Ренессанс сурет тарихшысы Бернард Беренсон өмірі мен қызметі

Кіріспе

Американдық өнер сыншысы (1865–1959)

Бернард Беренсон (26 маусым 1865 – 6 қазан 1959) – Ренессанс кезеңін зерттеген американдық өнер тарихшысы. Оның "Флоренция суретшілерінің эскиздері" атты кітабы халықаралық құлақтанды. Оның әйелі Мария кейбір еңбектерге үлкен үлес қосыпты деген пікір бар. Беренсон ескі шеберлердің авторлығын анықтаудағы маңызды тұлға болды, дәл сол кезде американдық коллекционерлердің оларға қызығушылығы артып, оның бағалары өнер әлемінде жоғары бағаланды.

Жеке өмір

Беренсон Бернхард Вальвройенски Бутримонисте, Вильнюс губерниясында (қазір Литваның Алитус ауданында) литвалық еврей отбасында дүниеге келді. Әкесі Альберт Вальвройенски, анасы Джудит Миклешански және кіші әпкелері, соның ішінде Сенда Беренсон Абботт. Оның әкесі Альберт еврей дінінің классикалық білімін оқып, раввин болуды жоспарлаған. Бірақ ол яһудилерді секулярлы қоғамға интеграциялауды жақтаған еуропалық Хаскала қозғалысының жақтаушысы болды. Үйі мен ағаш өңдеу бизнесі өртенгеннен кейін, ол әйелінің консервативті туыстарымен бірге тұрды, олар Бернардты еврей және арамей тілдерін оқытатын ұстазға беруге мәжбүрледі. Оның орнына, 1875 жылы олар Массачусетс штатының Бостон қаласына көшті, сол кезде отбасының тегі "Беренсон" деп өзгертілді. Бернард 1885 жылы христиан дінін қабылдап, епископалшы болды. Кейіннен Италияда тұрғанда католик дініне ауысты. Бостон латын мектебін бітіргеннен кейін, 1883-84 оқу жылында Бостон университетінің гуманитарлық ғылымдар колледжіне бірінші курсқа түсті, бірақ институтта санскритті оқыта алмағандықтан, екінші курсқа Гарвард университетіне ауысты. Гарвардты бітіріп, Мэри Смиткке үйленді, ол өзінің кезенінде танымал өнер тарихшысы болды. Мэри Логан Пирсолл Смит пен Бертран Расселдің бірінші әйелі Элис Пирсолл Смиттің қарындасы болды. Мэри бұрын адвокат Фрэнк Костеллоға үйленген. Бернард Беренсон Белль да Коста Гринмен ұзақ қарым-қатынаста болды. Сэмюэлс (1987) Мэридің осы қарым-қатынасты "кейде (қарсылықпен)" қабылдағанын айтады. Оның достарының арасында американдық жазушы Рей Брэдбери болды, ол олардың достығы туралы The Wall Street Journal газетінде және эсселер жинағында, "Yestermorrow" атты кітабында жазды; Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Флоренцияда тұрған Натали Барни және оның серіктесі Ромен Брукс; сондай-ақ өнер коллекционері Эдвард Перри Уоррен. Оның достарының қатарында Изабелла Стюарт Гарднер, Ральф Адамс Крам және Джордж Сантаяна да болды, соңғы екеуі Бернард арқылы танысқан. Мариса Беренсон, актриса, Луи Косивицкий арқылы Беренсонның алыс туысы. Луи, Беренсонның әкесі Альберт Вальвройенскидің сіңлісінің жесір ұлы болды. Косивицкий де, Вальвройенски де АҚШ-қа келгеннен кейін Беренсон тегін алды. Оның қарындасы Берри Беренсон актриса және фотограф, актер Энтони Перкинстің әйелі болды. Берри 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласына жасалған шабуыл кезінде American Airlines рейсі 11-де қаза тапты.

