Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Табелбала Алжирде араб тілі мен бербер тілінен өзгеше, атап айтқанда, шамамен 3000 адам сөйлейтін Корандже тілінде сөйлейтін жалғыз қала болып ерекшеленеді. Қалған тұрғындардың көп бөлігі оазиске 20-шы ғасырда көшіп келгендердің ұрпақтары.
Tabelbala is notable for being the only town in Algeria to speak a language neither Arabic nor Berber, namely Korandje, which is spoken by about 3,000 people. Most of the rest of the population are descendants of twentieth century immigrants to the oasis.
Тарих
Кем дегенде 13-шы ғасырдан бастап 19-шы ғасырға дейін Табельбала Марокконың оңтүстігін (әсіресе Сиджилмасаны) Сахельмен, атап айтқанда Тимбуктумен байланыстырған керуен жолдарындағы маңызды аялдама болды.
From at least the 13th to the 19th century, Tabelbala was a stop on the caravan routes linking southern Morocco (notably Sijilmasa) to the Sahel, in particular Timbuktu.
География
Оазис оңтүстіктегі тас тау мен солтүстіктегі үлкен құмды дала, Эрг Эр Рауи арасындағы жолақты алып жатыр. Соңғысының жер асты суы салыстырмалы түрде жоғары болғандықтан, суару шаруашылығы мүмкін. Бұрын фоггара жүйесі қолданылып келген, бірақ ХХ ғасырдың басынан бері оның маңызы төмендеп келеді.
The oasis occupies a band of land between a stone mountain to the south and a large sand dune field, the Erg Er Raoui, to the north. The water table of the latter is relatively high, making irrigation agriculture possible. The foggara system was traditionally used, but has been in decline since the early twentieth century.
Климат
Табельбаланың ыстық шөлді климаты (Кёппен климаттық жіктелімі BWh), жазда едәуір ыстық, қыста ылғалды және жыл бойында жауын-шашын өте аз болады.
Tabelbala has a hot desert climate (Köppen climate classification BWh), with extremely hot summers and mild winters, and very little precipitation throughout the year.
Экономика
Ауыл шаруашылығы Табелбаланың негізгі саласы болып табылады. Коммунаның жалпы егістік жерінің көлемі – а.к.т., оның ішінде суғаруға болатыны – . Коммунада барлығы 139 183 құрма ағашы отырғызылған. 2009 жылы 3 549 қой, 9 949 ешкі және 4 810 түйе болды. Сондай-ақ, 138 000 тауық та болды.
Agriculture is the main industry in Tabelbala. The commune has a total of of arable land, of which is irrigated. There are a total of 139,183 date palms planted in the commune. As of 2009 there were 3,549 sheep, 9,949 goats, and 4,810 camels. There were also 138000 chickens.
Инфрақұрылым және тұрғын үй
Табелбала тұрғындарының 97%-ы ауыз суға қол жеткізеді, 100%-ы кәріз жүйесіне қосылған, ал 99%-ы (2 527 ғимаратты қоса алғанда) электр қуатына ие. Қалада 3048 кВт қуатты электр станциясы бар. Табелбалада барлығы 1083 үй бар, оның 625-і тұрғын үйлер, бұл әр тұрғын үйге шаққанда 8,2 адамды құрайды, бұл Улед Худир және Тимудиден кейін провинцияда үшінші ең жоғары көрсеткіш.
97% of Tabelbala's population are connected to drinking water, 100% are connected to the sewerage system, and 99% (including 2,527 buildings) have access to electricity. The city has a 3,048 kW power plant. Tabelbala has a total of 1,083 houses, of which 625 are occupied, giving an occupation rate of 8.2 inhabitants per occupied building, the third highest in the province after Ouled Khoudir and Timoudi.
