Кіріспе

Papilio troilus, spicebush swallowtail немесе жасыл бұлтты көбелек, Солтүстік Америкада кездесетін қара ластаяқты құйрықты көбелек. Оның екі түрі бар: Papilio troilus troilus және Papilio troilus ilioneus, соңғысы негізінен Флорида түбегінде таралған. Spicebush (дәл осы атауымен) ластаяқты құйрықтың атауын оның ең көп таралған қоректік өсімдігі – линдера тұқымдасының мүшелерінен алған. Ластаяқтылар (Papilionidae) тұқымдасына әлемдегі ең ірі көбелектер жатады. Олардың ерекшелігі – тамақтанатын кезде де қанаттарын тынымсыз қағулары. Басқа ластаяқты көбелектерден айырмашылығы, spicebush көбелектері биікке көтерілмей, жерге жақын ұшады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Spicebush swallowtail тек АҚШ-тың шығысында және Оңтүстік Онтариода табылса да, кейде Американың орталық-батысына, Кубаға, Манитобаға және Колорадоға дейін шарлайды. Негізгі бөлігі қара түсті құйрықты көбелек, жапырақты ормандарда немесе ағаштарлы батпақтарда кездеседі, көлеңкелі жерлерде төмен және жылдам ұшып жүреді. Әйелдер көбінесе ашық далаларда болады, ал еркектер әдетте батпақты жерлерде кездеседі. P. t. troilus-тың таралуына температура шектеу қоюы мүмкін, себебі тәжірибелерде олар немесе одан жоғары температурада жақсы тіршілік етпейді, сондай-ақ немесе одан төмен температурада дамып өспейді.

Papilio troilus ilioneus (қаңқа тұқымы)

P. troilus кіші түрі АҚШ-тың оңтүстік-шығыс жағалауында, атап айтқанда Флорида штатында, Грузияның жағалау бойында және Техас штатының кейбір аймақтарында таралған. Ересек түлкілер көбінесе қара немесе қоңыр түсті болады, артқы қанаттарында еркекте жасыл көк, ал әйелдерде ашық көк түсті, жартылай ай пішіндес дақтары болады. Алдыңғы қанаттарының шеті крем түсті, сопақша нүктелермен қапталған. Қанаттың орталық бөлігіндегі нүктелер ай тәрізді пішіндес және ақшыл көк түсті болуы мүмкін. Әйелдерде қанаттардың тамырындағы қызғылт сары дақ жазда жасыл-ақ түске өзгереді, бірақ көктемде өзгермейді. Артқы қанаттың төменгі жағында екі қатар қызғылт сары нүктелер орналасқан, бұл оны бір қатар нүктелі құбыр тәрізді желкенді құйрықтан ажыратады. Бұл қатарлардың арасында көк немесе жасыл түстер басым болады.

P. t. ilioneus

Екі түрдің арасындағы ерекше түс айырмашылығы P. t. troilus-тың артқы қанатындағы көк түсті дақтардың P. t. ilioneus-та сары түсті болуында көрінеді. Сонымен қатар, көк түсті ұсақ шашыраңқылар P. t. ilioneus-тың құйрығы бойымен төмен қарай созылуы мүмкін. Басқа мүмкін болатын қоректік өсімдіктер: тікенді күл (Zanthoxylum), лала ағашы (Liriodendron tulipifera), sweetbay (Magnolia virginiana), кампфор (Cinnamomum camphora) және redbay (Persea borbonia). Дегенмен, spicebush пен sassafras арасынан таңдағанда, P. t. troilus екеуінің бірін де айқын артықшылықпен таңдамады. Сонымен қатар, P. t. ilioneus тек redbay-де ғана өмір сүреді, себебі ол Оңтүстік аймақтағы негізгі қоректік өсімдік. Алайда, P. t. troilus және P. t. ilioneus-ты redbay, sassafras және spicebush-та сынағанда, P. t. ilioneus redbay-де P. t. troilus-тан жоғары өсу және тіршілік ету көрсеткенімен, жалпы алғанда екі түр де уақыт өте sassafras немесе spicebush-та жақсы нәтижелер көрсетті. Бұл факт ерекше атап өтуге лайық, себебі Lauraceae тұқымдастары Papilio гусеницаларының тамақтанатын басқа түрлердің қоректік өсімдіктерімен алыс туыс. Бауырсақ құйрықты бауырластардың негізінен Lauraceae тұқымдастарымен тіршілік етуі және қоректенуі де ерекше, өйткені көптеген басқа бауырсақ құйрықты бауырластар мұндай жоғары дәлдікке ие емес. P. troilus-тың қоректік өсімдіктерге қатысты таңдамалылығының себебі, P. troilus-та өсімдіктің Lauraceae екенін растау үшін оң стимул қажет болуымен байланысты болуы мүмкін, ал мысалы, P. glaucus оған ұсынылған кез келген өсімдікті бірден жеуге тырысады. Личинканың қоңыр түсі жапырақ түсіне тәуелді емес және жасыл жапырақтарда да кездеседі. Жас личинкалар үшін бүктелген жапырақ пана болып табылады. Құрттану процесінің соңында личинкалар қоңыр (қысқы) немесе жасыл (жазғы) түсті қуыршаққа айналады. Ересек Papilio troilus ресурстардың жеткілікті болуына және жыртқыштардан сақтануға байланысты екі күннен екі аптаға дейін өмір сүре алады.

Ересектердің мимикасы

Ересектер басқа да бір типтегі мимикрияны қолданады, себебі олар жағымсыз дәмі бар түбірлі көбелекке (Battus philenor) ұқсайды. Әр екі жынысы да B. philenor-ді сәтті еліктей алады, тіпті ұрғашысының қанаттарындағы жарқыраған көк түс түбірлі көбелектің түсінен сәл айқынрақ болса да. Олардың өздері жағымсыз емес, ал түбірлі көбелектер жағымсыз болғандықтан, бұл Батесиан мимикриясының мысалы. Егер жыртқыштар түбірлі көбелектің жағымсыз дәмі бар екенін білсе, оны жемейді, сондай-ақ, Spicebush көбелегін де жемейді. P. polyxenes, P. glaucus, C. promethea және L. astyanax сияқты уытты B. philenor-ді еліктейтін басқа ересек көбелектер де бар, бірақ P. troilus оған ең жақын. Дегенмен, P. troilus физикалық тұрғыдан басқа еліктеушілерге қарағанда B. philenor-ға көбірек ұқсайды. Мимикриядан басқа, Spicebush көбелектері үшін жыртқыштардан қашудың тағы бір жолы – артқы қанаттарынан шығатын "клуб тәрізді кеңейтімдер". Жыртқыш шабуыл "жалған басқа" бағытталған жағдайда, көбелек өзіне зиян келтірмейді, бірақ қанаттары сәл зақымдануы мүмкін.