Кіріспе
Арал Калифорния (lang es) – 16 ғасырдан бері қалыптасқан әлемдік жаңылыс, онда Калифорния аймағы Солтүстік Американың құрлығының бір бөлігі емес, қазіргі Калифорния шығанағы деп аталатын бұғаз арқылы құрлықтан бөлінген үлкен арал деп есептелген. Тарихындағы ең танымал картографиялық қателердің бірі, ол әртүрлі саяхатшылардың қайшы дәлелдеріне қарамастан, 17 және 18 ғасырларда көптеген карталарда таратылды. Бұл аңызға бастапқыда Калифорния – жер бетіндегі жұмақ, Едем бағы немесе Атлантида сияқты жер екен деген ой сіңірілген. Бұл карта жасау қатесі бір реттік оқиға емес. 1500-жылдардың ортасынан 1700-жылдардың соңына дейін Калифорнияның географиясы қызу дау-жанжалға себеп болды. Мысалы, 1548 жылғы испан картасында Калифорния жартылай арал ретінде, ал 1622 жылғы голланд картасында арал ретінде көрсетілген. 1626 жылғы португал картасында бұл жер жартылай арал, ал 1630 жылғы британ картасында арал ретінде бейнеленген. 1682 жылғы француз картасында Баха түбегінің ғана ұшы көрсетілген. Стэнфордтың Глен МакЛафлин коллекциясында Калифорния арал ретінде бейнеленген 1000-нан астам карта сақталған, бұл әлемдегі осындай карталардың ең ірі жиынтығы.
The Island of California (lang es) refers to a long held global misconception, dating from the 16th century, that the California region was not part of mainland North America but rather a large island separated from the continent by a strait now known as the Gulf of California. One of the most famous cartographic errors in history, it was propagated on many maps during the 17th and 18th centuries, despite contradictory evidence from various explorers. The legend was initially infused with the idea that California was a terrestrial paradise, like the Garden of Eden or Atlantis. This mapping error was not a one off event. From the mid 1500s to the late 1700s great controversy surrounded the geography of California. For instance, a Spanish map from 1548 depicts California as a peninsula, while a 1622 Dutch map depicts California as an island. A 1626 Portuguese map depicts the land as a peninsula, while a 1630 British map depicts it as an island. A French map from 1682 only shows the tip of the Baja Peninsula. There are slightly over 1,000 maps in Stanford's Glen McLaughlin Collection of California as an Island, the largest collection of such maps in the world.
Тарих
"Калифорния аралы" туралы аңыз алғаш рет 1510 жылы Гарси Родригес де Монталвоның "Лас сергас де Эспландиан" романында кездеседі. Ол аралды былай сипаттады: "Біліңдер, Индияның оң жағында Калифорния деп аталатын арал бар, ол Жердегі жұмаққа өте жақын. Онда тек қара әйелдер ғана тұрады, еркек жоқ, себебі олар амазонкалар сияқты өмір сүреді." Калифорнияның аты Еуропалықтар зерттеу кезінде "Лас сергас де Эспландиан" романының кең таралғандығына байланысты, кітап Калифорнияның атын беруге себеп болды деп саналады. Кітаптағы сипаттамалар ертедегі зерттеушілерді Баха-Калифорния түбегін осы аңыздағы арал деп жаңылыстыруы мүмкін. 1539 жылы Кортес Франсиско де Ульоаны Бая-Калифорнияның шығанағы мен Тынық мұхиты жағалауымен солтүстікке жіберді. Ульоа шығанақтың басында Колорадо өзенінің сағасына жетті, бұл аймақтың арал емес, түбек екенін көрсететіндей болды. Ол экспедиция кезінде көрген жерді "Биік және шөлейт, көрінісі жағымсыз, жасыл шөп жоқ" деп сипаттады. Калифорния арал ретінде бейнеленген карталар 1600 жылдардың басында көшіру арқылы тарады, себебі сол кездегі картографтар басқа карталарды көшіруді жиі жасайтын. Қызығы, Калифорнияны арал ретінде бейнелейтін алғашқы карталар дұрыс карталардан кейін пайда болды. Мексикадағы Акапулькоға қайтып келе жатқанда, Антонионың кемесін голланд пираттары басып алды және ол Калифорнияны арал ретінде бейнелеген картаны тартып алды, бұл құпия ақпаратты сыртқа шығарды. Испания экспедиция туралы ақпаратты өз еркімен бөліспейтін еді. Шын мәнінде, экспедиция жетекшісі Себастьян Вискаиноның карталары экспедиция болғаннан кейін екі жүз жыл өткен соң ғана 1802 жылы жарияланды. Карта Антонионың кемесінен тәркіленгеннен кейін голланд карталары Калифорнияны арал ретінде бейнелей бастады. 