Танымал тұлғалардың өмірін психологиялық теориялар арқылы зерттеу – психобиография. Мақсаты: тарихи тұлғалардың мотивациясын түсіну, өмірбаяндамалық талдау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психобиография психологиялық теория мен зерттеулерді қолдану арқылы суретшілер немесе саяси көшбасшылар сияқты тарихи маңызды тұлғаларды түсінуге бағытталған. Жеке тұлға психологиясы мен тарихи деректерді үйлестіру арқылы психобиографияны терапиялық жағдайды зерттеудің тарихи нысаны деп санауға болады: ол биография саласында дамитын жаңа сала болып табылады. Психопатография кейде талдау нысанының психикалық денсаулығында кемшіліктер болғанын көрсету үшін қолданылады, себебі "патос" (πάθος) сөзі ежелгі грек тілінде азап немесе ауру мағынасын білдіреді.
Psychobiography aims to understand historically significant individuals, such as artists or political leaders, through the application of psychological theory and research. Through its merging of personality psychology and historical evidence, psychobiography may be considered a historical form of therapeutic case study: it represents a growing field in the realm of biography. Psychopathography is sometimes used as a term to indicate that the person being analyzed was not mentally healthy, "path" coming from pathos (πάθος)—Ancient Greek for suffering or illness.
Өмірбаян
Психобиография – психология және биография салаларындағы, психологиялық теория мен зерттеулер арқылы тарихи маңызды тұлғалардың өмірін талдайтын сала. Оның мақсаты – белгілі тұлғалардың өмірбаяндарына психологиялық теорияларды қолдану арқылы олардың әрекеттері мен шешімдерінің себептерін тереңірек түсіндіру. Психобиографияның танымал нысандары – Адольф Гитлер, Винсент ван Гог, Уильям Шекспир, Мартин Лютер Кинг, Авраам Линкольн және Саддам Хусейн сияқты тұлғалар. Кәдімгі өмірбаян көбінесе өте толық болып келеді және адамның өмірінде болған барлық маңызды оқиғаны тіркеуге тырысады, ал психобиография негізінен нақты бір оқиғаларға назар аударады және олардың неліктен орын алғанын жақсырақ түсінуге ұмтылады. Бұл саланың мүмкіндіктері тарих бойында көптеген белгілі өмірбаяндарды жақсы түсінуге көмектескен ғана емес, сонымен қатар психология ғылымына жаңа бағыт пен түсінік берді. Бұл саланың тиімділігінің алғашқы мысалдарының бірі – доктор Генри Мюррейдің Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде Адольф Гитлердің тұлғасын талдау туралы есебі. Алыстан психоанализ жасауға мәжбүр болған доктор Мюррей Гитлердің әулетін, оның өзінің жазбаларын және Гитлердің өмірбаяндарын қоса алғанда, көптеген дереккөздерді пайдаланды, осылайша одақтас күштер оның мінез-құлқын дұрыс болжау үшін оның тұлғасын түсіне алды. 20 психогендік қажеттіліктен тұратын тұлға теориясын қолдану арқылы доктор Мюррей Гитлердің тұлғасын «кері әрекетті нарциссизм» деп болжады және оның елінің жеңілісіне қарамастан, неміс басшысының өзін-өзі өлтіретінін дұрыс болжады. Доктор Мюррейдің бұл жұмысы тұлға психологиясын мінез-құлық ғылымы ретінде қалыптастыруға ғана көмектескен жоқ, сонымен қатар психобиографияның психоанализ құралы ретінде қалай қолданылатынын көрсетті.
Psychobiography is a field within the realms of psychology and biography that analyzes the lives of historically significant individuals through psychological theory and research. Its goal is to develop a better understanding of notable individuals by applying psychological theories to their biographies to further explain the motives behind some of the subjects actions and decisions. Popular subjects of psychobiographies include figures such as Adolf Hitler, Vincent van Gogh, William Shakespeare, Martin Luther King Jr., Abraham Lincoln, and Saddam Hussein. A typical biography is often very descriptive, and tries to record every notable event that happened in a person's lifetime, whereas a psychobiography primarily focuses on some particular events, and tries to better understand why they happened. This field's potential has not only aided in developing a better understanding to many notable biographies throughout history, but has also inspired direction and insight into the field of psychology. One of the first great examples of this field's utility was Dr. Henry Murray's report on the analysis of Adolf Hitler's personality during the end of World War II. Forced to psychoanalyze from a distance, Dr. Murray used multiple sources, including Hitler's genealogy, Hitler's own writings, and biographies of Hitler, so that the Allied forces could understand his personality to better predict his behavior. By applying a theory of personality that consisted of 20 psychogenic needs, Dr. Murray presumed Hitler's personality as "counteractive narcism", and was able to correctly predict the German leader's suicide in the face of his country's defeat. This work by Dr. Murray not only helped establish personality psychology as a behavioral science, but it also showed how the field of psychobiography could be applied as a means of psychoanalysis.
Ерекшеліктері
Элмс көптеген жарияланған еңбектері арқылы психобиография ғылымына үлес қосты, оның ішінде Оллпорт (1972), Фрейд (1980), Скиннер (1981) және Мюррей (1987) туралы психобиографиялық зерттемелері бар. Ол «Психобиография және жағдайды зерттеу әдістері» мен «Өмірді ашу: Биография және психологияның шартты одағы» еңбектерінде психобиография тақырыбын, оның әдістерін анықтап, психологияда психобиографияның маңыздылығын түсіндірді.
Elms has contributed to psychobiography through many published works including psychobiographies on Allport (1972), Freud (1980), Skinner (1981), and Murray (1987). He has also written about the subject of psychobiography in Psychobiography and Case Study Methods and Uncovering Lives: The Uneasy Alliance of Biography and Psychology defining psychobiography and its methods, and explaining the value of psychobiography in psychology.
Сын
Психобиография бастапқыда-ақ сынға ұшырады, бұл ең алдымен Эриксон "тектік таным" деп сатиралық түрде бейнелеген әдіс-тәсілде айқын көрінді – маңызды қоғамдық оқиғалар мен іс-әрекеттерді балалық шақтың ұсақ-түйек детальдарымен түсіндіру. Нашар психобиография – механикалық психологиялық талдау, фактілерді таңдап алу, аса детерминизм және аурулануға бейімділік – жазу оңай деп есептеледі. Пәннің хаотикалық тарихи дамуы оның кең таралуын азайтуға көмектеспеді.
Psychobiography has faced criticism from the very start, crystallised above all in the production of what Erikson caricatured as "originology"—the explaining away of significant public events and actions as the product of some minute childhood detail. Bad psychobiography—using mechanical psychologising, a selective mining of the facts, overdeterminism, and a tendency to pathologise—is considered easy to write. The haphazard historical evolution of the discipline has not helped reduce its prevalence.