Вилем Схаутен: Голланд саяхатшысы және Кейп-Горн ашушысы

Кіріспе

Голланд теңізшісі (шамамен 1567–1625)

Виллем Корнелиз Шоутен (шамамен 1567 – 1625) – Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы үшін жұмыс істеген голланд теңізшісі. Ол Тынық мұхитына дейін Хорн мүйісі арқылы өтіп, бұл жолды ашқан алғашқы адам болды.

Өмірбаян

Виллем Корнелиз Шоутен шамамен 1567 жылы Голландияның Он жеті провинциясындағы Хоорн қаласында дүниеге келген. 1601 жылдың сәуірінде Виллем Шоутен Вольферт Германцтың «молукка флотында» «Дюйфкен» кемесінің капитаны болды және Бантам шайқасына қатысты. 1615 жылдың 1 шілдесінде Виллем Шоутен мен оның кіші інісі Ян Шоутен Голландияның Тексел қаласынан Жакоб Ле Мэйр басқарған экспедициямен, Исаак Ле Мэйр мен оның «Австралише компани» компаниясы Шоутенмен тең үлесте демеушілік етті. Экспедиция екі кемеден: «Эндрахт» және «Хорн» кемелерінен тұрды. Саяхаттың басты мақсаты – Terra Australis құрлығын іздеу болды. Тағы бір мақсат – Голланд Ост-Индія компаниясының (VOC) Дәмдеуіш аралдарындағы сауда шектеулерін айналып өту үшін Тынық мұхитына батыс жолын табу еді. 1616 жылы Шоутен Хоорн мүйісін айналып өтті, оны ол жақында сүңгіген «Хорн» кемесінің және голланд қаласы Хоорнның құрметіне атады, осы қала Шоутеннің өзі туған жері болатын. Шоутен бұғазды «Le Maire Strait» деп атады. Ян Шоутен 1616 жылдың 9 наурызында экспедиция Хуан Фернандес аралынан кеткеннен кейін қайтыс болды. Ол Тынық мұхитын оңтүстік бағытта кесіп өтіп, Туамоту аралдарындағы бірнеше атоллдарды, соның ішінде Пука-Пука, Манихи, Рангироа және Такапото, содан кейін Тонга аралдарындағы Тафахи, Ниуфоу және Нюатопутапу, Уоллис және Футуна аралдарындағы Алофи және Футуна аралдарын ашты. Содан кейін ол Жаңа Ирландия мен Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауларын аралап, 1616 жылдың қыркүйегінде Тернатеге жету алдында жақын маңдағы аралдарға, оның ішінде Шоутен аралдары деп аталатын аралдарға барды. «Эндрахт» кемесі 1617 жылдың 1 шілдесінде Нидерландыға оралды. Ол голландтар үшін белгісіз жолды (Хоорн мүйісінен оңтүстікке қарай) ашса да, VOC Дәмдеуіш аралдарындағы сауда монополиясын бұзды деп мәлімдеді. Шоутен тұтқындалды (кейін босатылды) және оның кемесі Явада тәркіленді. Отанына қайтқан соң ол тағы да VOC үшін жұмыс істеді, ал осы сапарлардың бірінде 1625 жылы Мадагаскар жағалауында қайтыс болды. Кейіннен Абель Тасман Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауын зерттеу кезінде Шоутеннің карталарын пайдаланды.

