Кіріспе

Американдық суретші (1882–1971)

Рокуэлл Кент (21 маусым 1882 – 13 наурыз 1971) – американдық суретші, гравюрашы, иллюстратор, жазушы, теңізші, оқиғашы және саяхатшы.

Өмірбаян

Роквелл Кент Нью-Йорктің Тарритаун қаласында дүниеге келген. Кенттің тегі – ағылшын. Ол өмірінің басында Нью-Йорк қаласы мен айналасында көп уақыт өткізді, онда Хорас Манн мектебінде оқыды. Кент замандас суретшілер мен теориялық ойшылдардың бірнешесінен сабақ алды. 1900 жылдың күзінде ол Артур Уэсли Доудан композиция және дизайнды, ал 1900 мен 1902 жылдар аралығындағы үш жаз бойы Уильям Меррит Чейстен сурет салуды үйренді, содан кейін 1902 жылдың күзінде Чейс негізін салған Нью-Йорк өнер мектебінде Роберт Анридің сабағына қатысты. 1903 жылдың жазында Нью-Гэмпшир штатының Дублин қаласында Кент суретші және табиғатты зерттеуші Эбботт Хендерсон Тейердің шәкірті болды. Колумбия университетіндегі сәулет білімі Кентті 1900-ші және 1910-шы жылдары архитектуралық эскиздер жасау және ағаш ұстасы болу жұмысына дайындады. Колумбияда Кент болашақ куратор Карл Зигроссермен достық қарым-қатынас жасады, ол оның жақын досы, қолдаушысы және серіктесі болды. Кенттің Монднок тауы мен Нью-Гэмпширдің алғашқы суреттері 1904 жылы Нью-Йорктегі Америка суретшілері қоғамында көрсетілді, ал Дублин тоғанын Смит колледжі сатып алды. 1905 жылы Кент Мэн штатындағы Монхейган аралына сапар шекті және оның қатал және ескі сұлулығы келесі бес жыл бойы оған шабыт берді. Оның Монхэганға арналған алғашқы суреттері 1907 жылы Нью-Йорктегі Клаузен галереясында үлкен жаңғырыс тудырды. Бұл туындылар оның американдық модернист ретіндегі беделін қалыптастырды және бүкіл елдегі музейлерде, соның ішінде Метрополитен өнер мұражайында, Сиэтл өнер мұражайында, Нью-Британ америкалық өнер мұражайында және Сан-Францискодағы Көркем өнер мұражайларында көруге болады. Кенттің туындыларын мақтаған сыншылардың қатарында "The Sun" газетінен Джеймс Хунекер де болды, ол Кенттің белсенді қылқаламмен жұмыс істеуін және батыл түс үйлесімсіздіктерін жоғары бағалады. (Хунекер "Сегіздер" суреттерін "күрт реакциялық" деп атады.) 1910 жылы Кент тәуелсіз суретшілердің көрмесін ұйымдастыруға көмектесті, ал 1911 жылы Артур Б. Дэвиспен бірлесіп "Он екі" және "Кенттің шатыры" деп аталған Он екі суретшінің суреттері мен графикалық туындыларының тәуелсіз көрмесін ұйымдастырды. 1911 жылғы көрмеге Марсден Хартли, Джон Марин және Макс Вебер (бірақ Джон Слоан, Роберт Анри немесе Джордж Беллоус емес) қатысты. 