1630 жылы Генри Бриггс салған британдық картаның төменгі сол жақ бұрышында: "Калифорния, кейде батыс құрлығының бөлігі деп есептеледі, бірақ голландтардан алынған испан картасы бойынша ол жақсы арал" деп жазылған. Бұл ұрланған карта Антонио бауырластың картасы еді. Шын мәнінде, Себастьян Вискаино сияқты зерттеушілер Солтүстік-Батыс өткелін тапқанша солтүстікке қарай жүруге бұйрық алды, және жағалау солтүстік-батысқа қарай бұрылса ғана кері қайтуға рұхсат етілді, бұл су жолының жоқтығын және құрлықтың Азиямен байланысты екенін білдіретін еді. Алайда Кук осы уақыттағы есебінде ауа райының нашар болғанын айтты және сапарында Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауының көп бөлігін, қазіргі Калифорниядан Аляскадағы Беринг бұғазына дейін картаға түсірді. Калифорния туралы ойды өзгертуде маңызды рөлді Санта-Фе де Нуэво-Мексиконың негізін қалаушы губернаторы Хуан де Онате басқарған құрлықтағы экспедиция ойнады. Экспедиция 1604 және 1605 жылдары Колорадо өзенінен төмен түсті, және оның қатысушылары Калифорния шығанағының солтүстік-батысқа қарай жалғасып жатқанын көрді деп сенді (бәлкім, Сьерра-де-Лос-Купаха артында Лагуна-Салада бассейні мен Кахуилла көліне, бірақ бұл 1605 жылғы Калифорния су тасқынынан туындаған болуы мүмкін, онда су бассейндері Орталық және Индио аңғарының бассейндері түбекті жүздеген шақырым солтүстікке қарай созылып кеткендей көрінді). Онате экспедициясының хабарламалары 1602 және 1603 жылдары Калифорнияның батыс жағалауын Себастьян Вискаиноның зерттеулеріне қатысқан кармелиттер монахы Антонио де ла Асенсьонға жетті. Ассенсьон Калифорнияда испан қонысын қолдау үшін талмай үгіт жүргізді, ал оның кейінгі жазбаларында бұл аймақ арал деп аталды. Ескі карталар растағандай, испан билігі мен жергілікті тұрғындар Калифорния шығанағының нақты солтүстік ұшығы қайда екенін жақсы білген, бірақ жағалау сызығын солтүстікке қарай Мендосино мысығынан әрі қарай кеңейтіп, ақыр соңында Пьюгет саундқа дейін, Фрэнсис Дрейктің Англия үшін Нова-Альбионға (1579) деген талабы Кортес талабының (1533) басымдылығымен жарамсыз деп танылуы мүмкін еді. Иезуит миссионері және картограф Еусебио Франсиско Кино Баха-Калифорнияның түбек екенін қайта жаңғыртты. Еуропада оқып жүргенде, Кино Калифорнияның оқшаулығын қабылдады, бірақ Мексикаға жеткенде күмәндана бастады. Ол 1698 - 1706 жылдары солтүстік Сонорадан Колорадо өзенінің дельтасындағы немесе оған жақын аймақтарға жер үстінен экспедициялар жасады, бұл бөлігінде соноралық және Баха-Калифорниядағы иезуиттердің миссиялары арасындағы практикалық жол табуға, сонымен қатар географиялық мәселені шешуге көмектесті. Кино құрлықтың байланысы болуы керек екеніне көз жеткізді, және 18 ғасырдың иезуиттері көбінесе оның үлгісін ұстанды. Киноның ашылуы туралы алғашқы хабарламасы және 1701 жылғы Калифорнияны түбек ретінде көрсететін картасы Маркус Антоний Каппус, Камна Горицадан (Карниола герцогтығы, қазіргі Словения) келген иезуит миссионері арқылы Еуропаға жіберілді. 1701 жылғы маусым айындағы хатында ол бұл туралы өзінің досы Филипп Альбертке Венада жазды және осы білімді таратуда маңызды делдал болды. Алайда Хуан Матео Манхе, Киноның бірнеше саяхаттарындағы әскери серігі, күмәндандық білдірді; еуропалық картографтар мәселе бойынша бөлініп қалды. Баха-Калифорнияда мәселені толығымен шешуге тырысқан иезуит миссионерлері-зерттеушілерге Хуан де Угарте (1721), Фердинанд Коншчак (1746) және Венцеслав Линцк (1766) кірді. Хуан Баутиста де Анса экспедициялары 1774-1776 жылдар аралығында Сонора мен Калифорнияның жоғарғы жағалауы арасында саяхаттағанда мәселе толығымен шешілді.