Berenson was born Bernhard Valvrojenski in Butrimonys, Vilnius Governorate (now in Alytus district of Lithuania) to a Litvak family – father Albert Valvrojenski, mother Judith Mickleshanski, and younger siblings including Senda Berenson Abbott. His father, Albert, grew up following an educational track of classical Jewish learning and contemplated becoming a rabbi. However, he became a practitioner of Haskalah, a European movement which advocated more integration of Jews into secular society. After his home and lumber business were destroyed by fire, he lived with his more traditionalist in laws who pressured him to enroll Bernard with a Hebrew and Aramaic tutor. Instead, they immigrated to Boston, Massachusetts, in 1875, whereupon the family name was changed to "Berenson." Bernard converted to Christianity in 1885, becoming an Episcopalian. Later, while living in Italy, he converted to Catholicism. After graduating from Boston Latin School, he attended the Boston University College of Liberal Arts as a freshman during 1883–84, but, unable to obtain instruction in Sanskrit from that institution, transferred to Harvard University for his sophomore year. He graduated from Harvard and married Mary Smith, who became a notable art historian in her own right. Mary was the sister of Logan Pearsall Smith and of Alys Pearsall Smith, the first wife of Bertrand Russell. Mary had previously been married to barrister Frank Costelloe. Bernard Berenson was also involved in a long relationship with Belle da Costa Greene. Samuels (1987) mentions Mary's "reluctant acceptance (at times)" of this relationship. Among his friends were American writer Ray Bradbury, who wrote about their friendship in The Wall Street Journal and in his book of essays, Yestermorrow; Natalie Barney, who lived in Florence during World War II, and also her partner, Romaine Brooks; and art collector Edward Perry Warren. His circle of friends also included Isabella Stewart Gardner, Ralph Adams Cram, and George Santayana, the latter two having met each other through Bernard. Marisa Berenson, an actress, is a distant cousin of Berenson's through Louis Kossivitsky. Louis was a nephew of Berenson's father, Albert Valvrojenski, the orphaned son of his sister. On arrival in the U. S. both Kossivitsky and Valvrojenski took the name of Berenson. Her sister, Berry Berenson, was an actress/photographer, and the wife of actor Anthony Perkins. Berry died on American Airlines Flight 11 in the September 11, 2001 attacks on New York City.

Кәсіби өмір

АҚШ коллекционерлерінің арасында 1900 жылдардың басында Беренсон Ренессанс өнері бойынша ең беделді сарапшы ретінде танылды. Карьерасының басында Беренсон Джованни Мореллидің салыстырмалы зерттеу әдістерін Джон Аддингтон Саймондстың эстетикалық идеяларымен – суретшінің жекелігі оның туындылары арқылы көрінетіні туралы пікірімен – біріктіре отырып, өзінің бірегей сараптау әдісін жасады. Оның тәсілі Еуропалық өнер тарихшылары мен сарапшылар арасында дау тудырғанмен, ол Изабелла Стюарт Гарднер сияқты бірнеше маңызды американдық өнер жинаушыларға, жаңадан танымал болған Ренессанс өнерінің күрделі және қауіпті нарығында бағыт беруге көмектесетін маңызды кеңесші болды. Беренсонның біліктілігі соншалықты құрметке ие болды, оның авторлық пікірі картинаның құнын күрт арттыра немесе азайта алатын. Осы тұрғыдан алғанда Беренсонның ықпалы зор болды, ал оның 5% комиссиясы оны бай адамға айналдырды. (Чарльз Хоуптың сөзіне қарағанда, ол "көптеген туындыларға қаржылық мүдделілік танытқан, бірақ бұл ақпаратты құпия ұстаған"). "Ренессанс дәуірінің венециялық суретшілері" (1894) еңбегінен бастап, оның сараптау және жүйелі тәсілдерінің үйлесімі сәтті болып шықты. 1895 жылы жарық көрген "Лоренцо Лотто: Конструктивті өнер сынға арналған эссесі" Генрих Вёльфлиннің ішінде болған сыншылардың жоғары бағасын алды. Одан кейін "Ренессанс дәуірінің флоренциялық суретшілері" (1896) жарық көрді, ал Уильям Джеймс оны "жоғары өнерді түсіндіру үшін элементарлық психологиялық категорияларды" жаңаша қолданғаны үшін мақтады. 1897 жылы Беренсон "Ренессанс дәуірінің Орталық Италия суретшілері" кітабын шығарды. Содан кейін ол 1903 жылы жарық көрген "Флоренция суретшілерінің суреттері" еңбегіне алты жыл жұмсады. 1907 жылы ол "Ренессанс дәуірінің Солтүстік Италия суретшілері" кітабын жариялады, онда маньеризм өнеріне қарсы пікір білдірді, бұл оның классицизмге деген сүйіспеншілігімен және қазіргі заманғы өнерге деген наразылығымен байланысты болуы мүмкін. Оның ерте туындылары кейіннен "Ренессанс дәуірінің итальян суретшілері" (1930) жинағына енгізілді, ол кеңінен аударылып, қайта басылды. Ол сонымен қатар "Қалтасөз және ойтолқын" және "Кеш батқан күн мен сумерек" атты екі томдық күнделіктерді де жариялады. Ол "Эстетика және тарих" және "Өзіндік бейнеге эскиз" кітаптарының авторы болып табылады.

