Зигмунд Фрейдтің "Егеуқұйрық адам" пациенті туралы мақала. Мақалғы невроз, құпия аты, Ernst Lanzer немесе Paul Lorenz кім болғаны туралы ақпарат. Психоанализ тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зигмунд Фрейдтің науқасы
Patient of Sigmund Freud
"Тышқан адамы" – Зигмунд Фрейдтің "жағдай тарихы" Bemerkungen über einen Fall von Zwangsneurose ("Мәжбүрлеуші невроз жағдайы туралы ескертулер") (1909) ретінде жарияланған науқасына берген лақап аты. Бұл Фрейд жариялаған алты жағдай тарихының екіншісі және пациент психоанализ арқылы емделді деп алғаш рет мәлімдегені. Лақап аты пациенттің көптеген мәжбүрлеуші мінез-құлқының арасында тышқандар туралы қорқынышты ойларға деген тосқауылдан туындады. Пациенттердің жеке өмірлерін сақтау үшін психоаналитикалық зерттеулерде қатысушылардың нақты есімдері көбінесе жасырылады немесе өзгертіледі (Анна О., Кішкентай Ханс, Қасқыр адам, Дора және т.б.). Жақындағы зерттеулер "Тышқан адамының" шын мәнінде Эрнст Ланцер (1878–1914) есімді заңгер болғанын анықтады, бірақ көптеген дереккөздер бұл адамның аты Пол Лоренц болғанын айтады.
"Rat Man" was the nickname given by Sigmund Freud to a patient whose "case history" was published as Bemerkungen über einen Fall von Zwangsneurose ["Notes Upon a Case of Obsessional Neurosis"] (1909). This was the second of six case histories that Freud published and the first in which he claimed that the patient had been cured by psychoanalysis. The nickname derives from the fact that among the patient's many compulsions was an obsession with nightmarish fantasies about rats. To protect the anonymity of patients, psychoanalytic case studies usually withheld or disguised the names of the individuals concerned (Anna O., Little Hans, Wolf Man, Dora, etc.). Recent researchers have decided that the "Rat Man" was in fact a lawyer named Ernst Lanzer (1878–1914)—though many other sources maintain that the man's name was Paul Lorenz.
Талдаудың тарихы
Ланцер 1907 жылғы қазанда Фрейдке алғаш рет келіп, қорқыныш пен мәжбүрлі ойлар туралы шағымданды. Фрейд науқасын үш айдан астам күнделікті емдеді. Келесі үш ай бойы емдеу үзілісті болды, ал одан кейін мүлдем сирек жүргізілді. Ланцердің басты қорқынышы – оның әкесіне және әйел досына (кейіннен әйелі болған) бір нәрсе болады деген сезім еді. Бұл қорқыныш әріптес әскер офицерінен естіген қытайлық азаптау әдісі туралы әңгімеден туындады. Осы әдіс бойынша, құрбанның мүжігіне тірі егеуқұйрық байланған, ал ыстық темірмен оны қоздырып, егеуқұйрықтың құрбанның ішегінен шығуына көмектесетін еді. Ланцер өзін-өзі өлтіру және кісі өлтіру туралы ойларға берілгенін, сондай-ақ бірнеше мәжбүрлі, қисынсыз мінез-құлық үлгілерін дамытқанын айтты. Мысалы, ол түн ортасынан кейін, сағат 12-ден 1-ге дейін пәтерінің есігін ашатынын, бұл әкесінің рухы кірсін деген ниетпен жасалғанын мәлімдеді. Кейде Ланцер айнаға қарап, жынысына қарайтын. Фрейд Ланцерді жыныстық өмірінің егжей-тегжейін (20 жасындағы мастурбацияға жасаған алғашқы тырыстары сияқты) талқылауға ынталандырды және "Ratten" ("шұңқырлар") сөзімен байланысты бірнеше ауызша ассоциацияларға назар аударды. Ланцер Фрейдке Фридрих Ницшенің сөзін таныстырды (Фрейд кейіннен оны сілтеме ретінде келтірді): «Мен мұны жасадым», – дейді жадым. «Мен мұны істемедім», – дейді мақтанышым, және ол өзгермейді. Соңында – жад жеңіледі». Фрейд бұл сөзді бірнеше рет қайталап айтты, ал кейінірек Фриц Перлс сияқты терапевтер оны қолданды. Ланцер Фрейдпен жасаған талдауын салыстырмалы түрде қысқа мерзімнен кейін және трансфері толық шешілмей тұрып тоқтатты. 1909 жылғы қазан айында жағдай туралы жазбаша есепті аяқтағаннан кейін Фрейд Карл Юнгке науқасының мәселелері бар екенін мойындады. Ланцер Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты, ал кейінгі зерттеушілер онымен сұхбаттаса алмады.