Know, that on the right hand of the Indies there is an island called California very close to the side of the Terrestrial Paradise; and it is peopled by black women, without any man among them, for they live in the manner of Amazons. It is thought that, because of the widespread popularity of Las sergas de Esplandián at the time of European exploration of California, that it is reasonable that the book inspired the naming of California. The book's description is also thought to have prompted early explorers to misidentify the Baja California peninsula as the island in these legends. In 1539, Cortés sent the navigator Francisco de Ulloa northward along the Gulf and Pacific coasts of Baja California. Ulloa reached the mouth of the Colorado River at the head of the Gulf, which seemed to prove that the region was a peninsula rather than an island. Ulloa was quoted as having described the land he saw on his expedition as, "High and bare, of wretched aspect without any verdure." that maps of California as an island spread due to copying in the early 1600s, since it is known that cartographers of the time frequently made copies of other maps. Interestingly, the first maps depicting California as an island originated after a series of correct maps. On the return voyage to Acapulco, Mexico, Friar Antonio's ship was overtaken by Dutch pirates who found and confiscated a map drawn by him that depicted California as an island, effectively leaking state secret information. Spain was not in the habit of willingly sharing information about their expeditions— in fact, maps produced by Sebastián Vizcaíno, the leader of the expedition that brought Fray Antonio De La Ascension to California, were not published until 1802, two hundred years after the expedition occurred. Shortly after the map was confiscated from Friar Antonio's ship, Dutch maps were published depicting California as an island. At the bottom left corner of a British map from 1630 drawn by Henry Briggs is scribbled "California, sometimes supposed to be a part of the western continent, but since by a Spanish chart taken from Hollanders, it is found to be a goodly island". This stolen map was Friar Antonio's, In fact, explorers like Sebastián Vizcaíno were operating under orders to sail north until they found the Northwest Passage, and only to turn around if the coast veered northwest, which would imply that there was no waterway and the land was actually connected to Asia. However, Cook describes some bad weather in his account around this time, and did continue on to map most of the outer Pacific coastline of North America from modern day northern California to the Bering Strait in Alaska on the same voyage. A key role in changing ideas about California seems to have been played by an overland expedition led by the founding governor of Santa Fe de Nuevo México, Juan de Oñate. The expedition descended the Colorado River in 1604 and 1605, and its participants believed that they saw the Gulf of California continuing off to the northwest (presumably behind the Sierra de Los Cucapah into the Laguna Salada Basin and Lake Cahuilla, but was more likely due to the California Superflood of 1605, in which the flooded Central and Indio Valley basins did essentially appear to extend the peninsula hundreds of miles northward). Reports from Oñate's expedition reached Antonio de la Ascención, a Carmelite friar who had participated in Sebastián Vizcaíno's explorations of the west coast of California in 1602 and 1603. Ascención was a tireless propagandist in favor of Spanish settlement in California, and his later writings referred to the region as an island. As older maps confirm, Spanish authorities and local residents were well aware where the actual northern terminus of the Gulf of California lay, but by extending the coastline north past Cape Mendocino and eventually even into Puget Sound, Francis Drake's claim of Nova Albion for England (1579) could be invalidated by the priority of Cortes' claim (1533). The Jesuit missionary and cartographer Eusebio Francisco Kino revived the fact that Baja California was a peninsula. While studying in Europe, Kino had accepted the insularity of California, but when he reached Mexico he began to have doubts. He made a series of overland expeditions from northern Sonora to areas within or near the Colorado River's delta in 1698–1706, in part to provide a practical route between the Jesuits' missions in Sonoran and Baja California but also to resolve the geographical question. Kino satisfied himself that a land connection must exist, and the 18th century Jesuits generally followed his example. The first report of Kino's discovery and his map from 1701 showing California as a peninsula were sent to Europe by Marcus Antonius Kappus, a Jesuit missionary from Kamna Gorica (Duchy of Carniola, now Slovenia). In a June 1701 letter, he wrote about that to his friend Philippus Alberth in Vienna and thus acted as an important intermediary in the dissemination of this knowledge. However, Juan Mateo Manje, a military companion on several of Kino's treks, expressed scepticism; European cartographers remained divided on the question. Jesuit missionary explorers in Baja California who attempted to lay the issue finally to rest included Juan de Ugarte (1721), Ferdinand Konščak (1746), and Wenceslaus Linck (1766). The matter was settled beyond all dispute when the expeditions of Juan Bautista de Anza traveled between Sonora and the west coast of Alta California in the period of 1774–1776.