Кіріспе

Финансолық экзотикалық опция, толық немесе ештеңе төленетін опция

Бинарлық опция – бұл қаржылық экзотикалық опция, онда төлемақы белгілі бір сомада немесе мүлдем болмайды. Бинарлық опциялардың екі негізгі түрі бар: қолма-қол ақша немесе ештеңе жоқ бинарлық опция және актив немесе ештеңе жоқ бинарлық опция. Біріншісі, егер опцияның мерзімі біткенде пайда келсе, белгілі бір сома ақша төлейді, ал екіншісі – негізгі активтің құнын төлейді. Олар «барлық немесе ештеңе» опциялары, цифрлық опциялар (форекс/пайыздық нарықтарда көбірек кездеседі) және тұрақты кіріс опциялары (FRO) (NYSE American) деп те аталады. Бинарлық опциялар теориялық активтерді бағалауда қолданылуы мүмкін, бірақ олар алаяқтыққа бейім, сондықтан көптеген елдерде реттеуші органдар оларды құмар ойынының бір түрі деп танып, тыйым салған. АҚШ ФБР әлем бойынша бинарлық опциялармен байланысты алаяқтықтарды тергеп жатыр, ал Израиль полициясы осы индустрияны қылмыстық топтармен байланыстырды. Австралиялық бағалы қағаздар және инвестициялар комиссиясы (ASIC) бинарлық опцияларды «жоғары тәуекелді» және «болжамсыз» инвестициялық опция деп санайды және 2021 жылы бөлшек саудагерлерге бинарлық опцияларды сатуға тыйым салды. ФБР-дің есебуынша, алаяқтар жыл сайын әлем бойынша 10 миллиард АҚШ долларын ұрлайды. Адамдарды жалған «инвестициялар» сатып алуға итермелеу үшін Ричард Брэнсон сияқты танымал және беделді тұлғалардың есімдерін пайдалану жиі және көбейіп барады. The Times of Israel газетінде жарияланған мақалаларда бұрынғы қызметкерлердің тәжірибесі негізге алынып, алаяқтыққа қатысты мәліметтер егжей-тегжейлі түсіндіріледі, мысалы, жалған бинарлық опциялар брокеріне жұмысқа алынған адамнан «өзінің ар-ұжданын есіктен тыс қалдыруын» сұраған. 2017 жылдың қазан айында Кнессет осы өнімдерге тыйым салу туралы заңды мақұлдады. 2018 жылдың 30 қаңтарында Facebook бинарлық опциялар саудасымен, сондай-ақ криптовалюталар мен бастапқы монета ұсынылымдары (ICO) жарнамасына тыйым салды. Google және Twitter келесі апталарда ұқсас шешімдер қабылдады.

Функция

Бинарлық опциялар "әдеттегідей "иә" немесе "жоқ" деген қарапайым ұсынысқа негізделген: негізгі актив белгілі бір уақытта белгілі бір бағадан жоғары бола ма?" Саудагерлер бұл оқиғаның болатынына немесе болмауына байланысты тікелей ставка жасайды. Егер клиент негізгі активтің бағасы белгілі бір уақытта белгілі бір бағадан жоғары болады деп ойласа, трейдер бинарлық опцияны сатып алады, ал егер ол сол бағадан төмен болады деп ойласа, опцияны сатады. АҚШ биржаларында бинарлық опцияның бағасы әрқашан 100 доллардан төмен болады. Реттелмеген платформаларда клиенттердің ақшасы мемлекеттік қаржылық реттеу талап ететіндей сенімділік есепшотында сақталмайды, сондай-ақ, әділдікті қамтамасыз ету үшін транзакциялар үшінші тараптармен бақыланбайды. Бинарлық опциялар көбінесе инвестиция емес, құмар ойынының бір түрі деп есептеледі, себебі олардың жиынтық төлемі теріс (брокерлер инвесторлардан артықшылыққа ие) және олар нарықтар туралы білімді қажет етпейді немесе аздап қажет етеді деп жарнамаланады. Гордон Пейп 2010 жылы Forbes.com сайтында бинарлық опциялар сайттарын "таза және қарапайым құмар ойыны сайттары" деп атады және "мұндай нәрсе тез арада тәуелділікке айналуы мүмкін – ешкім, қаншалықты білімді болса да, қысқа мерзім ішінде акцияның немесе тауардың қандай болатынын дұрыс болжай алмайды" деді. АҚШ Тауарлық фьючерстік сауда комиссиясы "кейбір бинарлық опцияларға арналған интернет-платформалар клиент күтетін төлем құрылымын ескере отырып, инвестицияның орташа кірісін арттырып көрсету үшін, орташа кірістің жоғары деңгейін жарнамалауы мүмкін" деп ескертеді.

