анықтау мүмкін емес. Кейінірек Сегуин сандықты Сан-Фернандо соборындағы алтарьдың алдына қойғанын айтты. 1936 жылдың шілдесінде сол жерде көмілген табыт табылды, бірақ тарихшы Уоллес Шеритонның айтуынша, онда Аламо қорғаушыларының қалдықтары болуы екіталай. Табыттан униформа фрагменттері табылды, ал Аламода шайқасқан техас сарбаздары униформа кимегені белгілі. Шабастан кейінгі күні ол әр бейбіт тұрғынмен жеке-жеке сұхбаттасты. Сюзанна Дикинсонға таң қалған Санта-Анна оның сәби қызы Анжелинаны асырап алуға және баласын Мексика қаласында оқытуға ұсынды. Дикинсон ұсыныстан бас тартты, Хуана Наварро Алсбериге де ұсыныс жасалмады, бірақ оның ұлы осы жаста болды. Әр әйелге бір-бірден жамылғы мен екі күміс песо берілді. Алсбери мен басқа техано әйелдері Бехардағы үйлеріне оралуға рұқсат алды; Дикинсон, оның қызы мен Джо Беннің сүйемелдеуімен Гонзалеске жіберілді. Олар шайқастың оқиғаларын баяндап, Санта-Анна әскерінің жеңілмейтінін Техас күштерінің қалған бөлігіне хабарлауға шақырылды. Үрейді тоқтату үшін Хьюстон оларды жау тыңшылары деп тұтқындады. Бірнеше сағаттан кейін Сюзанна Дикинсон мен Джо Гонзалеске жетіп, хабарды растағанда, олар босатылды. Мексика әскері Техас елді мекендеріне қарай жылжуын түсінген Хьюстон аймақтағы барлық азаматтарға эвакуация жасауға кеңес берді және өзінің жаңа әскеріне кері шегінуге бұйрық берді. Бұл жаппай қашқындықтың басталуына себеп болды, және техастықтардың көпшілігі, соның ішінде жаңа үкімет мүшелері шығысқа қашты. Аламода жеңіліске ұшырағанына қарамастан, Техастағы мексикалық армия Техас армиясынан шамамен алты есе көп болды. Санта-Анна әскер санының айырмашылығы мен Аламодағы техас сарбаздарының тағдыры туралы білім қарсылықты басады және техас сарбаздары аумақтан тез арада кетеді деп болжады. Аламоның құлдырауы туралы хабар кері әсерін тигізді, және Хьюстонның әскеріне ер адамдар ағылып келді. Нью-Йорк Пост газетінің редакторлық мақаласында былай делінген: "Егер [Санта-Анна] жеңілгендерге мейірімділікпен және жомарттықпен қараса, онда техастықтардың жалпы жұртшылыққа деген жанашырлығын ояту қиын болар еді, тіпті мүмкін емес болар еді, өйткені бұл көптеген батыл және ынталы рухтарды өз бауырларына көмек көрсетуге итермелейді". 21 сәуір күні түстен кейін Техас армиясы Линчбург паромының жанында Санта-Анна лагеріне шабуыл жасады. Мексика әскері күтпеген жерден шабуылға ұшырады, Сан-Хасинто шайқасы 18 минуттан кейін аяқталды. Соғыс кезінде техас сарбаздарының көбі "Аламоны ұмытпаңдар!" деп қайта-қайта айқайлады, қашқан мексикалық сарбаздарды қырғынға ұшыратты. Санта-Анна келесі күні тұтқындалып, Хьюстонға былай деді: "Батыстың Наполеонын жеңген адам өзін ерекше тағдырға туылған деп санамауы мүмкін. Енді ол жеңілгендерге жомарттық танытуы керек". Хьюстон: "Сіз мұны Аламода еске алуы керек едіңіз". Санта-Аннаның өмірі сақталды, және ол өзінің әскерін Техастан шығарып кетуге мәжбүр болды, бұл мексикалықтардың провинцияны бақылауын аяқтады және жаңа республикаға белгілі бір заңдылық берді.