Lanzer first came to Freud in October 1907 complaining of obsessive fears and compulsive impulses. Freud treated his patient for a little over three months on a regular daily basis. The treatment was irregular for the next three months and sporadic, at best, after that. Lanzer's principal fear was that something terrible was going to happen to his father and a female friend (who later became his wife). His fear had grown out of an account he heard from a fellow army officer concerning a Chinese torture method in which a large pot containing a live rat was strapped to the buttocks of the victim, and the rat, encouraged by a red hot poker, would gnaw its way out through the victim's anus. Lanzer claimed that he fantasized about murder and suicide, and he developed a number of compulsive irrational behavior patterns. For example, he mentioned his habit of opening the door to his flat between 12 midnight and 1:00 A. M., apparently so that his father's ghost could enter. Lanzer would then stare at his penis, sometimes using a mirror. Freud encouraged Lanzer to discuss details of his sex life (such as his first efforts at masturbation at age 20) and focused on a number of verbal associations with the word "Ratten" ("rats"). Lanzer introduced Freud to Friedrich Nietzsche's phrase (which Freud later cited) "'I did this,' says my Memory. 'I cannot have done this,' says my Pride, and remains inexorable. In the end – Memory yields." Freud retold the saying more than once, and it was used by later therapists such as Fritz Perls. Lanzer broke off his analysis with Freud after a relatively brief period and well before his transference had been fully resolved. Just after Freud had completed the written version of the case history in October 1909, he confessed to Carl Jung that his patient was having ongoing problems. Lanzer was killed in World War I, and later researchers were unable to interview him.
Фрейдтің "Обсессивті невроз жағдайы туралы жазбалары"
Фрейдтің «Тышқан адамы» жағдайы туралы жариялануына себеп, психоанализдің сәтті терапиялық нәтижелерге қол жеткізе алатынын әлемге көрсетуге сезілген қысым болды. «Тышқан адамы» бұрын Вена университетіндегі Фрейдтің көрнекті психиатр әріптесі Юлиус фон Вагнер-Жоргеге кеңес бергендіктен, бұл жағдай Фрейдтің терапиялық қабілеттерін сынау үшін ерекше маңызды болды. 1908 жылдың қазан айына дейін, ол бұл жағдайды Австрияның Зальцбург қаласында өткен бірінші Халықаралық психоаналитикалық конгресте баяндаған кезде, Фрейд әлі де сәтті психоанализдің нәтижелерін жариялаған жоқ. Бұл жағдай туралы зерттеу 1909 жылы Германияда жарияланды. Фрейд Тышқан адамын шамамен алты ай бойы емдеді, бірақ кейін ем бір жылға жуық созғанын мәлімдеді. Ол емді сәтті деп санады. Пациент маңдайшасын жоғалтуынан/ауыстыруынан және оларға ақы төлеу мәселесінен