Ақша немесе ештеңе шақыру

Бұл мерзімі жеткен кезде спот бағасы страйк бағасынан жоғары болса, бір бірлік ақша төлейді. Оның қазіргі құны келесідей есептеледі:

Ақша немесе ештеңе қойылмайды

Бұл мерзімі жеткен кезде спот бағасы страйк бағасынан төмен болса, бір бірлік ақша төлейді. Оның қазіргі құны келесідей есептеледі:

Актив немесе ештеңе жоқ

Бұл активтің бір бірлігін төлейді, егер спот бағасы мерзімі біткендегі страйк бағасынан жоғары болса. Оның қазіргі құны келесідей есептеледі:

Актив немесе ештеңе

Бұл активтің бір бірлігін төлейді, егер мерзімі біткенде спот бағасы страйк бағасынан төмен болса. Оның қазіргі құны:

Американдық стиль

Американдық опцион иеленушіге мерзімі біткенге дейін, оның ішінде соңғы күні де, опционды пайдалану құқығын береді. Яғни, егер (немесе) белгіленген бағасы болса, сәйкес американдық бинарлық сауда (немесе колл) дәл бір бірлікке тең болады. Белгіленген бағасы (немесе) және мерзімі бітуге қалған уақыты бар қолма-қол ақша немесе ештеңе бинарлық сауданың (немесе коллдың) бағасы:

мұнда – қателік функциясын, ал – таңба функциясын білдіреді. Жоғарыдағы теңдік Браун қозғалысының белгілі бір деңгейге дейінгі алғашқы өту уақытының таралуының Лаплас түрлендіруінен тікелей шығады.

Қисық

Стандартты Black–Scholes моделінде, тәуекелсіз әлемде бинарлық опцияның сыйлықақысын күтілетін мән ретінде түсіндіруге болады = ақшаға түсу ықтималдығы * бірлік, қазіргі мәнге дисконтталған. Black–Scholes моделі үлестірудің симметриясына сенеді және активтің үлестіруінің қисықтығын ескермейді. Нарық жасаушылар мұндай қисықтықты негізгі актив үшін барлық страйктар бойынша бір стандартты ауытқуды қолданудың орнына, құбылмалылықтың страйк бағасына байланысты болатын айнымалы шаманы енгізу арқылы түзетуге тырысады, осылайша құбылмалылық қисықтығын ескереді. Қисықтық маңызды, себебі ол бинарлық опцияларға, қалыпты опцияларға қарағанда әлдеқайда күшті әсер етеді. Бинарлық колл опциясы ұзақ мерзімді мерзімдерде екі ванильді опцияны пайдалана отырып жасалған тар колл спредке ұқсас. Бір бинарлық қолма-қол ақша немесе ештеңе жоқ опциясының C құнын, K страйк бағасында, шексіз тар спред ретінде модельдеуге болады, мұнда – ванильді еуропалық колл опциясы: Бинарлық опциялар кейде реттелген биржада саудаланып тұрса да, көбінесе реттелмейді, интернетте саудаланып, алаяқтыққа бейім.