Willem Cornelisz Schouten was born in c. 1567 in Hoorn, Holland, Seventeen Provinces. In april 1601 Willem Schouten was skipper of the Duyfken in the 'Moluccan fleet' of Wolfert Hermansz, and participated in the Battle of Bantam. On July 1, 1615 Willem Schouten and his younger brother Jan Schouten sailed from Texel in the Netherlands, in an expedition led by Jacob Le Maire and sponsored by Isaac Le Maire and his Australische Compagnie in equal shares with Schouten. The expedition consisted of two ships: Eendracht and Hoorn. A main purpose of the voyage was to search for Terra Australis. A further objective was to explore a western route to the Pacific Ocean to evade the trade restrictions of the Dutch East India Company (VOC) in the Spice Islands. In 1616 Schouten rounded Cape Horn, which he named after the recently destroyed ship Hoorn, and the Dutch city of Hoorn, after which the lost ship was named, the town in which Schouten himself was born. Schouten named the strait itself "Le Maire Strait". Jan Schouten died on 9 March 1616 after the expedition left Juan Fernández. He crossed the Pacific along a southern role, discovering a number of atolls in the Tuamotu Islands, including Puka Puka, Manihi, Rangiroa and Takapoto, followed by Tafahi, Niuafoʻou and Niuatoputapu in the Tonga Islands, and Alofi and Futuna in the Wallis and Futuna Islands. He then followed the north coasts of New Ireland and New Guinea and visited adjacent islands, including what became known as the Schouten Islands before reaching Ternate in September 1616. The Eendracht completed the navigation and returned to the Netherlands on July 1, 1617. Although he had opened an unknown route (south of Cape Horn) for the Dutch, the VOC claimed infringement of its monopoly of trade to the Spice Islands. Schouten was arrested (and later released) and his ship confiscated in Java. On his return he would sail again for the VOC, and on one of these trips he died off the coast of Madagascar in 1625. Abel Tasman later used Schouten's charts during his exploration of the north coast of New Guinea.

Алғашқы басылымдар

Шутэн өзінің саяхаттарын 1618 жылы Амстердамда голланд тілінде жарық көрген және көп ұзамай бірнеше басқа тілдерге аударылған "Журналда" сипаттады. Голланд басылымы: Виллем Корнелис Шутэн ван Хорнның "Journael ofte beschrijvinghe van de wonderlijcke reyse" еңбегі, 1615, 1616 және 1617 жылдардағы. Ол Магеллан бұғазының оңтүстігінен үлкен Оңтүстік теңізге дейін жаңа жолды қалай тапты, оны қалай ашты және бүкіл әлемді қалай айналып өтті: қандай аралдар, ерекше халықтар және таңғажайып оқиғалар оны күтіп тұрғанын баяндайды. Амстердам: Виллем Янс, 1618 жыл. Француз басылымы: "Journal ou Description du marveilleux voyage de Guilliaume Schouten". Амстердам: Виллем Янс, 1618 жыл. Ағылшын басылымы: Виллем Корнелисон Шутэннің "The Relation of a Wonderfull Voiage" атты еңбегі. Онда ол Магеллан бұғазының оңтүстігіндегі Дельфуэго жерінен үлкен Оңтүстік теңіздер арқылы жаңа жол тауып, оны ашып, осы жолмен әлемді айналып келгенін көрсетеді. Лондон: Т.Д., Натанаэлл Ньюбери үшін басып шығарылған, 1619 жыл. Немец басылымы: "Journal, oder Beschreibung der wunderbaren Reise W. Schouten auss Hollandt", 1615–17 жылдар, Франкфурт-на-Майне. 1619 жыл. Латын басылымы: "Novi Freti, a parte meridionali freti Magellanici in Magnum Mare Australe Detectio. Diarium vel descriptio laboriosissimi et molestissimi itineris, facti a Guilielmo Cornii Schoutenio annis 1615–17". Амстердам: Янсон, 1619 жыл. Тарихшылар арасында, соның ішінде А. Л. Роузе, осы "Журналдың" авторлығы туралы бір пікірге келмейді. Шютенге оның жазылуы тиесілі, сондықтан саяхат оның есімімен бізге жетті. Голланд, француз, неміс және латын мәтіндерінің барлығында тоғыз мүсінді карта мен суреттер бар, олар ағылшын нұсқасы "Ғажайып саяхат туралы әңгімеде" жоқ.