Мәдениет
Ифреньюде Корандже тілін сөйлейтін халықтың көп бөлігі Айт-Атта Бербер конфедерациясының Айт-Исфул тармағынан тегін шығарғандарын айтады; сондай-ақ, Айт-Аттаның тағы бір кіші тобы – Айт-Хеббахтан шыққан бірнеше тамазight тілді отбасылар да бар. Екі жердегі ауызша дәстүрге сәйкес, Алжирдің Адрар маңындағы Мелука қаласын негізін қалаушылар, Табельбаладан қашып келген эмигранттар болған, себебі араб көшпелілері (атаулары Рехамна немесе Гхенанма) оның бір ксарын салық төлемегендіктен қиратқан. Мавританияның Идау Алилері де ерте заманда Табельбалада тұрғандарын мәлімдейді.
Much of the Korandje speaking population of Ifrenyu claims descent from the Ait Isfoul sub branch of the Ait Atta Berber confederation; there are also a few Tamazight speaking families from the Ait Khebbach, another Ait Atta sub group. According to oral tradition in both places, the founders of Melouka, near Adrar, Algeria, were emigrants who escaped Tabelbala when one of its ksars was destroyed by Arab nomads, variously named as the Rehamna or Ghenanma, for non payment of tribute. The Idaw Ali of Mauritania also claim to have lived in Tabelbala at an early period.
Дін
Табелбалада көптеген беделді валилер (әулиелер) жерленген. Зауя Сиди Зекридегі басты зиратта Сиди Зекри (ауыл оның атымен аталған), Сиди Ларби және Сиди Брахим (әрқайсысы бүгін осында кездесетін әулеттердің бабасы деп есептеледі), сондай-ақ есімдері белгісіз жеті адам, seb`atu rijal (سبعة رجال), және 16 ғасырдың ислам ғалымы Сиди Махлуф әл Балбали жерленген. Ол өз атымен аталған Махлуф ауылындағы кенотаф арқылы да еске алынады. Табельбалада 4 мешіт қызмет етеді, ал тағы 2-сі салынып жатыр.
A number of reputed walis (saints) are buried in Tabelbala. In the main cemetery of Zaouia Sidi Zekri, imamaden, these include Sidi Zekri (the village's namesake), Sidi Larbi and Sidi Brahim (each said to be the ancestor of a family found there today), and a group of seven unnamed men, the seb`atu rijal (سبعة رجال), as well as the sixteenth century Islamic scholar Sidi Makhluf al Balbali, who is also memorialised in a cenotaph in the hamlet named after him, Makhlouf. Tabelbala has 4 operational mosques, with another 2 under construction.
Көлік
Табелбаланың сыртқы әлеммен байланысы бар жалғыз маңызды көлік жолы – оны шамамен жеті жүз шақырым қашықтықтағы Бехар-Тиндуф тас жолымен байланыстыратын асфальтталған жол. Табелбала провинциялық астана Бехардан шамамен жүз жиырма шақырым қашықтықта орналасқан. Коммунаның жалпы жол ұзындығы – 1 км.
Tabelbala's only significant transport link to the outside world is a paved road connecting it to the main Bechar Tindouf highway some seventy kilometres away. Tabelbala is from the provincial capital, Béchar. There is a total length of of roads in the commune.
Білім
5 бастауыш мектепте 37 сынып бар, оның ішінде 24-і қолданыста. Барлығы 1104 оқушы оқиды. Халықтың 5,1%-ы жоғары білім алған, ал тағы 18,0%-ы орта білімді. Жалпы сауаттылық деңгейі 75,0%, ерлер арасында 81,9%, әйелдер арасында 68,2% құрайды.
There are 5 elementary schools, with 37 classrooms including 24 in use. There are a total of 1,104 school students. 5.1% of the population has a tertiary education, and another 18.0% has competed secondary education. The overall literacy rate is 75.0%, and is 81.9% among males and 68.2% among females.
Денсаулық
Табылбалада бір поликлиника және 3 палаталық медициналық орталық бар. Ең жақын аурухана Мехра Хоури Бумедиенде орналасқан.
Tabelbala has one polyclinic and 3 room care facilities. The nearest hospital is in Méchraâ Houari Boumédienne.