Among US collectors of the early 1900s, Berenson was regarded as the pre eminent authority on Renaissance art. Early in his career, Berenson developed his own unique method of connoisseurship by combining the comparative examination techniques of Giovanni Morelli with the aesthetic idea put forth by John Addington Symonds that something of an artist's personality could be detected through his works of art. While his approach remained controversial among European art historians and connoisseurs, he played a pivotal role as an advisor to several important American art collectors, such as Isabella Stewart Gardner, who needed help in navigating the complex and treacherous market of newly fashionable Renaissance art. Berenson's expertise eventually became so well regarded that his verdict of authorship could either increase or decrease a painting's value dramatically. In this respect Berenson's influence was enormous, while his 5% commission made him a wealthy man. (According to Charles Hope, he "had a financial interest in many works an arrangement that Berenson chose to keep private." )

Starting with his The Venetian Painters of the Renaissance with an Index to their Works (1894), his mix of connoisseurship and systematic approach proved successful. In 1895, his Lorenzo Lotto: An Essay on Constructive Art Criticism, won critical acclaim, notably from Heinrich Wölfflin. It was quickly followed by The Florentine Painters of the Renaissance (1896), lauded by William James for its innovative application of "elementary psychological categories to the interpretation of higher art". In 1897, Berenson added another work to his series of guides, publishing The Central Italian Painters of the Renaissance. After that, he devoted six years of work to The Drawings of the Florentine Painters, which was published in 1903. In 1907, he published his The North Italian Painters of the Renaissance, where he expressed a judgement against Mannerist art, which may be related to his love for Classicism and his professed distaste for Modern Art. His early works were later integrated in his The Italian Painters of the Renaissance (1930), which was widely translated and reprinted. He also published two volumes of journals, "Rumor and Reflection" and "Sunset and Twilight". He is also the author of Aesthetics and History and Sketch for a Self portrait.