1913 жылы Манхэттендегі тарихи Армори шоуы өтіп жатқанда Кент архитектуралық тапсырмамен Миннесота штатының Винона қаласында болды. Торо мен Эмерсонның еңбектерін оқыған трансценденталист және мистик Кент шөл даланың қаталдығы мен сұлулығынан шабыт алды. Монхейганнан кейін ол ұзақ уақыт бойы Винонада, Миннесотада (1912-1913), Ньюфаундлендте (1914-1915), Аляскада (1918-19), Вермонтта (1919-1925), Отын жерінде (1922-23), Ирландияда (1926) және Гренландияда (1929; 1931-32; 1934-35) өмір сүрді. Оның осы қиын жерлерден жасаған пейзаждар мен теңіз суреттері сериясы табиғат әлемінің құпиялары мен ғажайыптарын бейнелейтін Символизм рухын жеткізеді. "Мен жеке өзімді білдіруді қаламаймын, мен элементарлы, шексіз нәрсені қалаймын; Мен мәңгілік ырғақты суретке түсіргім келеді" деді Кент. 1918 жылдың жазында Кент тоғыз жасар ұлымен Аляска шекарасына сапар шекті. "Wilderness" (1920) – Кенттің бірнеше оқиғалық естеліктерінің біріншісі, ол үйіне жазған хаттарының өңделген және суреттелген жинағы. "New Statesman" (Лондон) журналы "Wilderness" кітабын " Leaves of Grass" жарық көргеннен бері Америкадан шыққан ең керемет кітап" деп сипаттады. 1919 жылдың наурыз айында суретшінің Нью-Йоркке оралуымен Джордж Палмер Путнам және басқалар, соның ішінде Гертруда Вандербильт Уитнидің көмекшісі Джулиана Форс суретшіні "Роквелл Кент, Inc." ретінде тіркеді, оның Вермонттағы жаңа шаруашылығын қолдау үшін және 1920 жылы Нью-Йорктегі Кнодлер галереясында Аляскадан әкелген суреттерін көрсетуге көмектесу үшін. Кенттің Аляскадан жасаған майлы эскиздері – жарық пен түстің біркелкі көлденең зерттеулері – Кнодлерде "Impressions" деген атпен көрсетілді. Олардың Джеймс Эбботт Макнилл Уистлердің (1834-1903) кішкентай және бос майлы эскиздерімен, көбінесе "Аранжировкалар" деп аталатын көркемдік байланысы Кенттің Уистлердің гениалдығына деген құрметін көрсетеді. 1926 жылы баспагер Р.Р. Доннелли Ричард Генри Дананың "Масттан екі жыл бұрын" кітабының суреттелген нұсқасын шығаруды ұсынған кезде Кент оның орнына "Моби Дик" кітабын ұсынды. 1930 жылы Чикагодағы Лейкссайд баспасында жарық көрген үш томдық шектеулі басылым (1000 дана) Кенттің қара және ақ қаламмен/щеткамен және сиямен жасалған суреттерімен толтырылды және дереу сатылып кетті; Random House та саудалық басылымды шығарды. Кенттің джаз дәуірінің юморисіне қабілеті көпке белгісіз. "Hogarth Jr." атты қаламгер ретінде Кент Vanity Fair, New York Tribune, Harper's Weekly және түпнұсқа Life журналдарында жарияланған ондаған ойшау және өткір суреттер жасады. Ол 1918 жылы аяқтаған және Ванамакердің универмагында көрсеткен әйнек бетіне боялған суреттеріне де Hogarth Jr. стилін қолданды. (Осы әйнек суреттерінің екеуі Колумбус өнер мұражайының коллекциясында сақталады, ол модернист коллекционер Фердинанд Хауальдтың мұрасының бір бөлігі). "Rockwell Kent: The Mythic and the Modern" кітабында Джейк Милграм Вин Hogarth Jr.