туындаған, сондай-ақ әріптесінен естіген мысықтар құрбанның тіке ішегіне жейтін азаптау туралы оқиғаның әсерінен туындаған мақтаныш ойлар мен мінез-құлықтармен келді. Содан кейін пациент бұл тағдырдың өзіне жақын екі адамға, атап айтқанда, әкесі мен келініне тиіп жатқанын елестетуге мәжбүр болды. Бұл мақтаныш ойлардың иррационалдығы, пациенттің келініне деген құрметі жоғары болғандығы және оның құрметті әкесі бірнеше жыл бұрын қайтыс болғандығынан көрінеді. Фрейд бұл мақтаныш идеялар мен ұқсас ойлардың, қатысты адамдарға қатысты махаббат пен агрессиялық ұмтылыстардың үйлесімінен туындаған қақтығыстардың нәтижесі деп болжады – бұл Эуген Блойлер кейін амбиваленттілік деп атады. Тышқан адамы өзінің ойларына қарсы жиі қорғаныс жасады. Ол әкесі өлсе, барлық мүлігін мұраға алып, үйленуге жеткілікті бай болатынын құпия ойлады, бірақ кейін әкесі өлсін деп қиялданып, өзін ұятқа қалдырды. Пациент тіпті Фрейдтің қызына үйлену туралы қиялға барып, (Фрейд жазады) «Мен оған осылай мейірімді және шыдамды болғанымның жалғыз себебі – оны күйеуімнің баласы еткім келгенім еді» деп сендірді – бұл мәселе оның анасының бай адамға үйленуіне және келінінің кедейлігіне байланысты қақтығысқа байланысты. Бұдан өзге, бұл симптомдар пациенттің қазіргі өмірінде қиын шешімдер қабылдаудан сақтайды және ашулы және агрессивті ұмтылыстарды тікелей сезінумен байланысты алаңдаушылықты болдырмайды деп есептелді. Пациенттің үлкен әпкесі мен әкесі қайтыс болды, және бұл жоғалтулар, оның өзін-өзі өлтіру туралы ойлары мен оның бейімділігімен бірге, ол тұтқындалған қиял-ғажайыптардың, сөздік қауымдастықтардың және символикалық мағыналардың құрамына кіретіні анықталды. Фрейд олардың шығу тегі Тышқан адамының балалық шақтағы жыныстық тәжірибелерінен, әсіресе балалық мастурбация үшін қатал жазадан және жыныстық қызығушылықтың өзгеруінен туындады деп сенді. Жағдайды зерттеудің теориялық екінші бөлігінде Фрейд рационализациялау, күмән, жою және орын ауыстыру сияқты қорғаныс механизмдерін толыққанды түсіндіреді. Кейінгі жазбасында Фрейд «пациенттің психикалық денсаулығы, көптеген құнды және болашағы зор жастар сияқты, талдау арқылы оған қайта келді, бірақ ол Ұлы соғыста қаза тапты» деп қайғырады. Патрик Маони жарияланған жағдай туралы зерттеу мен Фрейдтің өлімінен кейін оның қағаздары арасында табылған процестік жазбалары арасындағы бірқатар маңызды айырмашылықтарды атап өтті. Психоанализдің жалпы мақсаттарына жанашырлық танытқан сарапшы Махонидің айтуынша, Фрейдтің жарияланған жағдай туралы зерттеуі әртүрлі фактілер бойынша «шатасқан» және «біркелкі емес», сондай-ақ ақпараттың «көрінетін» жоғалуын көрсетеді. Әсіресе, анаға қарағанда әкеге артық мән берілген. Махони «Фрейд маңызды ойларды асыра айтылған пікірлермен араластырды», олардың кейбіреулері «жаңа ғылымды қорғау және насихаттау ниетімен жасалды» дейді.