I Тати

Оның Флоренция маңындағы Сетигнанодағы резиденциясы, кем дегенде 17 ғасырдан бері "I Tatti" деп аталатын, Гарвардтың итальяндық Ренессанс зерттеулер орталығы болды, бұл итальяндық Ренессанстың барлық салаларында жұмыс істейтін ғалымдарға тұрғын стипендия ұсынатын зерттеу орталығы. Ол өлімінен бұрын Гарвардқа мұра қалдырды, бұл оның әйелі Мэридің қатты өкінішіне айналды. Мұнда оның өнер коллекциясы мен өнер тарихы және гуманизм туралы кітаптардың жеке кітапханасы орналасқан, оны Беренсон өзінің ең тұрақты мұрасы деп санайды. 1920 жылдары I Tatti-дегі Беренсон "сарайының" күнделікті өмірінің суреті Сэр Кеннет Кларктың 1974 жылғы "Орманның тағы бір бөлігі" мемуарларында кездеседі. "Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистік билік пен кейіннен олардың неміс басшылары Беренсонды төзбей, "I Tatti-де" қалдырды. 1944 жылдың жазында майдан шебіне жеткенде ол күнделігінде былай деп жазды: "Біздің төбешігіміз неміс әскерлерінің Болонья жолымен шегінуі мен жанама жолдың арасында жатыр. Біз неміс тылындамыз және қауіпті жағдайдамыз". Вилла зақымдаған жоқ. Сондай-ақ, Карегидегі виллаға көшірілген оның коллекцияларының басым бөлігі де зардап шекпеді. Алайда, Беренсонның Флоренциядағы пәтері Борго Сан-Джакопода Флоренциядан немістердің шегінуі кезінде қирады, ондағы кейбір заттары да жойылды. 1912 жылы құпия келісім арқылы Беренсон сол кезеңнің ең ықпалды өнер сатушысы Джозеф Дювенмен тығыз қарым-қатынаста болды, ол көбінесе сату үшін Беренсонның пікіріне сүйенді. Беренсон табиғатынан тыныш және ойлы болғандықтан, кейде оның және шулы Дювеннің арасында шиеленіс туды. Олардың қарым-қатынасы 1937 жылы сурет дауыннан кейін жаман аяқталды. 1923 жылы Беренсон Канзас-Ситиден келген Андре Хан ханымның Дювенге қарсы қозғалған әйгілі ісінде сарапшы куәлік беруге шақырылды. 1920 жылы Хан Леонардоның "La belle ferronnière" картинасының нұсқасы деп санайтын және авторлығы әлі де даулы суретті сатуға ниеттенді. Дювен Ханның суретін Леонардоға жатқызуын ашық түрде қабылдамады, тіпті ол оны ешқашан көрмеген еді. Сондықтан Хан оған сотқа шағым түсірді. 1923 жылы Ханның суреті Луврдегі суреттермен салыстыру үшін Парижге әкелінді. Дювен Беренсон мен басқа да сарапшылардың пікірін қолдап, Ханның суретін көшірме деп таныды. 1929 жылы Нью-Йорктегі сот процесінде сарапшы куәгерлер келмегендіктен, қазылар алқасы Беренсонның Париждегі куәлігіне сенбеді, себебі ол қарсы сұрақтарға жауап бере алмай, сурет қай материалға салынғанын еске түсіре алмады. Сондай-ақ, Беренсонның, сондай-ақ Парижде куәлік берген Роджер Фрай және сэр Чарльз Холмс сияқты басқа да сарапшылардың бұрын Дювенге ақы төлеген сараптама жасағаны белгілі болды. Дювен соттан тыс келісімге келгенімен, бұл оқиға Беренсонның беделіне нұқсан келтірді. Беренсон 1958 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 94 жасында Италияның Сетигнано қаласында қайтыс болды. Жақындағы зерттеулер Беренсонның Дювенмен құпия келісімдер жасағанын және одан үлкен пайда тапқанын, кірістің 25%-на дейін алғанын көрсетті, бұл оны бай адамға айналдырды. Бұл мүдделердің қақтығысы оның Дювен үшін жасаған сараптамаларына күмән тудырды және мұқият тексерулер олардың кейбіреулері Дювен үшін жұмыс істегеннен кейін көбірек бағаланғанын көрсетті. Әлі жүйелі салыстыру жүргізілмеген, бірақ жетпіс жұмыстың ішінара зерттеуі осы мүмкіндікке нұсқау береді. Бұл мәселе әлі де даулы. Италиялық Ренессанс суреттері мен бұйымдарынан басқа, Беренсон Азия өнеріне де қызығушылық танытты, оның ішінде араб және парсы суреттерінің ерекше коллекциясы бар. Беренсон кітапханасы (Biblioteca Berenson) Гарвардқа кітаптар мен фотосуреттер жинағын сыйға тартқаннан бері өсті және қазір 250 000-ға жуық фотосуреттер мен басқа да материалдардың мұрағатын қамтиды. Беренсонға тиесілі суреттер Лондонның Куртольд институтындағы Конвей кітапханасының мұрағатында сақталады. Екі коллекция да цифрландыру үстінде.