-ға арналған жеке тарауды арнап, оның бірнеше суреттерін және әйнек бетіне боялған суреттерін жариялайды. 1920-ші жылдары Кент жиі иллюстрация саласына қатысты және көптеген жетекші журналдардың мұқабаларында пайдалану үшін суреттер жасады. Мысалы, Кенттің қаламмен, щеткамен және сиямен жасалған суреттері 1927 жылы "Adventure" тақырыпты журналының мұқабасында жарияланды, соның салдарынан "Time" журналы "Adventure" басқа 'пулп' журналдардан ерекшеленетінінің себебі – ол бір кезде толығымен Роквелл Кенттің суреттерімен безендірілген" деді. 1939 жылы Вернон Килнс Кент салған үш сериядағы суреттерді (Моби Дик, Саламина, Америкамыз) заманауи қытай аспап-сапарына көшірді. 1920-ші немесе 1930-шы жылдары Өнер студенттері лигасының студенті болған Кент Вильгельмина Вебер Фурлонг және Томас Фурлонг сияқты көптеген суретшілермен танысып, достық қарым-қатынас жасады. Массачусетс штатындағы Деннис қаласындағы Кейп Плейхаус пен Киноның негізін қалаушы және продюсері Реймонд Мур Кентті киноға қабырға суреттерін салуға шақырды, соның ішінде кино төбесіне өте кең сурет салды. Суреттерді көшіру және салу жұмысын Кенттің серіктесі Джо Миелзинер (1901-1976) және Нью-Йорк қаласынан келген декорация суретшілері жасады. 1927 жылы Сакко мен Ванцеттидің өлім жазасын атқаруға наразылық білдіріп, Массачусетс штатынан алыс тұрған Кент шындығында 1930 жылдың маусымында үш күнге Денниске барып, мұңдыққа толы қабырға суреттерін салуға қатысты, ұсыныстар мен түзетулер жасады. Кенттің және Миелзинердің қолдары киноның қарама-қарсы қабырғаларында тұр. 1927 жылы Кент Нью-Йорк штатының солтүстігіне көшіп, онда ол Адриондак шаруашылығын сатып алды. "Asgaard" деп атаған ол өмірінің соңына дейін онда тұрды және ондағы студиясынан көптеген сурет салу және графикалық жұмыстарды орындады. 1929 жылдың жазында Кент Гренландияға сурет салу экспедициясына барды, ал оның оқиғалары (және оқиғалары) 1930 жылы жарық көрген "N by E" кітабында баяндалған. Даниялық Арктика зерттеушілері Питер Фрухен мен Кнуд Расмуссенмен осы сапарда танысқаннан кейін Кент Гренландияға оралып, сурет салу және жазуды жалғастыруға бекінді. Ол Арктика аймағының үстіндегі шағын балықшылық поселкесі Игдлорсуитте (немесе Иллорсуитте) екі жыл (1931-1932 және 1934-1935) өмір сүрді, онда ол өміріндегі ең маңызды және танымал суреттерін жасады. Оның Гренландиядағы мәдениеттермен болған қарым-қатынасының ішінде неміс кинорежиссері және актрисасы Лени Рифеншталь да болды, ол "S. O. S. Iceberg" фильмінің түсірілім тобымен бірге қысқа мерзімге Иллорсуитке келді. Кенттің өзінің кино жасау армандары, инуиттерді бейнелейтін квази-документалды фильмді қоса алғанда, әлі де...