Freud was led to publish the Rat Man case history, because he was feeling pressured to show the world that psychoanalysis could achieve successful therapeutic results. Because the Rat Man previously consulted Julius von Wagner Jauregg, Freud's eminent psychiatric colleague at the University of Vienna, the case was a particularly critical test of Freud's therapeutic abilities. Before October 1908, when he communicated this case history at the first International Psychoanalytic Congress in Salzburg, Austria, Freud had yet to publish the results of a successful psychoanalysis. The case study was published in 1909 in Germany. Freud saw the Rat Man patient for some six months despite later claiming the treatment lasted about a year. He considered the treatment a success. The patient presented with obsessional thoughts and with behaviors that he felt compelled to carry out, which had been precipitated by the loss/replacement of his pince nez and the problem of paying for them, combined with the impact of a story he heard from a fellow officer about a torture wherein rats would eat their way into the anal cavity of the victim. The patient then felt a compulsion to imagine that this fate was befalling two people dear to him, specifically his father and his fiancée. The irrational nature of this obsession is revealed by the fact that the man had the greatest regard for his fiancée and that his revered father had been dead for some years. Freud theorized that these obsessive ideas and similar thoughts were produced by conflicts consisting of the combination of loving and aggressive impulses relating to the people concerned – what Eugen Bleuler later called ambivalence. The Rat Man often defended himself against his own thoughts. He had had a secret thought that he wished his father would die so he could inherit all of his money and become rich enough to marry, before shaming himself by fantasizing that his father would die and leave him nothing. The patient even goes so far as to fantasize about marrying Freud's daughter, believing (Freud writes) that "the only reason I was so kind and incredibly patient with him was that I wanted to have him for a son in law" – a matter linked in the transference to his conflicts between his mother's wish for him to marry rich like his father and his fiancée's poverty. In addition, the symptoms were believed to keep the patient from needing to make difficult decisions in his current life, and to ward off the anxiety that would be involved in experiencing the angry and aggressive impulses directly. The patient's older sister and father had died, and these losses were considered, along with his suicidal thoughts and his tendency, to form part of the tissue of phantasies, verbal associations and symbolic meanings in which he was trapped. Freud believed that they had their origin in the Rat Man's sexual experiences of infancy, in particular harsh punishment for childhood masturbation, and the vicissitudes of sexual curiosity. In the theoretical second part of the case study, Freud elaborates on such defence mechanisms as rationalization, doubt, undoing and displacement. In a later footnote, Freud laments that although "the patient's mental health was restored to him by the analysis like so many young men of value and promise, he perished in the Great War". A number of significant discrepancies between the published case history and Freud's process notes, which were discovered among his papers after his death, have been pointed out by Patrick Mahony. According to Mahony, who is an analyst and sympathetic to the general goals of psychoanalysis, Freud's published case history is "muddled" and "inconsistent" on various matters of fact and also exhibits "glaring" omissions of information. In particular, there is an overemphasis on the father to the exclusion of the mother. Mahony states "Freud mixed momentous insights with exaggerated claims," some of which "were made in his zeal to protect and promote a new discipline."
Мұра
Жак Лакан өзінің алғашқы структуралистік теориясын «Тышқан адамы» жағдайының айналасында, әсіресе әкесінің бай әйелі/ұлының кедей әйелі деген қарама-қарсылықты ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, жеке невроз тудыратын күш ретінде дамытты. Фрейдтің «Тышқан адамының» өткір иіс сезу қабілеті туралы кейінірек жазған жазбасы, өркениет және органикалық репрессия процестері туралы оның теориясына негіз болды.
Jacques Lacan built his early structuralist theory around the Rat Man case, in particular the polarity of father–rich wife/son–poor wife as an intergenerational force creating the individual neurosis. Freud's late note upon the Rat Man's acute sense of smell would later be developed into his theory of the process of civilisation and organic repression.
Фрейдтің сын-пікірі
Питер Гей "Фрейд: Біздің заманымыз үшін өмір" (1988) деген еңбегінде "Фрейд жариялаған жағдайлардың тарихы, қызықты ерекшеліктерді есептемегенде, ол әр түнде жасайтын процесс жазбаларымен үлкен сәйкестік танытты" деп қорытындылады. Монреаль университетінің ағылшын тілі профессоры және психоаналитик Патрик Маони, 1986 жылы Йель университетінің баспасында жарық көрген "Фрейд және Тышқан адам" атты еңбегінде осындай қарама-қайшылықтарды атап көрсетті. Доктор Маони Фрейдтің бұл жағдайдың іс жүзінде болғаннан ұзаққа созылғандай көрінуіне үнемі ұмтылғанын айтты. Ол сондай-ақ Фрейдтің бір лекциясында Тышқан адамның сүйіктісі Гизеланың есімін пациент ойлап тапқан "Глежисамен" анаграммасы арқылы біле аламын деп мәлімдегенін айтты. Бірақ шындығында, жазбалар Фрейдтің оның есімін бірінші болып білгенін, содан кейін анаграмманың мағынасын түсіну үшін қолданғанын көрсетеді. Ал нақты жағдайды зерттеуде Фрейд тек "ол маған айтқанда, мен сөздің шын мәнінде оның әйелі есімінің анаграммасы екенін байқамай қалмадым" деп жазады. Сыншылар Фрейдтің Тышқан адамның анасының рөлін азайтуына және кейіннен стандартты психоаналитикалық практикаға айналған нәрседен бірнеше ауытқуларына қарсы шықты.
