Кіріспе
Делавэр және Нью-Джерси штаттарының арасындағы сағасы – Делавэр шығанағы, АҚШ-тың солтүстік-шығыс жағалауында, Делавэр және Нью-Джерси штаттары арасында орналасқан. Оның ауданы шамамен 782 шаршы миль (2025 км²) құрайды, шығанақтың тұщы суы Атлант мұхитының тұзды суымен көптеген шақырымға араласады. Шығанақтың ішкі жағы Делавэр және Нью-Джерси штаттарымен, ал Атлант мұхиты жағында Делавэр мүйістері – Хенлопен мүйісі және Май мүйісімен шектеседі. Делавэр шығанағы алты округті қамтиды: Делавэрдегі Сассекс, Кент және Нью-Касл округтері, сондай-ақ Нью-Джерсидегі Кейп-Мэй, Камберленд және Салем округтері. Кейп-Мэй – Льюс паромдары Делавэр шығанағын Нью-Джерсидің Кейп-Мэй қаласынан Делавэрдің Льюс қаласына дейін кесіп өтеді. Шығанақтың порттары Делавэр өзені және шығанағы басқармасымен басқарылады. Шығанақтың жағалаулары көбінесе тұзды батпақтар мен лайлы жерлерден тұрады, төменгі шығанақ бойында шағын елді мекендер орналасқан. Бірнеше өзендер шығанақты қоршаған тұзды батпақты ылғалды жерлері үшін қорғалатын мәртебеге ие, олар көптеген су жануарларының, соның ішінде атқұйрықты шаяндардың көбею ортасы болып табылады. Бұл шығанақ сондай-ақ, острақтар өсіруге өте қолайлы. Делавэр шығанағы 1992 жылғы 20 мамырда халықаралық маңызы бар Рамсар ылғалды жері деп жарияланды. Ол Батыс жарты шардағы жағалау құстарының қорығы желісіндегі алғашқы нысан болды.
Delaware Bay is the estuary outlet of the Delaware River on the northeast seaboard of the United States, lying between the states of Delaware and New Jersey. It is approximately 782 square miles (2,025 km2) in area, the bay's freshwater mixes for many miles with the saltwater of the Atlantic Ocean. The bay is bordered inland by the states of Delaware and New Jersey, and the Delaware Capes, Cape Henlopen and Cape May, on the Atlantic. Delaware Bay is bordered by six counties: Sussex, Kent, and New Castle in Delaware, along with Cape May, Cumberland, and Salem in New Jersey. The Cape May–Lewes Ferry crosses Delaware Bay from Cape May, New Jersey, to Lewes, Delaware. The bay's ports are managed by the Delaware River and Bay Authority. The shores of the bay are largely composed of salt marshes and mudflats, with only small communities inhabiting the shore of the lower bay. Several of the rivers hold protected status for their salt marsh wetlands bordering the bay, which serves as a breeding ground for many aquatic species, including horseshoe crabs. The bay is also a prime oystering ground. Delaware Bay was designated a Ramsar Wetland of International Importance on May 20, 1992. It was the first site classified in the Western Hemisphere Shorebird Reserve Network.
Гидрология
Делавэр өзені Делавэр шығанағының ең ірі саласы болғанымен, көптеген кіші өзендер мен ағындар да шығанаққа құйылады. Оларға Делавэр жағындағы Аппокининк өзені, Лейпсик өзені, Смирна өзені, Сент-Джонс өзені, Миспиллон өзені, Бродкилл өзені және Мурдеркилл өзендері, ал Нью-Джерси жағындағы Салем өзені, Коханси өзені және Морис өзендері кіреді.
Экология
Делавэр шығанағының экожүйесі мамыр айында солтүстікке қарай көшіп келетін 30-дан астам көшпелі жағалау құстары үшін маңызды аялдама болып табылады. Қызыл түйін сияқты көптеген құстар ұзақ жолдан кейін энергия қорын қалпына келтіру үшін осы шығанақта атжалман жұмыртқаларын пайдаланады. Делавэр шығанағы әлемдегі атжалман жұмыртқасын көптеп шашатын крабтардың ең ірі популяциясына ие.
Тарих
Еуропалықтар 17 ғасырдың басында келген кезде, шығанақтың айналасындағы аймақты Ленапе тайпасының американдық жергілікті халқы мекендеген. Олар Делавэр өзенін "Ленап Вихиттук" деп атады, яғни "Ленапе тайпасының жылдам ағысы" деген мағынаны білдіреді. Делавэр шығанағы "Путаксат" деп аталды, яғни "сарқырамаға жақын" дегенді білдіреді. 1523 жылы Лукас Васкес де Айллон, 1521 жылы Франсиско Гордильо және құл саудагері капитан Педро де Кьехо (де Кексо) зерттеген жер үшін Киелі Рим императоры Карл V-тен жер бергендік құқығын алды. 1525 жылы Айллон Кьехоны солтүстікке жіберіп, Делавэр шығанағына дейінгі жағалау туралы мәліметтер алды. Сол жылы Де Айллон мен капитан Кьехо Делавэр шығанағын "Сент-Кристофер шығанағы" деп атады. 1600 жылдары шығанақ капитан Корнелиус Мейдің есімімен "Нью Порт Мей" деп белгілі болды. Жаңа Нидерланд колониясының бір бөлігі ретінде голландтар шығанақтың жағалауында бірнеше елді мекендер (ең танымал - Зваандеел) құрды және оның жағалауын жан-жақты зерттеді. Шығанақта және қазіргі Делавэр өзені бойындағы колонияның әлсіз болуы Питер Минуитке, Жаңа Нидерландтың бұрынғы директорына, 1638 жылы шведтердің қолдауымен "Жаңа Швеция" қонысын құруға мүмкіндік берді. Нәтижесінде туған дау 1655 жылы Петрус Стьювесант басқарған голланд әскері Нью-Амстердамдағы (Нью-Йорк) голланд колониялық билігімен шешілді. 1667 жылы Бреда шарты бойынша ағылшыздар Жаңа Нидерланд колониясын иеленгеннен кейін, шығанақ олардың меншігіне өтті және 1610 жылы Сэмюэл Аргалл Вирджинияның сол кездегі губернаторы Томас Уэсттің есімімен, 3-ші барон Де Ла Уорр атымен Делавэр шығанағы деп аталды. 1782 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Континентальдік флот лейтенанты Джошуа Барни шығанақта британдық эскадрильямен шайқасты. Барнидің үш шлюпкадан тұратын күштері корольдік фрегатын, соғыс шлюпкасын және лоялисттік каперлерді жеңді. Американдық революциялық соғыс кезінде маркиз де Лафайет шығанақтың стратегиялық маңыздылығын байқады және Филадельфия мен Нью-Касл порттарын қорғау үшін шығанақтың басындағы Pea Patch аралында қорғаныс бекінісін салуды ұсынды. Кейіннен Форт Делавэр Pea Patch аралында салынды. Америка Азамат соғысы кезінде ол одақтың тұтқын лагері ретінде пайдаланылды. 1855 жылы АҚШ үкіметі Филадельфиядан Делавэр шығанағындағы терең суға дейін 26 фут (8 метр) ені 600 фут (183 метр) болатын арнаны жүйелі түрде құруға кірісті. 1899 жылғы Өзендер мен порстар заңы Филадельфиядан шығанақтың терең суына дейін 30 фут (9 метр) ені 600 фут (183 метр) болатын арнаны қарастырды. Шығанақтың басқа да аттары "Оңтүстік шығанағы" және "Зуит-Бай" болды.