Саясат

Салыстырмалы түрде жақсы жағдайда өскенмен, Кент өмірінің басында радикалды саяси көзқарастар қалыптастырды және 1904 жылы Америка Социалистік партиясына қосылды. Сол жылы ол алғашқы президенттік дауысын Юджин Дебске берді және өмірінің соңына дейін кез келген жағдайда социалистік идеяларды талқылауға дайын болды. Жеке тәжірибесі мен өнеріндегі шеберлігі арқылы еңбек құндылығын түсінгендіктен, ол кәсіподақтарды ынталы түрде қолдады. 1912 жылы ол қысқа мерзімге Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар ұйымына қосылды және Америка Еңбек Федерациясы мен Өнеркәсіптік Ұйымдар Конгресінің кәсіподақтарына әр түрлі уақытта мүше болды. Кенттің саяси белсенділігі 1930 жылдардың соңында күшейді, ол мәдени халықтық фронттың бірнеше бастамасына қатысты, оның ішінде Испания Республикасын қолдау және фашизмге қарсы күрес. Ең маңыздысы, ол 1936 жылы құрылған Америка Суретшілер Конгресіне қатысты, кейін Америка Суретшілер Одағының және Америка Суретшілер Лигасының басшысы болып қызмет етті, олар суретшілерді кеңестерге, мұражайларға және дилерлерге таныстыруға тырысты. 1948 жылы ол Генри Уоллестің Прогрессивтік партиясының президенттік үміткерлігін қолдап, Америка Еңбек партиясынан Конгресске кандидат болды, бұл Нью-Дил саясатын кеңейтудің ең жақсы жолы деп есептеді. Соғыстан кейінгі жаңа жағдайда Кент ядролық қаруды жоюды және Американың соғыстағы одақтасы – Кеңес Одағымен достық қарым-қатынасты сақтауды жақтады. Бұл оны АҚШ-тың «суық соғыс» саясатына қарсы жағдайға түсірді. Кеңес Одағы Кенттің туындыларын кеңінен насихаттады, ол Джозеф Маккартимен байланыста болған жүздеген зиялылар мен шығармашылық тұлғалардың нысанасына алынды, бірақ Кент пен Уильям Гроппер ғана графикалық суретшілер ретінде мақұлданды. Кент коммунист емес еді және өзінің саяси көзқарастарын американдық демократияның ең жақсы дәстүрлеріне сай деп санайтын. Алайда, Стокгольмге шақыруға және Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесіне қатысқаны үшін 1950 жылы оның паспорты тоқтатылды. 1958 жылдың маусымында АҚШ Жоғарғы Соты «Кентке қарсы Даллес» ісінде оның азаматтық құқықтарын бұзу болып табылатын тыйым салуды жойды. Сонымен қатар, Кент Халықаралық жұмысшылар ұйымының басшысы ретінде де шабуылға ұшырады, бұл солшылдар мен иммигранттар қолдаған өзара көмек және мәдени қоғам еді. 1951 жылы Кент сотта өзінің коммунист екені туралы жалған куәліктерді жоққа шығарды. 1957 жылдан 1971 жылға дейін Кент Америка-Кеңес достығының ұлттық кеңесінің президенті болды. 1957-1958 жылдары өзінің туындылары Пушкин атындағы Мемлекеттік көркемсурет мұражайында, Мемлекеттік Эрмитаж мұражайында, Киевтегі Батыс және Шығыс өнері мұражайында, Одессадағы Батыс және Шығыс өнері мұражайында және Ригадағы Мемлекеттік көркемсурет мұражайында көрсетілгеннен кейін, ол 1960 жылы бірнеше жүз суреті мен эскизін Кеңес халқына сыйға тартты («Роквелл Кенттің ұмытылған пейзаждары» каталогы бойынша: Скотт Р. Феррис және Эллен Пирс. Шығыс кітаптары. 1998 ж.). Кейіннен ол Кеңес Одағының Көркемсурет академиясының құрметті мүшесі болды және 1967 жылы Халықаралық Лениндік бейбітшілік сыйлығын алды. Кент сыйлық ақшасын Солтүстік және Оңтүстік Вьетнамның әйелдері мен балаларына беруді қалады. (Кенттің сыйлығының мәнін оның әйелі Салли Фред Льюис түсірген және жазған 2005 жылғы «Роквелл Кент» деректі фильмінде түсіндіреді.)

Украинаның совет суретшілерімен кездесу

Рокуэлл Кент Кеңес Одағына сапар шегіп, сол жерде бірдей ойлы адамдарды кездестірді. "Саламина" кітабының орыс тіліндегі екінші басылымының кіріспесінде Кент былай деп жазды: "Жқында Киевтен келген екі дарынды жас суретші – Ада Рыбачук және Володимир Мельниченкомен таныстым. Олар, мен сияқты, Солтүстікке ғашық болды және Солтүстікте тұрып жұмыс істеді. Егер өнер адамзаттың мәнін ашып көрсетпесе неге? Адамдар үшін жақсы әлем құруға тырысатын біз, адамды жасауға қолданатын шикізатты білуіміз керек."