Peter Gay concluded in Freud: A Life for Our Time (1988) that "apart from a handful of interesting deviations, the case history Freud published generally followed the process notes he made every night". Patrick Mahony, a psychoanalyst and professor of English at the University of Montreal, has highlighted such discrepancies in his detailed study Freud and the Rat Man, published in 1986 by the Yale University Press. Dr. Mahony said Freud seems to have consistently implied that the case lasted longer than it actually did. He also said Freud claimed in a lecture to be able to guess the name of the Rat Man's girlfriend, Gisela, from an anagram, Glejisamen, which the patient had invented. Actually, the notes show Freud had learned her name first, and then used it to deduce the meaning of the anagram, although in the actual case study Freud merely states that "when he told it to me, I could not help noticing that the word was in fact an anagram of the name of his lady". Critics have objected to Freud's downplaying of the role of the Rat Man's mother, and for several deviations on his part from what later became standard psychoanalytic practice.
Емдеудің тиімділігі
Махони Фрейдтің пациентін функционалдық өмірге қайтаруда белгілі бір табысқа жеткенін мойындады, бірақ Фрейдтің осы жағдайды зерттеуінде оны шамадан тыс көрсеткенін айтты. Лакан өз тарапынан, "Шұбар адамды Фрейд емдеген жағдай деп есептемесе де", онда "Фрейд обсессивті невроздың динамикасы мен құрылымы туралы маңызды жаңалықтар жасады, солардың нәтижесін бүгінге дейін пайдаланудамыз" деп қорытындылады. Фрейд жағдайды жариялағаннан кейін Юнгке жазған хатында Сырықшы адам туралы: "Ол өмірге батылдықпен және қабілеттілікпен бет бұрады. Оны әлі де мазалап жүрген жалғыз нәрсе (әкелік кешен және трансфер) осы зиялы және алғыс айтатын адаммен сөйлескенде анық байқалды" – бұл едәуір шектеу. Бірақ Фрейд жағдай туралы баяндамасында "науқастың тышқандық ұқыптылығы жойылды" деп мәлімдегенмен, талдаудың уақыты мен тереңдігінің шектеулі екенін де көрсетті: "Науқас жазылып, күнделікті өмірі емдеуді жалғастыруға қарама-қарсы талаптар қоя бастады". Осылайша, Сырықшы адамның жағдайының табысы, толық психоанализдің нәтижесі емес, қысқа психотерапияның немесе фокустық психотерапияның симптомдық жеңілдетуіне ұқсас болған сияқты.
Mahoney accepted that Freud obtained a degree of success in restoring his patient to functional life, though he considered Freud exaggerated the extent of this in his case study. Lacan for his part concluded that although he did not "regard the Rat Man as a case that Freud cured", in it "Freud made the fundamental discoveries, which we are still living off, concerning the dynamics and structure of obsessional neurosis". In a letter Freud wrote to Jung, shortly after publication of the case study, he claimed of the Rat Man that "he is facing life with courage and ability. The one point that still gives him trouble (father complex and transference) has shown up clearly in my conversations with this intelligent and grateful man" – a not insignificant reservation. But while Freud in the case history had certainly claimed that "the patient's rat delirium had disappeared", he had also pointed out the limited time and depth of the analysis: "The patient recovered, and his ordinary life began to assert its claims which were incompatible with a continuation of the treatment". so too the success of the Rat Man's case has perhaps come to resemble rather the symptomatic relief of brief psychotherapy or focal psychotherapy, more than the achievement of a full psychoanalysis.