His residence in Settignano near Florence, which has been called "I Tatti" since at least the 17th century, became The Harvard Center for Italian Renaissance Studies, a research center offering a residential fellowship to scholars working on all areas of the Italian Renaissance. He had willed it to Harvard well before his death, to the bitter regret of his wife, Mary. It houses his art collection and his personal library of books on art history and humanism, which Berenson regarded as his most enduring legacy. A portrait of daily life at the Berenson "court" at I Tatti during the 1920s, may be found in Sir Kenneth Clark's 1974 memoir, Another Part of the Wood. "During WW2, barely tolerated by the Fascist authorities and, later on, by their German masters, Berenson remained at 'I Tatti.' When the frontline reached it at the end of the summer of 1944, he wrote in his diary, "Our hillside happens to lie between the principal line of German retreat along the Via Bolognese and a side road We are at the heart of the German rearguard action, and seriously exposed.". The villa remained unharmed. Also unharmed was the bulk of his collections, which had been moved to a villa at Careggi. However, Berenson's Florence apartment in the Borgo San Jacopo was destroyed, with some of its contents, during the German retreat from Florence. Through a secret agreement in 1912, Berenson enjoyed a close relationship with Joseph Duveen, the period's most influential art dealer, who often relied heavily on Berenson's opinion to complete sales of works to prominent collectors who lacked knowledge of the field. Berenson was quiet and deliberating by nature, which sometimes caused friction between him and the boisterous Duveen. Their relationship ended on bad terms in 1937, following a dispute over a painting. In 1923, Berenson was called to give expert witness in a famous case brought by a Mrs. Andrée Hahn of Kansas City against Duveen. In 1920, Hahn wanted to sell a painting that she believed to be a version of Leonardo's La belle ferronnière and whose authorship is still debated. Duveen publicly rejected Hahn's Leonardo attribution of the painting, which he had never seen. Consequently, Hahn sued him. In 1923 Hahn's painting was brought to Paris to be compared with the Louvre version. Duveen mustered Berenson's and other experts' support for his opinion, dismissing Hahn's painting as a copy. At the trial in New York in 1929, where the expert witnesses did not appear, the jury was not convinced by Berenson's Paris testimony, in part because, while under cross examination there, he had been unable to recall the medium upon which the picture was painted. It was also revealed that Berenson, as well as other experts who had testified in Paris, such as Roger Fry and Sir Charles Holmes, had previously provided paid expertise to Duveen. While Duveen, after a split verdict, ended up settling out of court with Hahn, the whole story damaged Berenson's reputation. Berenson was elected a Fellow of the American Academy of Arts and Sciences in 1958. He died at age 94 in Settignano, Italy. Recent scholarship has established that Berenson's secret agreements with Duveen resulted in substantial profits to himself, as much as 25% of the proceeds, making him a wealthy man. This clear conflict of interest has thrown into doubt many of his authentications for Duveen and a number of these have been shown, through careful examination, to have become more optimistic, therefore considerably more valuable, once he was working for Duveen. No systematic comparison has, as yet, been done, but a partial study of seventy works points to this possibility. The issue is still controversial. In addition to his better known collection of Italian Renaissance paintings and objects, Berenson also demonstrated a keen interest in Asian art, including a distinguished collection of Arab and Persian painting. The Berenson Library (the Biblioteca Berenson) has grown since Berenson gifted his extensive collection of books and photographs to Harvard and now holds an archive of around 250,000 photographic prints and other related materials. Photographs attributed to Berenson are also held in the archive of the Conway Library at The Courtauld Institute of Art in London. Both collections are in the process of being digitised.

Хат-хабар

2006 жылы белгілі британдық тарихшы Хью Тревор Ропердің 1947-1960 жылдар аралығында Беренсонға жазған хаттары Ричард Давенпорт Хайнз редакциялаған «Оксфордтан хаттар: Хью Тревор Ропер Бернард Беренсонға» атты кітапта жарық көрді. 2015 жылы Йель университетінің баспасы Кеннет Кларктың Беренсонмен хат алмасуын «My Dear BB: The Letters of Bernard Berenson and Kenneth Clark, 1925–1959» атты кітапта жариялады. Беренсон мен Сан-Диегода тұратын Нора Бисгуд Вудвард арасындағы тоғыз жылдық хат алмасу (1950–1959 жж.) UC San Diego кітапханасының Арнайы коллекциялар мен мұрағатында сақтауда. Беренсон мен Эрнест Хемингуэй 1949 жылдан 1957 жылға дейін сегіз жыл бойы хат алмасып, бұл хаттар Джобст К. Книггенің «Эрнест Хемингуэй мен Бернард Беренсон. Ерекше достық» еңбегінде (Гумбольдт университеті, ашық қолжетімділік), Берлин, 2019 ж. жарияланды.