Еуропалық Одақ

2018 жылғы 23 наурызда Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар органы – Еуропалық Одақтың қаржылық реттеуші институты және Парижде орналасқан Еуропалық қадағалау органы – бөлшек клиенттерге бинарлық опцияларды маркетингтеуге, таратуға немесе сатуға тыйым салатын жаңа уақытша ережелерге келісті. Кейіннен ASIC лицензияланбаған туынды құралдарды ұсынатын провайдерлерді, соның ішінде "шолу" сайттарын, брокерлік серіктестерді және бинарлық опциялар өнімдерімен байланысты басқарылатын қызметтерді қамтитын провайдерлерді бақылауға күш салды. ASIC 2021 жылы бөлшек клиенттерге бинарлық опцияларды сатуға тыйым салды.

Бельгия

2016 жылдың тамызында Бельгияның Қаржылық қызметтер және нарықтар саласындағы органы кеңінен таралған алаяқтыққа байланысты бинарлық опцион схемаларын тыйым салды.

Канада

Канадада бинарлық опциондарды ұсыну немесе сату үшін тіркелген фирмалар жоқ, сондықтан қазіргі таңда бинарлық опциондармен сауда жасауға рұқсат етілмейді. Аймақтық реттеушілер барлық бинарлық опциондар саудасына толық тыйым салуды ұсынды, оның ішінде бинарлық опциондар сауда сайттарының онлайн жарнамасына да тыйым салу көзделген. 30 күннен кем мерзімде аяқталатын опциондар бойынша бинарлық опциондармен сауда жасауға толық тыйым 2017 жылдың 28 қыркүйегінде жарияланды.

Кипр

2012 жылдың 3 мамырында Кипр бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (CySEC) бинарлық опциондарды қаржы құралдары ретінде жіктеу саясатындағы өзгерістерді жариялады. Кипрде жұмыс істейтін, көптеген платформалар қазір осы жерде орналасқан бинарлық опциондар платформалары, жарияланған күннен бастап алты ай ішінде CySEC-тің реттеуіне түсуі керек болды. CySEC бинарлық опциондарды қаржы құралдары ретінде қарастырған алғашқы ЕО MiFID мүшесі атанды. 2013 жылы CySEC беделсіз бинарлық опциондар брокерлерімен күресіп, реттелмеген қаржылық қызметтерді пайдалану қаупін болдырмау үшін трейдерлермен белсенді түрде байланыс жасады. 2013 жылдың 19 қыркүйегінде CySEC инвесторларды бинарлық опциондар брокері TraderXP-қа қарсы ескертіп, оның CySEC лицензиясы болмағанын және бұрын да болмағанын мәлімдеді. 2013 жылдың 18 қазанында CySEC NRGbinary және оның бас компаниясы NRG Capital (CY) Ltd туралы инвесторларға ескерту жасады, NRGbinary-дің CySEC лицензиясы жоқ екенін және ешқашан болмағанын хабарлады. CySEC 2013 жылдың 19 желтоқсанында Cedar Finance лицензиясын уақытша тоқтатты, себебі анықталған бұзушылықтар компания клиенттерінің мүдделеріне және капитал нарықтарының тиісті жұмыс істеуіне қауіп төндіргенін ресми баспасөз хабарламасында көрсетті. CySEC жыл соңында және 2014 жылдың 10 қаңтарында бинарлық опциондар брокері PlanetOption және LBinary-ге қарсы ескертулер жариялады, олардың Комиссиямен реттелмегенін және Комиссия басқа еуропалық елдерден олардың реттелген провайдер екенін растайтын хабарлама алмағанын мәлімдеді. Кипрлік реттеуші ZoomTrader-ге 15 000 евро айыппұл салды. OptionBravo және ChargeXP компаниялары да қаржылық жазаға тартылды. CySEC ShortOption лицензиялық өтінімін қабылдамау үшін дауыс бергенін де хабарлады. 2015 жылы CySEC Banc De Binary-ге АҚШ клиенттерін іздеуге байланысты бірнеше бұзушылықтар үшін бірнеше рет айыппұл салды. 2016 жылы реттеуші Banc De Binary Ltd-ге заңнаманы бұзғаны үшін тағы айыппұл салды. Брокер 350 000 евро көлеміндегі өтемақыға келісім жасады.

