Кіріспе

Геза Марочи (; 3 наурыз 1870 – 29 мамыр 1951) – венгр шахматшысы, өзінің заманындағы әлемдегі жетекші шахматшылардың бірі. 1950 жылы ФИДЕ-ден Халықаралық гроссмейстер атағын алған тұңғыш шахматшылардың бірі.

Ерте мансап

Геза Марочи 1870 жылы 3 наурызда Венгрияның Сегед қаласында дүниеге келген. Ол 1895 жылы Гастингсте өткен "елеусіз" турнирде жеңіске жетті, ал келесі он жылда халықаралық жарыстарда бірнеше бірінші жүлдеге ие болды. 1902-1908 жылдары он үш турнирге қатысып, бес рет бірінші және бес рет екінші орынды жеңіп алды. Бүгінде Марочи байланысы (төменде қараңыз) және Марочи гамбиті оның есімімен аталады. 1906 жылы ол Эммануэль Ласкермен әлем чемпионаты матчын өткізу туралы келісімге келді, бірақ аталған келісімдер аяқталмады және матч ешқашан өткізілмеді.

Зейнетақыға шығу және қайтару

1908 жылдан кейін Марочи халықаралық шахматтан зейнеткерлікке шығып, кеңсе қызметкері ретінде көбірек уақыт жұмсады. Ол аудитор болып жұмыс істеді және кәсіподақтар мен әлеуметтік сақтандыру орталығында жақсы мансапқа ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1919 жылы коммунистер билікке келгенде (Венгрия Кеңестік Республикасы) ол Білім министрлігінің бас аудиторы қызметін атқарды. Коммунистік үкімет құлатылғаннан кейін ол тағы бір жұмыс таба алмады. Ол шахматқа қысқа ғана уақытқа оралып, біршама сәттілікке қол жеткізді. 1927/8 жылдың басында ол 1924 жылғы Венгрия чемпионы Геза Нагды +5−0=3 есебімен жеңіп алды. Оның жетекшілігімен Венгрия Лондонда өткен алғашқы шахмат Олимпиадасында (1927) жеңіске жетті. Ол 1930 жылдар бойы турнирлерде бәсекелесуін жалғастырды. 1950 жылы ФИДЕ Грандмастер атағын тағайындады; Марочи өзінің бұрынғы жетістіктеріне байланысты бұл атаққа ие болған бірнеше ойыншының қатарында болды.

Стиль

Марочи стилі, салауатты болғанымен, негізінен қорғанысқа бағытталған. Оның Жак Миеске қарсы және Карл Хеллингке қарсы Даниялық гамбитті сәтті қорғауы, құрбандық берілген фигураны тиімді қайтару арқылы артықшылыққа жетуді қамтиды, және Макс Эуве мен Крамер орта ойын туралы екі томдық серияларында оны қорғаныс ойынының үлгісі ретінде пайдаланды. Арон Нимзович «Менің жүйемде» Марочидің Уго Сюхтингке қарсы жеңісін (Бармен, 1905) қарсыластың шабуылына жол беру алдында оны шектеудің үлгісі ретінде келтірді. Бірақ ол кейде керемет шахмат ойындары көрсетті, мысалы, атақты шабуылшы Дэвид Яновскиді жеңген (Мюнхен, 1900). Оның патшайыммен аяқталған ойынды басқаруы да жоғары бағаланды, мысалы, Карлсбадта (1907) Фрэнк Маршаллға қарсы ойынында патшайымның жоғары белсенділігін көрсетті. Марочи байламы – ақтардың Сицилия қорғанысының кейбір варианттарына қарсы қолдануға болатын құрылым. Е4 және с4-ке пешкаларды орналастыру арқылы ақтар шабуыл мүмкіндіктерін аздап төмендетсе, қаралардың да мүмкіндіктерін шектейді.

Бағалау

Марочи өзінің заманындағы ең үздік ойыншылардың көпшілігімен өмір бойына құрметті есептер тіркеді, бірақ ол әлем чемпиондарына қарсы теріс көрсеткіштерге ие болды: Вильгельм Штайнц (+1−2=1), Эммануэль Ласкер (+0−4=2), Хосе Рауль Капабланка (+0−3=5) және Александр Алехин (+0−6=5); тек Макс Эувеге қарсы жеңіске жетті (+4−3=15). Бірақ Марочидің қорғаныс стилі көбінесе өз заманының жетекші шабуылдаушы ойыншыларын, мысалы, Джозеф Генри Блэкбернді (+5−0=3), Михаил Чигоринды (+6−4=7), Франк Маршаллды (+11−6=8), Дэвид Яновскийді (+10−5=5), Ефим Боголюбовты (+7−4=4) және Фредерик Йейтсті (+8−0=1) жеңу үшін жеткілікті болды. Капабланка Марочиді жоғары бағалады. 1940 жылдардың басында өткен лекциясында Капабланка Марочиді «өте әдепті және тура» және «мейірімді тұлға» деп сипаттады, Марочи Биндті дебют теориясына маңызды үлес қосқаны үшін мақтады, оны Вера Менчикке әйелдер шахматының шыңына жетуіне көмектескен «жақсы ұстаз» және «өз заманының ең ұлы шеберлерінің бірі» деп атады. Капабланка жазды (Эдвард Винтердің Капабланка туралы жинағында келтірілгендей): Шахматшы ретінде оған қиял мен шабуылдық рух жетіспеді. Шынайы шебердің ең маңызды қасиеті – позициялық бағалауы өте жақсы болды. Өте дәл ойнайтын және эндшпильде шеберлік танытқан ойыншы, ол хан патшалықтарындағы сарапшы ретінде танымал болды. Бірнеше жыл бұрын өткен турнирде ол веналық шебер Маркоға қарсы аттық эндшпильде жеңіске жетті, бұл осы типтегі классикалық эндшпильдердің бірі ретінде тарихқа енді. [Капабланка Марко–Марочи, 1899 жылғы партияға сілтеме жасады.] Марочи мен қазіргі ең жас және ең мықты шеберлердің салыстырмалы күші туралы менің пікірімше, Ботвинник пен Керестен басқа, Марочи өз заманында бүгінгі барлық ойыншылардан жоғары тұрды.