Мұра

1971 жылы Кент жүрек талмасынан қайтыс болғанда, «Нью-Йорк Таймс» газеті оның өміріне арналған кең көлемді некролог жариялады, ол былай деп басталды: «Ұзақ өмірінің әр түрлі (көбінесе бір уақытта) кезеңдерінде, протеандық Рокуэлл Кент – сәулетші, суретші, иллюстратор, литограф, ксилограф, карикатурист, жарнама суретшісі, ағаш шебері, сүт шаруашылығымен айналысушы, саяхатшы, кәсіподақ жетекшісі және саяси қайраткер болды. «Ол өте көп қыры бар, сан алуан тұлға», – деп бір кезде ақын Луи Унтермейер атап өткен. 1982 жылы Кенттің туындыларының антологиясы жарық көргенде, «Нью-Йорк Таймс» газетінің бір рецензенты Кентті «Америка кітап өнеріне өшпес үлес қосқан, ойлы, қиын, өте тәуелсіз, ерекше және мейірімді адам» деп сипаттады. Суретшінің суреттері мен эскиздерінің ретроспективтік көрмесі Ньюфаундленд және Лабрадор өнер галереясында (Сент-Джонс, Ньюфаундленд) ұйымдастырылды. 2014 жылдың жазында Каролина Стоун «Солтүстікке бұрылған: Рокуэлл Кент Ньюфаундленд және Лабрадорда» атты көрменің кураторы болды. Басқа көрмелердің арасында – 2013 жылы Винонада (Миннесота штаты) Кенттің туғанына 100 жыл толуына арналған көрме; 2012 жылдың күзінде Санкт-Лоуренс университетіндегі Ричард Ф. Бруш өнер галереясы мен Оуэн Д. Янг кітапханасы (Кантон, Нью-Йорк); 2012 жылдың көктемі мен күзінде Фарнсворт өнер мұражайы (Рокленд, Мэн); 2012 жылдың жазында Вермонт штатындағы Беннингтон мұражайы; 2012 жылдың көктемі мен жазында Филадельфия өнер мұражайы; және 2005 жылдың жазында Портленд өнер мұражайы (Мэн штаты), Кенттің Монхеган аралына келгеніне 100 жыл толуына арналған маңызды жазғы көрме. 2018 жылдан 2020 жылға дейін Кенттің Аляскадағы сурет салу экспедициясының 100 жылдығы, оның Фокс аралында болған уақыты және «Жабайылық: Аляскадағы тыныш оқиғалар журналы» атты кітабы жарық көрді. Ол кезде жазған хаттары мен алған хаттары кітабындағы баяндамасынан гөрі, оның өмірінің тыныш болмағанын көрсетеді. Әйелі Кэтлинмен және сол кездегі жақыны Хилдегард Хиршпен болған жеке хат алмасуы оның өмірінің арқа жағына қызықты үңілуге мүмкіндік береді. Толығырақ мәліметтерді Rockwell Kent "Wilderness" Centennial Journal блогынан табуға болады. Кенттің «Моби Дик» ромасынан жасаған қалам мен бояумен салған суретінің бірі 2001 жылы американдық иллюстрацияны тойлайтын мемориалдық серияның бөлігі ретінде шығарылған АҚШ пошта маркасында пайда болды, оған сондай-ақ Максфилд Пэриш, Фредерик Ремингтон және Норман Роквеллтің басқа да туындылары енді. 1914-1915 жылдары Ньюфаундлендте өткізген уақыты туралы канадтық жазушы Майкл Винтер 2004 жылы Winterset сыйлығын жеңіп алған «The Big Why» романында көркемдеп суреттеген. Кенттің туындылары Стив Мартиннің 2010 жылғы «Сұлулық нысаны» романында да кездеседі және Дуглас Бринклидің 2011 жылғы «Тыныш әлем: Алясканың жабайы патшалығын сақтау: 1879–1960» тарихындағы бір тараудың тақырыбы болып табылады. Колумбия университеті Рокуэлл Кенттің 3300 жұмыс суреті мен эскизінен тұратын жеке коллекциясын сақтайды, олардың көпшілігі жарияланбаған. Бұл сыйлықты 1972 жылы Альфред К. Берол, Корлис Ламонт, Артур Хейс Сулцбергер және Дэн Берн Джонс отбасы жасады. Америка өнерінің мұрағаты Кенттің көптеген хаттарының сақтаушысы болып табылады.