Франция

2016 жылдың тамызында Францияның Sapin II ашықтық туралы заңы Autorité des Marchés Financiers (AMF) органымен жарияланды, ол барлық қаржы туындыларын жарнамалауға тыйым салуды көздеді. AMF жеке тұлғаларға электрондық тәсілдер арқылы белгілі бір жоғары тәуекелді және спекулятивті қаржылық келісімшарттарды жарнамалауға тыйым салатынын мәлімдеді. Бұл құжат ерекше түрде бинарлық опциондарға, айырмашылықтар бойынша келісімшарттарға (CFD) және валюталық қаржылық келісімшарттарға қатысты. Француз регуляторы заңсыз веб-сайттарды бұғаттау үшін құқықтық органдармен ынтымақтастыққа бекінді. Заң сондай-ақ қаржы өнімдерін тікелей немесе жанама түрде жарнамалайтын барлық демеушілік және серіктестік нысандарына тыйым салады. Индустрия сарапшылары бұл тыйымды Еуропалық футбол клубтары сияқты демеушілікпен қамтылған спорт түрлеріне әсер ететінін атап өтті. 24Option компаниясы, Кипрде тіркелген, 2016 жылдың басында AMF-пен Францияда сауда жасаудан тыйым салынды. Олар танымал ирландиялық аралас жекпе-жек шебері Конор Макгрегорды демеушілік еткен, ол өз кезегінде компанияны әлеуметтік желілер арқылы насихаттаған.

Германия

Германия Федералдық қаржылық қадағалау органы (BaFin) инвесторларға ескертулерді үнемі жариялап тұрады. 2018 жылдың 29 қарашасында BaFin жеке тұлғаларға бинарлық опциондарды ұлттық деңгейде таратпау, сатуға және насибаттауға тыйым салуды жоспарлап отырғанын хабарлады.

Индонезия

Индонезиядағы тауарлық фьючерстік сауданы реттеу агенттігі (CoFTRA), сондай-ақ BAPPEBTI деп белгілі, бинарлық опциондарды онлайн құмар ойынының бір түрі деп санайды және елде олар заңсыз. Бинарлық опциондарды заңсыз деп жариялау себебі – халықты шатастыратын жарнамалар, акциялар мен ұсыныстар арқылы бинарлық опциондар саудасының көрінісімен жүзеге асырылатын алаяқтық әрекеттерге итермелеу мүмкіндігіне байланысты туған алаңдаушылық. 2 ақпан 2022 жылға дейін кем дегенде 92 бинарлық опциондар сайты, оның ішінде Binomo, IQ Option және Olymp Trade, лицензиясы жоқ операторлар деп танылды және Индонезия үкіметі тарапынан бұғатталды.

Мальта

2013 жылдың наурызында Мальтаның Қаржылық қызметтерді қадағалау органы (MFSA) бинарлық опциондарды реттеуді Мальтаның Лотерея және ойын органынан ауыстыратынын хабарлады. 2013 жылғы 18 маусымда MFSA олардың пікірінше бинарлық опциялар Қаржы құралдары нарығы туралы директиваның (MiFID) қолданыс аясына кіретінін растады, бұл Мальтаны бинарлық опцияларды қаржы құралы ретінде реттеген екінші Еуроодақ мемлекеті етті. Бұл жеткізушілерге 3-санаттағы инвестициялық қызметтер лицензиясын алуды және MiFID-тің ең төменгі капитал талаптарына сәйкес болуды талап етті; бұрын компаниялар Лотерея және ойын органының жарамды лицензиясымен жұмыс істей алды.

Жаңа Зеландия

2017 жылдың сәуірінде Жаңа Зеландияның Қаржы нарықтарын қадағалау агенттігі (FMA) үш күн ішінде төлемдері жүзеге асырылатын қысқа мерзімді инвестициялық құралдарды ұсынатын барлық брокерлер агенттік лицензиясын алуға тиіс екенін хабарлады. Бұл бинарлық опцияларды және айырмашылықтар шартын (CFD) қамтиды.