Мұра

Соғыстан кейін Санта-Анна ұлттық батыр немесе жек көрілетін тұлға ретінде қарастырылды. Мексикалықтардың шайқасқа қатысты көзқарасы көбінесе басым пікірмен сәйкес келді. Санта-Анна Сан-Хасинто шайқасында тұтқындалғаннан кейін беделсіз қалды, ал шайқас туралы көптеген мексикалық жазбаларды оның ашық сынаушылары болған немесе кейіннен оларға айналған адамдар жазды. Пети және көптеген тарихшылар Крокеттің өлімі сияқты кейбір әңгімелер Санта-Аннаның беделін түсіру үшін ойлап табылған болуы мүмкін деп санайды. Қазіргі уақытта бұл орын мемлекеттік қасиетті орын болып табылады. Шіркеудің алдында, Аламо алаңының ортасында Помпео Коппини жобалаған кенотаф орналасқан, ол шайқаста қаза тапқан техастықтар мен техас мекендегендерін еске алады. Билл Гронеманның "Техас шайқас алаңдары" кітабында Аламо "Техастағы ең танымал туристік орынға" айналды делінген. Шайқас туралы алғашқы ағылшын тіліндегі тарихты Техас рейнджері және әуесқой тарихшы Джон Генри Браун жазды және жариялады. Шайқас туралы келесі маңызды еңбек – Рубен Поттердің 1878 жылы "Америка тарихы журналында" жарияланған "Аламоның құлауы" болды. Поттер өзінің жұмысын шайқастан аман қалған мексикалықтармен сұхбаттасулар негізінде жазды. Шайқасты толық қамтитын алғашқы ғылыми емес кітап – Джон Майерс Майерстің "Аламо" кітабы, ол 1948 жылы жарық көрді. Содан бері ондаған жылдар бойы шайқас көптеген ғылыми еңбектерде маңызды орын алды. Тодиш және авторлардың айтуынша, "көптеген американдықтар Аламода болған оқиғалар туралы өз пікірлерін кітаптардан емес, шайқас туралы түсірілген фильмдерден қалыптастырғанына күмән жоқ". Шайқастың алғашқы фильмдік нұсқасы 1911 жылы Гастон Мелиес "Өлмес Аламо" фильмін түсірген кезде пайда болды. 2004 жылы тағы бір "Аламо" атты фильм шықты. CNN бұл фильмді "тақырыпқа арналған фильмдердің ішіндегі ең кейіпкерлік фильм" деп сипаттады. Сондай-ақ, бұл фильм басқа фильмдерге қарағанда нақты оқиғаларға сәйкес келеді деп есептеледі. Бірнеше әнші-жазушылар Аламо шайқасынан шабыттанды. Теннесси Эрни Фордтың "Дэви Крокеттің балладасы" әні кантри хит-парадтарында 16 апта бойы No. 4 орында тұрды (1955). Марти Роббинс 1960 жылы "Аламо балладасы" әнінің нұсқасын жазды, ол поп-хит-парадтарында 13 апта бойы No. 34 орында болды. Джейн Бауэрстің "Аламоны еске алу" әнін Джонни Кэш, Уилли Нельсон және Донован сияқты әртістер орындады. 1972 жылы британдық хард-рок тобы Babe Ruth-тың "The Mexican" әнінде қақтығыс мексикалық сарбаздың көзімен суреттелген. Әнші-жазушы Фил Коллинс шайқасқа қатысты жүздеген заттарды жинады, Аламо туралы жарық пен дыбыс шоуын жүргізді және осыған байланысты іс-шараларда сөз сөйледі. 2014 жылы Коллинс өзінің барлық коллекциясын Техас штаты арқылы Аламоға сыйға тартты. АҚШ почта қызметі Техас штатының құрылуы мен Аламо шайқасын еске алу үшін екі почта маркасын шығарды. "Аламоны еске алу" ұраны, сондай-ақ Аламо миссиясы Техас мөрінің кері жағында бейнеленген. Бұл шайқас сондай-ақ "The Time Tunnel" сериалының 13-ші бөлімі "Аламо" (1966 жылы көрсетілген) және "Timeless" телесериалының бірінші маусымының 5-ші бөлімінде (2016 жылы көрсетілген) де көрсетілді. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, Аламо трасты (орынды басқаратын) Аламо мұражайын салу үшін мүлікті кеңейтуге тырысуда. Ол үшін ол 12 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан (шамамен 2023 жылға дейін) Аламодан қашқан адамның атымен аталған "Мозе Роуздың жасырын орны" деп аталатын Аламо тақырыбындағы барды иелену үшін мәжбүрлеу құқығын пайдалануы керек. Бардың иесі Аламо мұражайын салудың экономикалық табысына қатысуға ниетті екенін айтады және оның мүлкін тартып алудың әділетсіз ирониясы бар екенін мәлімдеді.